Persoonlijkheid is een dynamisch en georganiseerd geheel van karakteristieken (voelen, denken, doen), die aan een persoon kunnen worden toegekend.G. Matthews and I. J. Deary (1998). Personality traits. Cambridge, UK: Cambridge University Press. Dit geheel van eigenschappen beschrijft de manier waarop een bepaald individu in verschillende situaties reageert en denkt.Costa, P.T. & McCrae, R.R. (1992). NEO-PI-R Professional manual: Revised NEO Personality Inventory (NEO PI-R) and NEO Five-Factor Inventory (Neo-FFI). Odessa, Fl: Psychological Assessment Resources Inc De tak van de psychologie die zich bezighoudt met de persoonlijkheid is de persoonlijkheidsleer.
"Persoonlijkheid" is afgeleid van het Latijnse persona (masker). Persoonlijkheid heeft te maken met het uiterlijke gedrag, dat wat de omgeving van iemand ziet. Anders dan karakter, wordt persoonlijkheid door opvoeding en omgeving beïnvloed. Persoonlijkheid krijgt pas vorm tijdens de adolescentie, terwijl karakter de biologische aanleg, de aangeboren, blijvende aard van een persoon uitmaakt.
Persoonlijkheid is het unieke en stabiele patroon van psychologische- en gedragskenmerken, waardoor de ene mens zich van de andere onderscheidt. Eenvoudig uitgedrukt: het karakteristieke gedragspatroon dat iemand in verschillende situaties vertoont, is de persoonlijkheid. Onderzoek laat zien dat persoonlijkheid kan veranderen ten gevolge van levensgebeurtenissen.
Modellen De moderne persoonlijkheidstheorie onderscheidt vijf brede persoonlijkheidsdimensies, de zogenaamde Big Five: neuroticisme, extraversie, zorgvuldigheid (conscientiousness), vriendelijkheid (agreeableness) en creativiteit (openness-intellect).
Andere modellen en taxonomieën onderscheiden tussen de 3 en 16 globale persoonlijkheidsdimensies.Maltby, J., Day, L., Macaskill, A. (2010). Personality, individual differences and intelligence. Essex, England: Pearson Education LimitedEngler, B. (2009). Personality Theories: Eighth Edition. Belmont, CA: Wadsworth, Cenage Learning Zo onderscheidt het HEXACO-model er zes: de Big Five plus eerlijkheid/bescheidenheid.
Persoonlijkheid en de gezondheidszorg Persoonlijkheidstheorie vormt het hart van de psychologie. Persoonlijkheidstrekken zijn een sterke voorspeller voor zorgkosten, met name neuroticisme en consciëntie. De totale zorgkosten van de 25% meest neurotische Nederlanders, worden geschat op ruim tweemaal de kosten van de andere, meest voorkomende psychische stoornissen tezamen. Neuroticismeniveaus blijken veranderlijker en omgevingsgevoeliger dan eerder gedacht. Bovendien vormt een hoog neuroticisme-niveau een risicofactor voor veel psychische en somatische problematiek. Preventie kan daarom mogelijk lonend zijn.
Verschillen in de mate van neuroticisme, consciëntieusheid en extraversie, zijn van de persoonlijkheidstrekken het sterkst geassocieerd met verschillen in subjectief welbevinden.
Biologie Charles Darwin is de grondlegger van de evolutietheorie. De evolutie vormt waarschijnlijk ook de basis vanwaaruit, via adaptatie, de verschillende persoonlijkheidstrekken zijn te verklaren, het studiegebied van de evolutionaire psychologie.Buss, D.M. (1991). Evolutionary personality psychology. Annual Review of Psychology, 42, 459-491.
Zie ook
Identiteit (eigenheid) Persoonlijkheidstest Temperament
Categorie:Psychologie Categorie:Identiteit