|} miniatuur|Spoorbedding in 2009 Tramlijn 19 van HTM is een tramlijn in de regio Haaglanden, in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Het is net als tramlijn 11 en 12 een HTM-tramlijn die het centrum van Den Haag niet aandoet. Lijn 19 rijdt sinds 2010 tussen Delft en Leidschendam, maar heeft in beide plaatsen verschillende eindpunten gekend.

Route en dienstregeling Lijn 19, ingesteld op 1 juli 2010, is een tangentiële lijn die de Technische Universiteit Delft en het in aanbouw zijnde researchbedrijventerrein Technopolis Innovation Park moest gaan verbinden met Leidschendam via de Vinex-locaties Ypenburg en Leidschenveen in Den Haag. De tram doet ook Mall of the Netherlands aan. Het is de enige tramlijn die niet een van de twee grote Haagse stations (Den Haag Centraal en Den Haag Hollands Spoor) aandoet.

Op station Delft en station Ypenburg heeft de lijn overstapmogelijkheden op het landelijke spoorwegennet. Op station Leidschenveen kan overgestapt worden op RandstadRail 3, 4, 34 en de Rotterdamse metrolijn E.

De lijn heeft een lengte van 12 km, waarvan 7 km op nieuw aangelegd spoor. De lijn deelt verder sporen met de lijnen 1, 2, 6 en 15. Een groot infrastructureel werk is de Sijtwendetunnel. De tram doet ca. 30 tot 35 van Leidschendam naar Station Delft.Tram 19, een tram naar nergens, AD.nl, 24 mei 2016 Tramlijn 19 reed vanaf 2010 op alle tijden elke 15 minuten maar werd gezien de bezetting in 2018 verlaagd tot elke 20 minuten.

Geschiedenis Tramplan 1927 In het Tramplan 1927 was een nieuwe zomerlijn 19 opgenomen, die zou gaan rijden van de Schimmelweg (het eindpunt van lijn 2) via de Calandstraat en de Vaillantlaan(lijn 12), Beeklaan, dan via lijn 14 via Statenplein, en dan via lijn 10 naar de Kranenburgweg bij de zeesluizen. De minder gunstige ontwikkeling van de economie die zich na de beurskrach van 1929 begon af te tekenen werd er de oorzaak van dat deze lijn niet werd voltooid, hoewel er slechts weinig nieuwe rails voor nodig was, omdat er veel over andere lijnen gereden zou worden. Enige 10-tallen meters dubbelspoor in de Calandstraat en onder het spoorviaduct, en een opstelspoor op de Schimmelweg bleven wel nog jaren liggen.(alle wijzigingen op 17-8-2021:) "Allemaal voorzien?"De Haagse tram in woord en beeld. Door Ron F. De Bock, 1979, Wyt uitgevers..

Vanaf 1990 Begin jaren '90 stond de zomerse extra dienst bij mooi weer tussen CS en Scheveningen intern bekend als lijn 19. Het nummer werd niet getoond, hoewel het wel op de rol zat. Deze ritten voerden ofwel geen nummer, ofwel lijn 59.130 Jaar tram in Den Haag, A.van Donselaar, uitgeverij Canaletto, 2011 Op 6 juni 1998 werd lijn 11 versterkt door lijn 19, die echter keerde via Rijswijkse weg en Laakweg.130 Jaar tram in Den Haag, A.van Donselaar, uitgeverij Canaletto, 2011. 19 werd wel veel gebruikt voor ondersteunende/tijdelijke diensten, zoals de Strandexpress, als extra lijn naar het Congresgebouw, en in 2007 als pendellijn tussen station HS en CS.NVBS kalender 2019.

Besluitvorming en aanleg lijn 19 De besluitvorming over de aanleg van lijn 19 verliep moeizaam. Na de eeuwwisseling ontstond aan de TU Delft een discussie over de route van de tram. De TU wilde de lijn via de Schoemakerstraat naar het nieuwe Delftechpark leiden. Studentenorganisaties zagen de tram liever over de Mekelweg lopen, zodat hij zou stoppen nabij de faculteiten. Kort daarna schrapte Haaglanden de gehele tramlijn wegens geldgebrek. In 2004 kwam men weer van deze beslissing terug. De tramlijn zou worden aangelegd en toch over de as van de TU-wijk lopen, om te eindigen bij het te realiseren Technopolis Innovation Park.

De werkzaamheden voor de aanleg begonnen eind 2005. De openingsdatum was voorzien voor rond de jaarwisseling 2007/'08. Er ontstond echter vertraging door een hoger beroep tegen de kap van enkele bomen op de Vrijenbanselaan in Rijswijk. Deze werd tot aan de Raad van State uitgevochten. De opening werd uitgesteld tot eind 2009. In oktober 2009 maakte het Stadsgewest Haaglanden een nieuwe vertraging bekend omdat het traject door de Sijtwendetunnel niet voldeed aan de veiligheidseisen. In 2012 waren de werkzaamheden bij Delft Nieuwe Plantage vertraagd omdat materialen nog niet leverbaar waren. Ook bij het MCH Antoniushove waren werkzaamheden vertraagd.

Rond 2009 was de verwachting dat het lijn 8 zou worden, omdat het de bedoeling was dat de tramlijnen alleen nog maar de lijnnummers 1 t/m 12 zouden gaan gebruiken. Maar dat hele plan is toch niet doorgezet.Trams 2009, B.A. Schenk en M.R. van den Toorn, uitgeverij de Alk, 2008.

Tijdlijn 1 juli 2010: Lijn 19 werd ingesteld op het traject Leidschendam Leidsenhage – Delft Tanthof. Het Delftse eindpunt was tijdelijk de Tanthof tot de aftakking vanaf de Westvest naar Technopolis opgeleverd zou worden. 18 april 2011: Lijn 1 en 19 waren voor de duur van negen maanden ingekort tot Delft Station vanwege werkzaamheden aan de nieuwe Willem van Oranjespoortunnel ter hoogte van de Irenetunnel, waar de lijnen doorheen liepen. 12 december 2011: Lijn 1 en 19 reden weer de volledige route tussen Station Delft en Delft Tanthof (Abtswoudsepark). Ook reden de lijnen 1 en 19 met een nieuwe tramhalte: Martinus Nijhofflaan. Deze verving de halte Aart van der Leeuwlaan. In de Delftse Spoorzone werd een nieuw, tijdelijk tracé aangelegd, aan weerszijden van de tramhalte Delft Station. 8 april 2013: Lijn 19 werd voor de duur van zes maanden verlengd naar Leidschendam Noord. Bij de eindhalte MCH Antoniushove werd de keerlus omgebouwd tot een kopeindpunt en de tramhaltes werden vernieuwd. Tevens werd de halte Nieuwe Plantage in Delft tijdelijk opgeheven wegens de aanleg van een kopeindpunt. 7 oktober 2013: Het eindpunt van lijn 19 in Delft werd ingekort tot de halte Nieuwe Plantage, waar gebruik werd gemaakt van het nieuw aangelegde kopeindpunt. Dit vanwege de introductie van materieel RegioCitadis op de lijn, en de nog voortdurende werkzaamheden in de spoorzone. 18 december 2017: Lijn 19 werd verlengd van Nieuwe Plantage naar Delft Station. Het derde spoor op de Westvest werd in gebruik genomen. 9 januari 2022: De haltenaam Leidsenhage werd gewijzigd naar Mall of The Netherlands. 7 april 2025: In het voorjaar van 2025 werd de halte Nieuwe Plantage in Delft enkele tientallen meters naar het zuiden verplaatst en werd het in 2013 aangelegde kopspoor verwijderd vanwege herinrichting van de omgeving. Vanaf april 2026 vonden testritten plaats op het traject Delft Station - TU Campus, ter voorbereiding op de indiensttreding van dit traject in oktober 2026.

Dienstuitvoering Voor de dienstregeling in 2013 werd beslist tramlijn 19 geschikt te maken voor de RegioCitadis. De haltes werden aangepast en op een aantal plekken werd de situatie veranderd, met name de verbouwing van keerlus naar een kopeindpunt bij HMC Antoniushove. Sinds 7 oktober 2013 wordt met dit type op lijn 19 gereden.Route tram 19 per 7 oktober 2013, HTM.nl

Lijn 19 wordt bereikt vanaf remise Zichtenburg door via lijn 9, de tunnel bij station HS, de Jan van der Heijdenstraat en lijn 15 te rijden naar Ypenburg Centrum en vervolgens naar Delft of via lijn 2 naar Leidschendam. Daar dit een lange en dus kostbare route is zijn er allang plannen voor een remise aan lijn 19. Eerst zou die aan de Zuiderweg in Rijswijk komen, maar na protesten ging dat niet door. Inmiddels is besloten dat de remise bij het Prins Clausplein komt, met aansluiting op lijn 19 bij station Ypenburg. Lijn 1, 2, 6, 15 en 19 kunnen er gebruik van gaan maken. Zij hoeven dan niet meer de hele stad door, en dat scheelt in de kosten.hovm.nl/testbedrijf-randstadrail/.hovm.nl/htm-krijgt-nieuwe-remise-bij-prins-clausplein/.

Vervoerswaarde Er werd rekening mee gehouden dat lijn 19 de eerste jaren een geringe vervoerswaarde zou hebben vergeleken met de overige Haagse tramlijnen. Niet voorzien was de lange duur van deze periode (meer dan een decennium).

Inkorting en verlenging Inkorting tot Nieuwe Plantage Tramlijn 19 zou vooralsnog in Delft niet door kunnen rijden voorbij Station Delft, enerzijds vanwege de toekomstige verlenging naar Delft TU Campus, anderzijds vanwege de uitgestelde aanpassingen voor tramlijn 1. Echter, naar Delft Station was dit ook nog niet mogelijk door werkzaamheden met betrekking tot de spoortunnel. Als gevolg hiervan werd besloten om in 2013 een kopeindpunt te maken bij de halte Nieuwe Plantage,Tijdens de bouwwerkzaamheden langs de spoortunnel werd er gereden op tijdelijk aangelegd spoor dat niet geschikt was voor de RegioCitadis-voertuigen, die strengere eisen stellen aan het spoor. Hierdoor zouden de bouwkosten aanzienlijk oplopen. Van 2013 tot 2017 konden passagiers station Delft alleen bereiken door over te stappen op tramlijn 1. De tijdelijke kopeindhalte voor tramlijn 19 aan de Nieuwe Plantage werd met spoorwerkzaamheden in 2025 verwijderd.

Verlenging tot Station Delft Op 18 december 2017 werd lijn 19 weer verlengd van Nieuwe Plantage naar Station Delft. Om de tram bij Station Delft te kunnen keren werd een derde spoor aangelegd op de Westvest en werd de tramhalte aan de Westvest gewijzigd.Rechtstreeks met tramlijn 19 naar station, AD.nl, 5 januari 2015Verslag en Plannen Tailtrack Westvest Delft, Gemeente Delft, 29 maart 2016Tracékaart tramlijn 19, Stadsgewest Haaglanden, 4 juli 2013

Het derde spoor op de Westvest is mede bedoeld om na verlenging van de lijn in de spitsuren extra trams te kunnen laten rijden op het traject Delft Station - TU Campus.

Verlenging naar Technopolis Innovation Park miniatuur|De vernieuwde bushalte Zuidpoort in Delft in 2006, waarbij al rekening is gehouden met de tramlijn. Op 27 november 2015 werd door de gemeente Delft, de provincie Zuid-Holland en de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag een intentieovereenkomst getekend inzake de voor tramverkeer noodzakelijke vernieuwing van de Sint Sebastiaansbrug. Op basis van een eerste verkenning werd gedacht dat de oplevering van de nieuwe brug begin 2020 zou kunnen plaatsvinden, waardoor tramlijn 19 voor de zomer van 2020 richting het Technopolis Innovation Park zou kunnen rijden.Overeenstemming over nieuwe Sint Sebastiaansbrug, Delftse Post, 18 november 2015Verslag Tramlijn 19 Keerlus Technopolis Delft, Peutz, 16 oktober 2013

De ingebruikneming moest echter uitgesteld worden, in verband met elektromagnetische straling die vrij zou komen van de bovenleiding en de trams, die het wetenschappelijk onderzoek op de omliggende onderzoekscentra kan verstoren. De RegioCitadis- en Avenio-trams veroorzaken meer straling dan de oudere GTL8 waarop de ontwerpen oorspronkelijk gebaseerd zijn.Tramlijn 19 kan niet voor eind 2020 rijden door vrijkomende stralingen, AD, 25 Januari 2020 In juli 2020 werd duidelijk dat aanvullende maatregelen nodig zijn om de straling te beperken, wat tot verdere vertraging leidde.

De bovenleidingpalen werden dichter tegen elkaar geplaatst en er werd extra spoorstaafisolatie aangebracht. Verder werd de lijn met ongeveer 700 meter ingekort tot voor de kruising met de Kruithuisweg. Om vestiging van hoogwaardig onderzoek in Technopolis mogelijk te houden, werd afgezien van passage van de tram door dit bedrijventerrein naar het oorspronkelijke eindpunt.Weer tegenvallers voor tram 19, Delta TU Delft, 16 juli 2020 De Van den Broekweg werd gekozen als nieuwe eindpunt voor de tram,Snelle verbinding Leidschenveen - Delft waarmee een toekomstige verlenging naar de Campus-Zuid mogelijk blijft.