thumb|Joop Zoetemelk (1968) thumb|Zoetemelk in de Ronde van Nederland 1979 thumb|Zoetemelk in 2017 Gerardus Joseph (Joop) Zoetemelk (Den Haag, 3 december 1946) is een Nederlandse oud-wielrenner. Hij geldt als een van de beste Nederlandse ronderenners ooit. In 1979 won hij de Ronde van Spanje, in 1980 de Ronde van Frankrijk en in 1985 werd hij wereldkampioen op de sportief gezien hoge leeftijd van 38 jaar. Zoetemelk woont al decennialang in het Franse Germigny-l'Évêque.
Biografie Voordat hij in 1970 beroepsrenner werd, behaalde Zoetemelk een paar belangrijke overwinningen als amateur: goud op de Olympische Spelen in 1968 als een van de renners van de 100 km ploegentijdrit, en de eindzege in de Tour de l'Avenir (1969). In 1971 won hij het bergklassement in de Vuelta. Tijdens de Midi-Libre in 1974 kwam hij zwaar ten val. Er werd toen voor zijn carrière gevreesd, maar in 1975 kwam hij sterk terug.
Hij werd zowel in de Ronde van Frankrijk van 1977 als van 1979 positief bevonden op het gebruik van doping. Hij kreeg in beide gevallen een tijdstraf opgelegd. In de Ronde van Frankrijk van 1983 werd hij opnieuw positief bevonden. Zoetemelk vocht deze laatste beslissing aan bij de rechter. Het proces duurde enkele jaren en hierin bleek dat het dopingonderzoek niet sluitend was geweest en er geen schuldige kon worden aangewezen.
Zoetemelk nam zestienmaal deel aan de Ronde van Frankrijk en reed deze allemaal uit, wat destijds een record was. Hij behaalde meestal een plek bij de eerste tien: achtste, vijfde, vierde (3x), tweede (6x) en eerste (1x) in 1980. Aan zijn zes tweede plaatsen in de Ronde van Frankrijk hield Zoetemelk de bijnaam "eeuwige tweede" over. Hij won overigens in 1973 de witte trui in de Tour de France, die toen nog gekoppeld aan het combinatieklassement.
Na Jan Janssen (1968) is hij de tweede Nederlandse Tourwinnaar. Zoetemelk kwam op in 1968/69 toen Jan Janssen gold als de beste Nederlandse beroepswielrenner. Joop Zoetemelk - komeet zonder haast, Algemeen Dagblad, 11 oktober 1969 Zoetemelk beschikte in 1980 over alle kwaliteiten die een Tourwinnaar nodig heeft: sterk zijn in tijdritten en in de bergetappes, en een goede ploeg (TI-Raleigh met ploegleider Peter Post). Zijn kans kwam echter pas toen de grote favoriet voor de eindoverwinning Bernard Hinault wegens knieproblemen de strijd moest staken. Zoetemelk won vervolgens onbedreigd. In 1982 werd hij wederom tweede; in 1983 leek hij op weg naar een nieuwe zege, toen een positieve dopingtest hem mentaal uitschakelde. Later kreeg hij eerherstel.
Zoetemelks zege in de wereldkampioenschappen wielrennen 1985 werd legendarisch. Twee kilometer voor de finish reed hij weg uit een kopgroep met onder anderen Greg LeMond en Stephen Roche, die niet in de gaten leken te hebben dat hij serieus ontsnapte. Hij wist zijn voorsprong van 100 meter vast te houden en zegevierde met 3 seconden voorsprong. Hij was toen 38 jaar oud. Pas 38 jaar later zou hij in Mathieu van der Poel een opvolger krijgen.Zoetemelk vindt 38 jaar wel lang, maar noemt Van der Poel 'hele mooie opvolger', NOS Sport, 7 augustus 2023. Gearchiveerd op 7 augustus 2023.
Van 1980 tot 1995 was hij eigenaar van een hotel in Meaux.Zoetemelk, ce Hollandais bien de chez nous, le Parisien, 1 juli 2015. In de jaren ‘90 en ‘00 was Zoetemelk (assistent-)ploegleider van de Rabobank Wielerploeg.
Tijdens het gala ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van de KNWU in 2003 werd Zoetemelk verkozen tot beste Nederlandse renner aller tijden. Op 31 mei 2005 onthulde hij in Rijpwetering, de plaats waar hij opgroeide, een standbeeld ter ere van zijn wielerprestaties.
Zijn vrouw Françoise Duchaussoy overleed in 2008. Op 29 november 2011 werd het boek Joop Zoetemelk, een open boek gepresenteerd. Daarin is naast zijn wielerleven ook veel te lezen over zijn privéleven, waaronder zijn scheve verhoudingen met de schoonfamilie. Op die dag ontving hij ook de Peter Post Carrièreprijs. In 2019 kwam het boek JOPIE! JOPIE! JOPIE! uit.
In 2020 kwam het boek Joop Zoetemelk Ongezien uit en de documentaire Joop! Eindelijk weer kampioen. In september van dat jaar belandde hij met meerdere botbreuken in het ziekenhuis toen hij werd aangereden door een auto terwijl hij aan het fietsen was.Zoetemelk in ziekenhuis na aanrijding op fiets, maar is bij bewustzijn, NOS Nieuws, 20 september 2020. Gearchiveerd op 22 juli 2023. Hij raakte zo zwaar gewond dat hij ruim een jaar later nog altijd niet volledig was hersteld.Jarige Zoetemelk (75) nog altijd niet de oude: 'Pas over paar maanden', NOS nieuws, 3 december 2021. Gearchiveerd op 10 april 2023.
In het winterseizoen beoefende Joop Zoetemelk het langlaufen, met diverse malen deelname aan het Nederlands kampioenschap.Zoetemelk ook sterk op 'lange latten' , Nieuwsblad van het Noorden, 31 januari 1980
Doping Joop Zoetemelk werd in de Ronde van Frankrijk drie keer betrapt op het gebruik van doping. In 1977 werd er pemoline gevonden en 1979 werd er nortestoron gevonden. In de Ronde van Frankrijk van 1983 testte hij ogenschijnlijk positief op nandrolon en kreeg hij een tijdstraf van tien minuten en een geldboete van 1400 gulden, maar in hoger beroep bleek de dopingtest ondeugdelijk. Zoetemelk heeft het gebruik van doping zelf altijd ontkend.
Overwinningen
1968 Olympisch kampioen 100km ploegentijdrit 1969 Eindklassement Circuit des Mines 2e (deel B), 3e en 6e etappe Ronde van Oostenrijk Eindklassement Ronde van de Toekomst 1970 2e (deel B) etappe Ronde van Luxemburg 1971 25px|Nederlandse kampioenstrui Nederlands kampioen op de weg, elite 16e etappe Ronde van Spanje Bergklassement Ronde van Spanje 4e (deel B) etappe Ronde van Luxemburg 1972 Polymultipliée 1973 Acht van Chaam 2e (deel B) etappe Dauphiné Liberé Proloog en 4e etappe Ronde van Frankrijk 7e (deel B) etappe Parijs-Nice 25px|Nederlandse kampioenstrui Nederlands kampioen op de weg, elite Ronde van de Haut-Var 1e (deel A) en 2e etappe Midi Libre 1974 2e etappe Ster van Bessèges 4e etappe Ronde van Romandië Eindklassement Ronde van Romandië 5e etappe Catalaanse Week Eindklassement Catalaanse Week 2e etappe Ronde van de Middellandse Zee 6e (deel A) en 7e etappe Parijs-Nice Eindklassement Parijs-Nice 1975 Dwars door Lausanne GP van Isbergues 4e etappe Ronde van Nederland Eindklassement Ronde van Nederland 13e etappe Ronde van Frankrijk 6e en 7e (deel B) etappe Parijs-Nice Eindklassement Parijs-Nice 2e (deel A) en 4e (deel B) etappe Ronde van Corsica 1976 Waalse Pijl Dwars door Lausanne 3e etappe Dauphiné Liberé 9e, 10e en 20e etappe Ronde van Frankrijk Boucles de l'Aulne 1977 Parijs-Tours Dwars door Lausanne GP van Isbergues 2e etappe (deel A) Ronde van de Aude 1978 Dwars door Lausanne Parijs-Camembert 14e etappe Ronde van Frankrijk 1e etappe Parijs-Nice 2e etappe Criterium International 1979 Parijs-Tours Dwars door Lausanne Proloog Dauphiné Libéré 5e etappe Ronde van Nederland 18e etappe Ronde van Frankrijk Proloog en 8e (deel B) etappe Ronde van Spanje 25px|Gouden trui Eindklassement Ronde van Spanje 3e etappe Ster van Bessèges Ronde van de Haut-Var 7e (deel B) etappe Parijs-Nice Eindklassement Parijs-Nice 2e etappe Criterium International Eindklassement Criterium International 1980 Criterium der Azen Proloog Dauphiné Libéré 13 en 20e etappe Ronde van Frankrijk 25px|Gele trui Eindklassement Ronde van Frankrijk 5e etappe Ronde van Romandië GP Pino Cerami Wonder van Obbicht 1981 Escalada a Montjuïc GP Pino Cerami 1982 GP Eddy Merckx GP de la Costa Normada 1983 Ronde van de Haut-Var 1985 25px|Regenboogtrui Wereldkampioen op de weg 5e etappe Tirreno-Adriatico Eindklassement Tirreno-Adriatico Veenendaal-Veenendaal Ridderronde Maastricht 1987 Amstel Gold Race
Belangrijkste overwinningen als profrenner Nederlands kampioenschap wielrennen op de weg (1971, 1973) Parijs-Nice (1974, 1975, 1979) Waalse Pijl (1976) Ronde van Nederland (1975) Parijs-Tours (1977, 1979) Ronde van Spanje (1979) Ronde van Frankrijk (1980) Tirreno-Adriatico (1985) Wereldkampioenschap op de weg (1985, met 38 jaar en 9 maanden de oudste wereldkampioen ooit) Amstel Gold Race (1987)
Resultaten in voornaamste wedstrijden (*) tussen haakjes aantal individuele etappe-overwinningen
Zoetemelk droeg tijdens 22 etappes in Ronden van Frankrijk de gele trui. Hij boekte diverse ereplaatsen in de overige klassementen van grote rondes. Hij werd eerste in het bergklassement van de Ronde van Spanje in 1971. In datzelfde jaar werd hij tweede in het bergklassement van de Ronde van Frankrijk, in 1975, 1976 en 1978 werd hij derde in dat klassement. In het puntenklassement van de Ronde van Frankrijk werd Zoetemelk derde in 1972, tweede in 1973 en wederom derde in 1979.
Prijzen thumb|Joop Zoetemelk (2008) Zoetemelk werd tweemaal gekozen tot Sportman van het jaar, in 1980 en 1985. Hij ontving negenmaal de Gerrit Schulte Trofee voor de beste Nederlandse renner van het jaar. In 2011 ontving hij de Peter Post Carrièreprijs. Voorafgaand aan de start van de Ronde van Frankrijk 2015 in Utrecht kregen Tourwinnaars Jan Janssen en Joop Zoetemelk de belangrijkste Franse nationale onderscheiding, het Legioen van Eer.'Légion d'Honneur' voor Joop Zoetemelk en Jan Janssen, NOS Nieuws, 2 juli 2015. Gearchiveerd op 31 december 2018. Datzelfde jaar werd hij onderscheiden met de Fanny Blankers-Koen Carrièreprijs.
Trivia Lange tijd had Zoetemelk de bijnaam "eeuwige tweede", omdat hij vijfmaal tweede werd in het eindklassement van de Ronde van Frankrijk voordat hij uiteindelijk won. Zoetemelk zou in totaal zelfs zesmaal als tweede eindigen. Voor hem had Raymond Poulidor deze bijnaam, omdat hij drie keer tweede werd. Jan Ullrich werd vijf keer tweede, en net als Zoetemelk heeft hij één Tour-overwinning op zijn naam staan. Overigens won Zoetemelk in zijn carrière 428 wedstrijden, meer dan welke andere Nederlandse wielrenner ook, en haalde hij 294 tweede plaatsen.Vijftig jaar geleden werd Joop Zoetemelk olympisch kampioen, Sportgeschiedenis.nl, 15 oktober 2018 In Rijpwetering, het dorp waar hij opgroeide, is een fietspad naar hem genoemd. Ook staat in Rijpwetering een klein standbeeld van hem: een bronzen beeld van Zoetemelk die juichend over de finish komt. Hij eindigde op nummer 69 in de verkiezing van De grootste Nederlander (2004). In het Suske en Wiske-album Het kostbare kader wordt een personage opgevoerd met de naam "Joop Zuremelk". Hij hield veel van rusten en lag tussen de touretappes veel op bed. "Parijs is nog ver" is een van zijn bekendste uitspraken, net als "de Tour win je in bed". Zoetemelk zelf zegt dat hij dit nooit letterlijk heeft gezegd, maar dat de pers langere uitspraken heeft verkort.Parijs was nog ver, Jacob Bergsma, Joop Holthausen, Peter Ouwerkerk, Revu 27 mei 2020 Sinds 2008 is er in het vroege voorjaar te zijner ere een "Joop Zoetemelk Classic", een fietsronde over verschillende afstanden door het Groene Hart, waarbij Zoetemelk zelf nog vaak meereed, maar tegenwoordig is hij alleen nog aanwezig bij de start en finish. In 2019 kondigde Joop Zoetemelk na de ronde het komende jaar op een elektrische fiets mee te zullen rijden. Hij was de eerste wielrenner ooit (in 1975) die de bolletjestrui in de Ronde van Frankrijk droeg. In 2009 deed hij mee aan Alpe d'HuZes onder de naam van het Radio 2-programma Team Knooppunt Kranenbarg. Van Eddy Merckx kreeg hij de bijnaam "wieltjeszuiger", omdat Zoetemelk volgens Merckx en tot diens ergernis steeds in zijn wiel kleefde.
Categorie:Nederlands wielrenner Categorie:Nederlands olympisch kampioen Categorie:Winnaar van de Ronde van Frankrijk Categorie:Winnaar van de Ronde van Spanje