Uranus (ooltgr. οὐρανός uranós, „Himmel“) is vun de Sünn ut de sövente Planet in uns Sünnsystem, de to de buteren, jupiterlieken (jovanische) Planeten tellt warrt. Dat is dormit en Gasplanet. Uranus weer 1781 opdeckt un is na den greekschen Himmelsgott Uranos nöömt.
Dat astronoomsch Teken vun Uranus is teemlich liek as dat Teken vun’n Mars. In’n Ünnerscheed dorto hett dat aver in’n Krink en Middelpunkt un de Piel op’n Krink steiht pielliek: 16px|⛢NASA: . En anneret verbreedt Teken is dat H, wo dör den Middelstreek en piellieken Streek dörgeiht, de ünnen en lütten Krink hett. Dat H steiht för dien Opdecker: .
thumb|Uranus opnahmen vun de Ruumsond Voyager 2, 1986 De Gasplanet kann ünner gode Bedingen mit blot Oog sehn warrn. Physikaalsch is he to verglieken mit Neptun un nimmt mit ruchweg 14fache Eerdmasse in de Massenregenfolg den veerten Platz in. Sien Dörmeter is en beten wat grötter as de vun Neptun.
Ümloopbahn un Rotatschoon Bahn Uranus hett en meist kreisrunne Bahn twüschen Saturn un Neptun mit en Exzentrizität vun 0,0457 üm de Sünn. Sien Perihel, also de neegste Punkt an de Sünn, liggt bi 18,234 AE. De Punkt an wietsten vun de Sünn weg, dat Aphel, liggt bi 20,078 AE. Mit 0,772° is de Uranusbahn en lütt beten gegen de Ekliptik neegt, wat de lüttste Weert is ünner all Planeten afsehn vun de Eer. Een Ümloop duert ungefäähr 84 Johren. Üm eenmol sien egen Dörmeter achter sik to bringen bruukt Uranus bi en Bahnsnelligkeit vun 6,81 km/s ruchweg twee Stünnen.
Rotatschoon Uranus roteert in 17 Stünnen, 14 Minuuten un 24 Sekunnen eenmol üm sien egen Ass. En Sünnerheit bi den Planeten is, dat sien Rotatschoonsass meist in de Bahneven liggt un he sik sotoseggen in de Ass vöranbewegt. De Assnegen neemlich 97,77°, so dat Uranus torüchlöpig roteert. Dordör kummt dat, dat na elk halfen Ümloop eenmol de Noordhalfkugel un eenmol de Süüdhalfkugel na de Sünn wiest. De Duer vun en Sünnendag op den Planeten is dorüm düchtig verscheeden bit hen to een half Uranusjohr – mit Utnahm vun dat Äquaterrebeet.
As an’n 24. Januar 1986 de Ruumsond Voyager 2 an den Planeten vörbiflagen is, stünn de Sünn ungefäähr över’n Süüdpool. 2007 warrt se to de Dagunnachtgliek kort in de Äquatereven stahn. Worüm de Ass so bannig neegt is weet nümms. De an’n wietsten verbreedte Theorie dorto is, dat Uranus to de Tiet vun sien Entstahn mit ein groten Protoplaneten tohopenstött is.
Opbo Uranus hett en siede Dicht vun 1,27 g/cm³ as dat vör en Gasplaneten tyypsch is. Dör disse un ok dör sien gaue Rotaschoon hett he en Afplatten vun 1:44. De Dörmeter vun Uranus is an’n Äquater 51.118 km, wat dat veerfache vun de Eer is. De Pooldörmeter is dorgegen blots 49.946 km. Na Jupiter un Saturn is Uranus de drüttgröttste Planet in’t Sünnsystem. Man vun wegen de beten wat lüttere Dicht hett he en lüttere Masse as Neptun.
Wieldat en Gasplanet sowieso meist vullstännig ut Gasen tohopensett is, hett Uranus keen klor defineerte Atmosphäär. Man de Druck stiggt mit tonehmend Deep an un kummt enerworrns över den kritischen Punkt röver, woneem de gasförmig Hüll ahn Phaaswessel in en fletigen Tostand övergeiht.
Hüll thumb|Infraroot-Opnahm dör dat Hubble-Teleskop in Falschfarven-Dorstellen. Dat Bild wiest Uranus mit Ringen, Wulken un en poor Maanden. thumb|De Düstere Plack in de Uranus-Atmosphäär De Hööftbestanddelen vun de Gashüll sünd Waterstoff mit 82,5 ± 3,3 Vol-%, Helium mit 15,2 ± 3,3 Vol-% un üm un bi 2,3 Vol-% Methan. As Nevenbestanddeel folgt Deuterium mit ruchweg 148 ppm. As Aerosolen warrt Ammoniakies, Wateries, Ammoniumhydrogensulfid un Methanies vermoodt. De hellblaue Klöör vun’n Planeten kummt vun de Absorptschoon vun’t rode Licht dör den Methanandeel. De Wulken bestaht, as dat scheint, ut froren Methanpartikels, dat as hitt Gas ut de deeperen Lagen opstiggt un in de buteren Schichten utkondenseert. De Windsnelligkeiten künnt bit to 200 m/s (700 km/h) groot wesen. De Sworkraft an de Bavenflach is blots ruchweg 90% vun de op de Eer.
Wieldat de Voyager 2 an’n Uranus vörbiflagen is, stünn de Sünn över’n Süüdpool. Liekers weer ut unbekannt Grünnen de Temperatur an Äquater grötter as an’n Süüdpool. De Wetenschopplers hebbt dorut afleidt, dat ok de düstere Pool warmer is, as de, de vun de Sünn bestrahlt warrt. Dat sütt ut, as wenn de Temperaturen in de Atmosphäär teemlich langsam afköhlt un opwarmt warrt. Dordör sünd de Temperaturen in’n Ganzen teemlich utgleken. De gau in Richt vnu de Rotatschoon weihenden Wulkenbänner weern blots teemlich swack. Na de wieteren Bahnbewegen un dormit de verbunnenen tonehmend bestrahlen vun de nöördlichen Halfkugel schient sik mehr Wulkenbänner billt to hebben, as Biller vun dat Hubble-Teleskop wiest. Darna gifft dat in de Atmosphäär woll utprägte Johrestieten, ofschoonst de Sünn so wiet weg is. In’n Vergliek to de Eer kummt bi Uranus blots en Veerhunnerstel vun de Sünnwarms an. De sünn süüt op Uranus blots as en lütte Schiev ut, man 1100 mol heller as de Vullmaand op de Eer.
Biller vun de Keck-Sternwacht op Hawai’i hebbt 2004 Warvelstörm wiest, de över en poor Maanden anduert hebbt. In de nöördlichen Hälft hebbt Forschers en Wulkenformatschoon funnen, de mit en Längde vun ruchweg 29.000 km de gröttste vun ehr Oort weer, de bit hüüt op Uranus sehn worrn is. Se harr sik na een Maand wedder oplöst. Veel länger holt sik en groden Storm op de süüdliche Halfkugel, de sik al siet eenige Johren ut unbekannt Grünnen över fief Bredengraden op un daal bewegt.
Binnere Opbo Ünner de dichten gasförmigen Waterstoff-Helium-Methan-Hüll sett sik Uranus ut deelwies fletig Gasen, Ies un villicht ok en lütten Karn ut Steen tohopen. De Gashüll geiht dör Kompression in en „Krust“ ut Waterstoff un Helium över, de ruchweg 30% vun den Planetenradius utmaakt. De Mantel is en beten dicker un besteiht woll ut Water, Methan un Ammoniak. Wohrschienlich hett he de Konsistenz vun Ies un ümslutt en lütten Karn ut Silizium un Iesen, de villicht ok fletig is.
De Opbo kann mit den vun’n Neptun vergleken warrn, is aver düüdlich anners as bi de Riesplaneten Jupiter un Saturn. De hebbt en grötteren Andeel an Waterstoff un weniger Helium (mehr liek de Sünn) un jemehr Mäntel bestaht to’n gröttsten Deel ut metallsch Waterstoff. In’n Karn sünd de beiden buteren Planeten aver teemlich gliek as Juüpiter un Saturn, man ahn de düchtig komprimeerte Waterstoffhüll. In de Mitt vun’n Uranus mutt de Druck ruchweg acht Millionen bar hooch wesen bi en Temperatur vun ungefäähr 5.000°C.
Man vermoodt, dat de Materie vun Uranus enigermaten liekmatig verdeelt is, sien Magnetfeld aver weniger dör Konvekschoon in’n Karn tostannen kummt as bi Neptun. Wat de Bornen vun Warms in sien Innern angeiht, is Uranus en Utnahm ünner de Gasplaneten: He hett ut een noch nich bekannten grund keen Hittvörraat mehr vun de anfänglich Tohopentehn un Stoffsplitten. Sien Energieborn is blots de absorbeerte Sünnstrahlen. Anners as de annern Gasplaneten strahlt Uranus nich mehr Warms af, as he vun de Sünn kriggt. Dorüm is sien effektive Temperatur blots 60 K (-213 °C), wat kuum mehr is as bi Neptun veel wieter buten.
Magnetfeld Ok dat Magnetfeld vun Uranus is ungewöhnlich. Dat Feld is üm un bi 60° gegen de Rotatschoonsass neegt un hett sien Born nich in de Mitt vun’n Planeten. Wohrschienlich warrt dat dör Bewegen in lütt Deep tüügt, villicht dör ioniseert Water. Neptun hett en Magnetfeld, dat meist jüst so veel gegen de Derihass verkippt ist. De Afwieken hett dorüm woll nix mit de grote Assnegen to doon. Op de Nachtsiet is de Magnetosphäär vun Uranus as en Proppentrecker verdreiht
Maanden Översicht: List von de Uranus-Maanden thumb|upright=1.2|De gröttsten Uranusmaanden. Opstunns sünd 27 Uranusmaanden bekannt mit Dörmetern twüschen 10 un 1.600 km. De beiden eersten weern 1787 vun Wilhelm Herschel opdeckt un von sien Söhn John Herschel na Figuren ut Shakespeares A Midsummer Night’s Dream Titania un Oberon nöömt. Twee wietere Maanden weern 1851 vun William Lassell opdeckt, se kregen de Naams Ariel un Umbriel. Un 1948 hett Gerard Kuiper noch den Maand Miranda funnen. All annern Maanden vun Uranus sünd later ok na Figuren vun Shakespeare oder vun Alexander Pope nöömt worrn. De neegsten Teihn Maanden weern opdeckt, nadem de Ruumsond Voyager 2 an den Planeten vörbiflagen weer, de annern weer mit Teleskopen funnen.
thumb|En Hubble-Opnahm vun 2006, de den Dörgang vun Ariel un sien Schadden wiest. De letzten Opdecken sünd ut dat Johr 2003, as mit dat Hubble-Teleskop neven twee wietere Ringen ok noch twee Maanden funnen weern. Een vun disse Maanden, de den Naam Mab kregen hett, bröselt wohrschienlich langsom uteneen dör de anhollende Inslääg dör lütte Meteoriten un bildt dorbi vermoodlich een vun de beiden nee’ opdeckten Ringen. Dorbi is denn ok gliek rutfunnen worrn, dat vör allen de Bahnen vun de inneren Maanden keen bestännige Keplerbahnen sünd. Disse Maanden tuuscht op chaotische Wie Energie un Dreihmoment ut. Na een Publikatschoon in dat Fachmagazin Science künnen eenige vun de Maanden in en opor Millionen ohren mitenanner tohopenstöten.
De Uranusmaanden künnt in dree verscheeden Koppeln indeelt warrn: Een Koppel bewegt sik dicht bi’n Planeten. Se hebbt lütte Dörmeters un meist kreisförmige Bahnen. De middlere Koppel warrt ut de fief groten Maanden billt. Un denn gifft dat noch de Koppel vun de buteren Maanden, de ok teemlich lütt sünd un wiete, bannig exzentrische Bahnen innehmt un sik tomeist torüchlöpig bewegt. Ünner de groten Uranusmaanden is aver keeneen so groot as de Galileischen Maanden vun Jupiter, as de Saturnmaand Titan oder as de Neptunmaand Triton.
Ringsystem thumb|left|170px|De Uranus-Ringen in Falschfarven-Dorstellen, 1986 dör Voyager 2 opnahmen Jüst as all annern Gasriesen in’t Sünnsystem, is ok Uranus vun en ganzen Barg lütte Partikels un Körpers ümgeven, de üm den Planeten in de Richt vun sien Rotatschoon ümkreist un mit jemehr ünnerscheedlich konzentreerten Ümloopbahnen en System vun konzentrisch Ringen billn doot. Tomeist befinnt se sik ok bi Uranus in de Äquatereven vun’n Planeten un tomeist binnen de Roche-Grenz.
Ring Afstand vun de Binnenkant vun de Mitt (km) Afstand vun de Binnenkant vun’n Äquater (km) Breed (km) Zeta(1986 U2R) 38.000 12.440 3.500 6 41.840 16.280 1–3 5 42.230 16.670 2–3 4 42.580 17.020 2–3 Alpha 44.720 19.160 7–12 Beta 45.670 20.110 7–12 Eta 47.190 21.630 0–2 Gamma 47.630 22.070 1–4 Delta 48.290 22.730 3–9 Lambda(1986 U1R) 50.020 24.460 1–2 Epsilon 51.140 25.580 20–96 Nu(R/2003 U 2) 65.400 39.840 3.800 Mu(R/2003 U 1) 86.000 60.440 17.000 Uranus hett en düchtig fien Ringsystem, dat bannig düster is, as bi’n Jupiter. Wat de Grööt vun de Partikels angeiht, is dat aver as bi Saturn ut groff Deelken un Brockens bit to 10 m Dörmeter opboot, aver ok ut fienen Stoff man in en lütteren Andeel. In’n Dörsnitt sünd de Deelken grötter as de vun de Saturnringen, man in de helen Tall veel weniger. Mit Voyager 2 is faststellt worrn, dat de Gesamtmasse vun de Uranusringen lütter is, as de Deelkenmasse in de Cassinischen Deelen. De opfalligste Ünnerscheed to de Ringen vun de annern Planeten is, dat de Ringen tomeist bannig small sünd, scharp afgrenzt un dör grote schienbor leddige Rüüm vunenanner afdeelt sünd. Nicht all Ringen sünd kreisförmig oder leegt in de Äquatereven vun’n Uranus.
Opstunns sünd dörteihn Ringen bekannt. De hellste dorvun – de ölvte vun Uranus ut – warrt mit den greekschen Bookstaven Epsilon (ε) betekent. He is in dat Rebbet an’n neegsten an’n Planeten 20 km breed un meist undörsichtig, man in dat Rebeet an wietsten vun Uranus weg is he mit 96 km ruchweg fiefmol breder un dörsichtig. De innersten Maanden Cordelia un Ophelia wirkt as Scheperhundmaanden un holt den dichten dör jemehr Gravitatschoonskraft Epsilon-Ring tohopen.
thumb|Tohopensett Hubble-Biller vun 2003 un 2005, mit de beiden toletzt opdeckten, butensten Ringen.