Jamaika [] (engl. Jamaica) is en sülvstännigen Inselstaat in de Karibische See. Jamaika is Deel vun de Groten Antillen un höört to den Staatenbund vun den Commonwealth of Nations to.
De Naam kümmt an un for sik ut de Indianerspraak „Arawak“ her. Dor heet dat Xaymaca oder Chaymakas un bedutt so veel, as Bornland oder Holt- un Waterland. De vörmolige Kolonie is bekannt vör ehre veelsiedige Kultur, man ok dor för, datt se allerhand soziale un weertschoppliche Probleme hett.
Geografie un Natur Laag Vun de Groten Antillen is Jamaika de drüddgröttste Insel. Se liggt bi 145 km süüdlich vun Kuba un bi 160 km westlich vun Hispaniola mit de Staten Haiti un de Dominikaansche Republiek dor up. Vun de Westspitz is dat bi 635 km bit na dat Faste Land vun Middelamerika. Jamaika is 235 km lang un twuschen 35 un 82 km breet. Alltohopen maakt dat 10.991 km².
Vör de Süüdwestküst liggt de Pedro Bank. Dor kladdert dat Land unner Water över 8.000 km² so wiet hooch, bit de See keene hunnert Meter mehr deep is. In düsse Bank liggt de Pedro Cays, en Inselgrupp vun alltohopen 23 Hektar Grötte. To den Staat vun Jamaika höört, bilangs de Hööftinsel un de Pedro Cays noch de Inselgrupp Morant Cays, de bi 60 km vör de Westküst liggen deit.
Geologie un Landschop thumb|left|Lovers´ Leap, en 500 Meter hogen Afhang in’n Süden vun den Saint Elizabeth Parish
Jamaika liggt an de Noordkant vun de Karibische Plate, de sik direktemang vör de Küst unner de Noordamerikaansche Plate schuven deit. Dat Jamaika so duun bi de Platengrenz liggt, hett jummers wedder dor to föhrt, dat dor starke Eerdbeven uptreden sünd. So en Eerdbeven hett 1692 unner annern Port Royal ganz in’n Dutt maakt.
In’n Westen un in de Midden vun dat Eiland liggt twee Drüddel vun dat Land unner en Laag vun Kalksteen. Düsse Laag is en paar hunnert Meter dick. De Bargkeden in de Midden vun dat Eiland bestaht to’n groten Deel ut düsse Kalksteenlaag. In düssen weken Steen gifft dat allerhand Höhlen, Dalen un unnereerdsche Ströme. An einige Stäen in’n Norden fallt de Bargen över 500 m piel af na de See. Dor fangt ok direktemang vör de Küst glieks de Kaimangraven an. De is bit 7.680 m deep. In’n Süden geiht dat wat suutjer hendal. Twee Bargkeden in Westmoreland un Saint Elizabeth langt bit ran na de Küst. Blangen Kalk besteiht de Unnergrund ut kole Magma, Gneis un Lei. De wichtigste Rohstoff up Jamaika is Bauxit. Siene Lagerstäen finnt sik ööstlich vun Montego Bay un westlich vun Kingston binnen up de Insel. Bovenhen warrt Gips un Marmor afboot.
In’n Osten gifft dat de Blue Mountains. Dat is en Bargkeed, de sik up um un bi 100 km vun Nordwesten na Süüdosten recken deit, mit allerhand Twiegen un Utlöpers na Norden un Süden. De Insel ehren hööchsten Barg liggt hier. Dat is de Blue Mountain Peak. De is 2.256 Meter hooch.
Klima thumb|left|Klimadiagramm vun Kingston
Up Jamaika regeert en Tropen-Klima. En grote Rull speelt dor ok de Noordoost-Passatwind. De Unnerschede in de Temperatur över dat Johr hen sünd man minne. In Kingston is dat in’n Januar in’n Döörsnitt 25 °C warm un in’n Juli sünd dat 27 °C. Midden up de Insel up de Bargen sünd dat um un bi dree Graad minner. Up de Blue Mountains, de to’n Deel över 2.000 Meter hooch sünd, liggt dat ganze Jor keen Snee. Dat gifft twee düütliche Regentieden, eenmol in’n Mai un Juni un eenmol in’n September bit November. Je na de Gegend regent dat unnerscheedlich veel. In de Barge in’n Noordosten sünd dat mehr as 5.000 mm in’t Johr, man an de Süüdküst bi Kingston, wo dat mol pladdert un mol dröge is, dor sünd dat in’n Döörsnitt bloß man 800 mm in’t Johr. In’n laten Summer un in’n fröhen Harvst treckt faken Störme över dat Eiland henweg. In düsse Tied gifft dat ok de Gefohr vun Hurrikans. Tolest 1951 un 1988 hefft so’n Hurrikans de Insel to Dutt maakt.
Wichtige Städter thumb|In’n Süüdosten vun Jamaika leevt veele Lüde. Vun links nah rechts: Spanish Town, Portmore un Kingston.
Vunwegen de Barge in Jamaika sien Binnenland liggt de meisten Städer an de Küst oder in de groten Siedlänner. De Hööftstadt Kingston is mit bi 585.300 Inwahners Jamaika siene gröttste Stadt. Tohopen mit de Plaanstadt Portmore, de duun bi liggt, is se en Zentrum, wo meist 700.000 Minschen in leevt. Dat is knapp en Viddel vun all Inwahners. Blangen all Institutschonen för de Regeerung gifft dat hier de gröttste Universität un ok den gröttsten Flegerhaben up dat Eiland. Sunnerlich vun den Anfang vun de 1990er-Johre af an hett Kingston allerhand mit Verbreken to kriegen. Deele vun de Stadt sünd in de Hannen vun Verbrekerbannen, de in de verleden Johren gegen’nanner Krieg föhrt, un ok gegen de Polizei un de Armee gegenan gaht.
En paar Kilometer westlich liggt Spanish Town, wat mit siene 145.845 Inwahners düütlich lüttjer is. De Stadt is dat Zentrum för de Gemarken dor umto, wo Zuckerrohr un Bananen anplant weert. Hier weert se wieter verarbeit’. Spanish Town is eene vun Jamaika siene öllsten Städer. Se is vun 1535 af an bit to de Tied, as de Englänner dat Eiland erovert hefft, Hööftstadt vun de Insel ween.
In’n Noordwesten, nich wiet af vun de Stäe, wo Christoph Kolumbus as eersten Europäer an Land gahn is, liggt Montego Bay. Düsse Stadt mit 82.669 Inwahners warrt geern vun Touristen besöcht un duun bi is ok de tweete internatschonale Flegerhaben vun de Insel.
Deerter un Planten thumb|En Karibik-Manati
Jamaika kann in dree Ökozonen indeelt weern. Dröögwoold langs de Küst, Regenwoold binnen in dat Land in de högern Gemarken, un Mangroven langs en paar Afsnitte vun de Küst. Vunwegen datt de Insel so wiet af liggt, hefft sik hier Aarden vun Deerter un Planten utspunnen, de dat man bloß hier gifft. Ehr de Spaniers sik ansiedeln döen, weern grote Dele vun Jamaika todeckt mit Woold. Hüdigendags weert de meisten vun düsse Kuntreien för de Bueree bruukt. Bloß en Paar Regionen an de Noordküst, dat Cockpit County un de Pedro Bank, dorto ok de hööchsten Regionen vun de Blue Mountains, seht vundagen just noch so ut, as dat fröher weer.
In de högern Lagen wasst blangen Mahagoniplanten (as de Swietenia) sunnerlich Zedern un Mahoe. In den Regenwoold sünd 28 Aarden vun Vagels tohuse, de dat bloß hier gifft.
In de Pedro Bank gifft dat wietlöftige Feller mit Seegras un Sandbänke un dorto de lesten Korallenriffe vun dat Land, de goot up Stäe sünd. Up de lüttjeren Eilannen leevt unner annern Schabellenskopptölpels un Rosenseeswulken, un de Echte Karettschildkrööt leggt dor ehre Eier af. In de Bank un langs de Küst leevt de roren Karibik-Manatis.
Inwahners thumb|Wie dat twuschen 1960 un 2005 mit de Tahl vun Inwahners lopen is.Statistical Institute of Jamaica, Population Census 2001 engl. upropen 5. Februar 2009
In’n Juli 2006 hefft up Jamaika 2.758.000 Minschen leevt. Um un bi de Hälft vun jem is in de groten Städer tohuse, dormank ene Million in de fief gröttsten Städer. Dat Öller vun all Inwahners liggt in’n Döörsnitt bi 23 Johren, um un bi en Drüddel is jünger, as 14 Johre. Bloß man 7,3 % sünd öller, as 64. Vun 1000 Kinner, de levennig up’e Welt kaamt, gaht in’n Döörsnitt 16 doot. Mannslüde könnt hüdigendags dor up reken, dat se 71 Johre oolt weert, Froenslüde weert 75. Mit dat Wassen vun de Inwahnertahl is dat siet 1960 minner wurrn. Dormols weern dat 1,6% in’t Johr, hüdigendags sünd dat bloß noch 0,5 %. Veel junge Lüde gaht vun dat Eiland weg.
Bi 91 % vun all Inwahners stammt vun Slaven ut Afrika af. De weern in dat 17. un 18. Johrhunnert na de Insel hoolt wurrn. 1,3 % sünd ut annere Länner in de Karibik na Jamaika henkamen un 0,2 % stammt vun Europäers oder vun Chinesen af. De Indigenen Völker vun de Taíno un de Kariben hefft as Völker nich överleevt. Se sünd lüttjer wurrn vunwegen Slaveree un vunwegen de Süken, de de Spaniers mitbröcht hefft un amenne hefft se sik vermischt mit de annern Gruppen up dat Eiland.
Spraken Blangen de Amtssprake Engelsch warrt Jamaika-Kreoolsch snackt (ok „Patois“ nömmt). Dat is en Kreoolspraak mit engelsche Wuddeln. In Europa is se bekannt wurrn sunnerlich dör Reggae un Hip-Hop. Veel Inwahners könnt beide Spraken un denn gifft dat ok noch verschedene Regional-Dialekte.
Gloven Nich ganz en Drüddel vun de Inwahners höört to ene protestantsche Karken to. Dat hett de brittsche Herrschop so mit sik bröcht. De wichtigsten Karken sünd de Church of God (bi 21 %), de Baptisten (bi 8,8 %), de Anglikaansche Kark (bi 5,5 %), de Adventisten vun den söventen Dag (bi 9 %), de Pingstkarken (bi 7,6 %), de Methodisten (bi 2,7 %), de United Church of Christ (bi 2,7 %), de Brethren (bi 1,1 %), Jehova siene Tügen (bi 1,6 %) un de Herrnhuters (bi 1,1 %). Bloß man bi 4 % vun de Inwahners höört to de Röömsch-kathoolsche Kark, de vun de Spaniers mitbröcht wurrn weer. De jöödsche Gemeende in Spanish Town gifft dat al vun dat 16. Johrhunnert af an. Al 1704 hett se eene eegene Synagoge kregen. Noch eene grote jöödsche Gemeende gifft dat in Kingston. Översicht över de Geschicht vun de jöödschen Gemeenden in Jamaika thumb|120px|left|Rastaman mit Dreadlocks
Rastafari Dat Bild vun Jamaika in’t Utland is sunnerlich präägt vun de Rastafari-Lüde. Bi den Rastafari-Gloven hannelt sik dat um en Gloven, de sik an dat Christendom anlehnt. Upkamen is düsse Gloven in de 1930er Johre bi de Nakamen vun afrikaansche Slaven. De Anhängers seht in den vörmoligen Kaiser Haile Selassie vun Äthiopien den ne’en Messias. De Geboortsnaam vun Haile Selassie is Ras Tafari ween, un dor kümmt de Naam vun de Rastafari vun her. Dormols güng dat um de Hoopnung, dat Afrika nu endlich free weern scholl vun de Kolonialmächte, de dat dalstuken döen.
Rastafari besteiht ut verscheden Gruppen. De meisten stellt dat Individuum in de Midden vun ehren Gloven. Up de eene Siete leevt de Minsch free vun Gesetten un Vörschriften, up de annere Siete mutt he sik avers doch holen an de Vörschriften vun dat Ole Testament över de Reinheit. Düsse Gruppen wüllt dor nix vun weten, dat een Alkohol drinken oder Tabak smöken draff. Dat gifft avers ok Anhängers, de smöökt Cannabis, wat se Ganja nömen doot. Dat bruukt se to’n mediteren. Veel Rastafaris wiest ok, datt se to süssen Gloven tohöört dör de Dreadlocks, de se up’n Kopp dreegt. Bekannt wurrn is de Rastafari-Gloven in dat Utland sunnerlich dör den Reggae un siene Singers, as Bob Marley un Peter Tosh.
Geschicht As Jamaika noch keen Kolonie ween is De eersten Indianers ut Süüdamerika sünd in dat 7. Johrhunnert v. Chr. na de Insel kamen. Dat weern de Taíno, een vun de Arawak-Völker. Se hefft in Stämme tohopenleevt un Ackerbo un Fischfang bedreven. Ehre Hüser hefft se ut Reit un ut Stroh boot. Mit dat 15. Johrhunnert sünd denn lüttje Gruppen vun de Kariben na Jamaika kamen. Up annere Eilannen hefft se de Taíno verdreven, man hier hefft se mit jem tosamenleevt. As Christoph Kolumbus 1494 as eersten Minschen ut Europa an Land gahn is, hefft dor bi 100.000 Lüde leevt. Bi Pedro Bluff in Saint Elizabeth sünd Höhlen mit Maleree funnen wurrn, just as up annere Eilannen in de Karibische See.
Kolonie vun Spanien (1509–1655) thumb|En vun de eersten Karten vun Jamaika, tekent um 1528 vun Benedetto Bordone.