duum|Anstieg van de Temperatuur weltwied in de Tied van 1850 – 2020 vergleken med 1850–1900 thumbtime=29|duum|Lokale Temperatuur weltwied sied 1880 vergleken med 1951–1980, Dörsnid över fiev Jare in Gebeden je 1200 km²NASA: GISS Surface Temperature Analysis (GISTEMP v3). Globale Upwärmen – ook Klimawannel oder Eerdupwärmen – betekent den Anstieg van de dörsnidlike Temperatuur, de upstunds de Eerdatmosphere un de See upwärmt. Düsse Temperatuuranstieg veroorsaket de Minschen, de sied de Industrielle Revolutschoon fossile Brennstoffe, os Kölen, Eerdgas un Eerdöölge, Maschienen antodrieven un Energie to winnen verbrennt, un so Drievhuusgase in de Luft puust. De Drievhuusgase maket de Troposphere, de underst Schicht in de Eerdatmosphere, meer infrorode Stralen binnen de Atmosphere hoolden, dat so de natüürlike Drievhuuseffekt up de Eerden stärker werd. Dat wichtigste Direvhuusgas is upstunds Kölenstoffdixoid (CO2), man ook ander Gase os Methaan un Distickstoffmonoxid dreget bi de Eerden heter to maken. Dat Kölenstoffdioxid is nu al van oorsprünlgik 280 ppm up över 410 ppm anstegen.
De Temperatuur es in die Tied van 1850 bet 2010 wat bi1,1 °C stegen, os de Wetlklimaraad (kort: IPCC för ) vertellt.De Artikel givt (t. B. je na Born) Temperatuurunderschede in °C (Grad Celsius), K (Kelvin) oder Grad an. De Angaven sind liekweerdig, d. h. wenn bi ene Uutgangstemeperatuur van 20 °C de Temperatuur enen 1 °C/ 1 K/ 1 Grad anstigt, so liggt de Temperatuur nu bi 21 °C. 2023 was dat heetste Jaar, sied denn de Minschen de Temperatuur systemaatsch uptekent; de Temperaturen weren wat bi 1,45 °C över den Snidd in de Tied vör de industrielle Revolutschoon. De verleden negen Jare weren medsams de heetsten Jare sied dat de Minschen dat Uptken begünnen.WMO confirms that 2023 smashes global temperature record. World Meteorological Organization upropen den 16. Januar 2024. Verglieken kann een düt Temperatuurniveau bloot med de Eem-Warmtied vör 115.000 Jaren. De IPCC schreev 2021 in den sessten (plattdüütsch: „Uutweerdbericht“ oder „Tostandsbericht“), dat wi nich an twieveln könnt, dat de Minschen up de Atmosphere, de Seen, Ozeanen un Landmassen inwärkt un so upwärmt. De IPCC taxeert dat 1,07 °C van den 1,09 °C, de sik de Eerden upwärmd het, up minschlik Doon trüggegaat. Dat stüüt ook andere . De Wetenschop is sied den 1990er Jaren enig, dat de Minschen meest alleen de Temperatuur up de Eerden upwärmt.James Lawrence Powell: The Inquisition of Climate Science. New York 2012, S. 178. Dat Tempo, in den sik de Eerden upstunds upwärmt, is düchtig wat swänker os in allen anderen Perioden in de Eerdnietied, also sied 66 Millionen Jaren Tied.(engelsch), BinnennettsRichard E. Zeebe, Andy Ridgwell, James C. Zachos: . In: . 9. Jaargang, Nr. 4, April 2016, S. 325–329, doi:10.1038/ngeo2681 (engelsch, lta.org [PDF]).Frequently Asked Question 6.2: Is the Current Climate Change Unusual Compared to Earlier Changes in Earth’s History? Wenn de Minschen upstunds nich so enen groten Inflood up dat Klima hädden, köle sik de Temperatuur sachtens eer af, os dat in den Jaardusenden vörweg de Richte was, de wi waarnemen können.S. A. Marcott, J. D. Shakun, P. U. Clark, A. C. Mix: . In: . 339. Jaargang, Nr. 6124, 7. März 2013, S. 1198, doi:10.1126/science.1228026 (engelsch). duum|Szenairen för Drievhuusemisschonen in de Tokumst. Wenn wi dat, wat de Pariser Klimaövereenkumst tosegt, vulldoot, könnt wi dat Maal, dat sik de de Eerden bet 2100 nich över 2 °C upwärmt, nich to Stande kriegen. De IPCC is sik in sienen sessten verwachten, dat sik de Eerden bet to’n Ende van den 21. Jaarhunderd sachtens 1,0 °C bet 1,8 °C upwärmt, ook wenn wi bloot wenig Drievhuusgase uutstööt, bi middelstarken Uutstoot verwacht se 2,1 °C bet 3,5 °C, un 3,3 °C bet 5,7 °C, wenn de Minschen jümmers noch meer Direvhuusgase uutstööt un de Emisschonen anstieget. Wat de Politik un de Klimaschuul bet 2020 ümmesetten können, stüürt de Eerden up to, dat se bet 2100 wat bi 3,2 °C wärmer werd. Wenn de Möge bi’n Klimaschuul upstunds minder werd könnt dat ook meer os 4 °C werden.Jim Skea et al. 2022: Sechster Sachstandsbericht des IPCC De seggt in den 2021, dat de Temperatuur ümme 2,6 °C anstigt, wenn de Maatregels un Aktschonen upstuns Grundlage sind den Anstieg to bereken. De (Stand: November 2022) is sik verwachten, dat de Temperatuur bet 2100 weltwied 2,7 °C anstigt.
Düsse Kilmawandel wärket sik ol vandage ungünstig up de Natuur un de Minschen uut. Verscheden Ökosysteme sind ol nu stärker belast, os se sik up den Wannel anpassen könnt, so dat ol Folgen upkomen sind, de wi nich trüggenemen könnt. Woans sik de Klimawandel uutwärket un wat de Folgen sind, hängt daar stark med tohope wat Maatregels un Aktschonen wi ümmesett dat Klima to schulen. De negativen Folgen werd jümmers stärker, je duller de Temperatuur stigt.Sechster Sachstandsbericht des IPCC, Pörtner, H.-O et al.:, in: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability, Cambridge University Press 2022, S. 7f u. 14.
De Vereend Natschonen seggt faken dat ene „Klimakatastrophe“ kümmt un meent dat slimmste Szenario, dat wi med den Vöruutsagen os Grundlage vörstellen könnt. De Folgen, de sik ol wieset, sind dat’t Ies in de arktsche Iessee, up den antarktschen Eerddeel un van den Gletschers weltwied wegsmelt, de Permafrostboddems updagget un so dat Drievhuusgas Methaan in de Atmosphere stigt, dat tovör in’n Boddem froren was, in jümmers meer Eerdelen Dröögden upkomet un dat wi weltwied jümmerto extremer Wedder afkriegt. Ollnes dat nimt enen slechten Inflood up dat Leven van Minschen un Deren un so dregt ook bi, dat Aarden uutstärvet. Wat de Folgen sind hängt daar ook van af, wo lange sik un wo stark sik de Eerden upwärmt. Welke Folgen könnt wi ook nich wedder trüggenemen andere könnt een Wendepunkt sien, t.B. wenn heel Ies up de Iessee medeens wegsmolten es oder de Permafrostboddem in Sibrien gans verlüstig gaan is, de jach ümmekippet un noch gröttere Folgen up dat Klima weltwied hebbet, os wi uus dat uutmalen köönt.
duum|Wat för enen Andeel verscheden Regionen up de CO2Emisschonen in de Tied van 1850–2019 hebbet Natschonale un internatschonale Klimapolitik versöcht dat Klima to schulen, sik an de Folgen, de ol daar sind, antopassen un so aftoswäcken, dat sik de Eerden upwärmt. De Klimawandel, den Minschen in’n Gang brocht hebbet, heel un deel aftowenden, mött de Minschen dat Uutstöten van Drievhuusgasen Energie to winnen kumplett uut’n Weg gaan un wenn dat nich anders klappt os Drievhuusgase in de Luft to puusten, de Emisschonen med negativen Emisschonen un passliken Technologien os BECCS, DACCS oder indem dat se CO2 in’n Boddem bind, uutglieken. 2016 weren ol wat bi twee Drüddel van den CO2-Budget verbruukt, dat de Pariser Övereenkumst vereenbbard hadde, dat sik de Eerden nich meer os 2 °C upwärmt. Dat heet: de Hoop Drievhuusgase, de wi in de Luft stööt, mööt swanke daal, wenn sik de Eerden nich över 2 °C upheten sall. Villicht sind man ook de 2 °C ol to veel, denn up lange Sicht könnt de 2 °C ol noog sien, dat een Effekt upkümt, de „Drievhuus Eerde“ heet un ene Heettied veroorsaket, de dat Minschen swaar maket up de Eerden to överleven. Literatuur
Tim Flannery: Wir Wettermacher. Wie die Menschen das Klima verändern und was das für unser Leben auf der Erde bedeutet. S. Fischer, Frankfurt an’n Main 2006, ISBN 3-10-021109-X. Kirstin Dow, Thomas E. Downing: Weltatlas des Klimawandels – Karten und Fakten zur globalen Erwärmung. Europäische Verlagsanstalt, ISBN 978-3-434-50610-2. 2008, Mark Maslin: Global Warming: A Very Short Introduction. Oxford University Press, ISBN 978-0-19-954824-8. 2009, John Houghton: Global Warming: The Complete Briefing. 4. Uplage. Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-70916-3. Mojib Latif: Klimawandel und Klimadynamik. Ulmer, Stuttgart, ISBN 978-3-8252-3178-1. Andreas Lienkamp: Klimawandel und Gerechtigkeit. Eine Ethik der Nachhaltigkeit in christlicher Perspektive. Schöningh, Padderboorn, ISBN 978-3-506-76675-5. Marco Müller, Giovanni Danielli: Kompaktwissen Klimawandel. Schweizerische Massnahmen und Instrumente. Verlag Rüegger, Zürich 2010, ISBN 978-3-7253-0925-2. Oktober, Landeshauptstadt Stuttgart, Referat Städtebau und Umwelt, Amt für Umweltschutz, Abteilung Stadtklimatologie, in Verbindung mit der Abteilung Kommunikation (Heruutgever.): Schriftenreihe des Amtes für Umweltschutz – Heft 3/2010: Der Klimawandel – Herausforderung für die Stadtklimatologie, . Mojib Latif: Globale Erwärmung. UTB, Stuttgart 2012, ISBN 978-3-8252-3586-4. November 2013, Friedrich-Wilhelm Gerstengarbe und Harald Welzer (Heruutgever): Zwei Grad mehr für Deutschland. 1. Uplage, S. Fischer, ISBN 978-3-596-18910-6. 2014, Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC): Climate Change 2013/14. (AR 5) Synthesebericht, WG I, Physikalische Basis, WG II, Folgen, Anpassung und Vulnerabilität, WG III, Bewältigung des Klimawandels. Jochem Marotzke, Martin Stratmann (Heruutgever.): Die Zukunft des Klimas. Neue Erkenntnisse, neue Herausforderungen. Ein Report der Max-Planck-Gesellschaft. Beck, Mönken 2015, ISBN 978-3-406-66968-2. 2018, Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC): Sonderbericht 1,5 °C globale Erwärmung, Website des Reports (englesch). Stefan Rahmstorf, Hans Joachim Schellnhuber: Der Klimawandel. 8. Uplage. Beck, München, ISBN 978-3-406-72672-9. United In Science – High-level synthesis report of latest climate science information convened by the Science Advisory Group of the UN Climate Action Summit 2019, World Meteorological Organization Jörg Phil Friedrich: Was kommt nach dem Klimawandel? Eine Spekulation Heise Medien, Hannober 2019, ISBN 978-3-95788-179-3. 2020, Sven Plöger: Zieht euch warm an, es wird heiß! Westend Verlag, ISBN 978-3-86489-286-8. Mark Lynas: 6 Grad mehr. Die verheerenden Folgen der Erderwärmung. Rowohlt Verlag, Hamborg 2021, ISBN 978-3-499-00442-1.
Nettverwiese
Website (engelsch) van den IPCC (engelsch) Climate Service Center – Informatschoonsportaal van den Helmholtz-Zentrum Geesthacht (hoogdüütsch) Klimawiki van den Hamburger Bildungsserver Klimawandel-Dossier van de Bundeszentrale für politische Bildung Climate Change: Evidence & Causes (engelsch) van de Royal Society unNational Academy of Sciences Klima und Energie van den Deutschen Umweltbundesamt Was wir heute übers Klima wissen. Basisfakten zum Klimawandel, die in der Wissenschaft unumstritten sind. (hoogdüütsch) Faktenpapeer van den Deutschen Klima-Konsortium, de Deutsche Meteorologischen Gesellschaft, de Deutsche Wetterdienst, den Extremwedderkongress Hamborg, de Helmholtz-Klima-Initschative un klimafakten.de, Stand September 2022.
Anmärkels
Nawiese
Kategorie:Ümweltschuul Kategorie:Klimatologie