Charles Aymard Sartre (Uutspraak: ; * 21. Juni 1905 in Paris; † 15. April 1980 ook daar) weer een franzööschen Philosooph, Schriever, Dramatiker, Literatuurkritiker un Publizist. He gellt för enen mang de wichtigste Denkers vun de Existentschalismus un tellt to de bekanntste franzöösche Intellektuellen in’n 20. Jaarhunnerd. He was een infloodrieken Marxist, de starken Inflood op de kritische Theorie, postkoloniale Theorie un Literatuurwetenschop neem. De Philosoophsche, Feministin un Schrieversche Simone de Beauvoir weer lange Jaren siene Partnersche. Tohoop leven de beiden in ene apen Parnterschop un stellen so den „bourgeoisen” Levenstiel, den de Sellschop vun Lüud uut dat Börgerdom verwachten weer, in Fraag. De Kunflikt twüschen de Konformität, de , un een authentisch Leven wurr so dat wichtigste Thema in dat fröhe Wark vun Sartre un ook in sienen philosoopsch Wark (‘Dat Ween un dat Nix’).Deirdre N. McCloskey: The Bourgeois Virtues: Ethics for an Age of Commerce online 2006, University of Chicago Press Sartre geev 1946 in dat Wark (‘De Existentschalismus is een Humanismus’), dat eerst een Vöordrag weer, ene Översicht över siene Philosophie. 1964 wurr em de Nobelpries för Literatur, den he eerst aflenen wull, tospraken.
In Paris boren un opwussen, verloor Sartre mit twee Jaren sienen Vader un wuss bi siene Modder un Grootvadder op, de em dat Interess an de Literatuur wiedergeev. He gung op de prestigerieke École Normale Supérieure, wo he sien Interess an de Philosophie un Denkers so as Henri Bergson, Edmund Husserl un Martin Heidegger opdecken kunn. Sartre ünnerrich denn in siene fröhe Beroopsloopbaan Franzöösch an verscheden Lycées.
Sartre sett sik sien Leven lang politisch in. Tiedens de Twede Weltkrieg wurr he intrucken, fungen, later freelaten un grünn denn de Wedderstandsgrupp Socialisme et Liberté. Ook wenn sik de Grupp oplösen muss, as de Natschonaalsotschalisten Frankriek besetten, bleev Sartre in’n Ünnergrund ene wichtige Stimm in dat besett Land. In de Tied schreev he Ünnergrundliteratuur un Dramen so as (‘Slaten Döör’, ). Na den Krieg grünn he de Tiedschrift Les Temps modernes un sett sik jümmers starker för verscheden politische un sellschopliche Anliggen in. He ünnerstütt antikoloniale, marxistische, anarchistische un maoistische Gruppen in verordeel de franzöösche Politik in Algerien un den Vietnamkrieg. Ook in sienen laten Jaren, as dat mit siene Gesundheid bargdaal gung, bleev Sartre politisch aktiv.
Sartre sien Theaterstück (1948) keem 1980 ook as Nich to brüken vun Annedore Christians op Plattdüütsch översett ruut.
Warken un Schriften
Examensarbeid (). Mémoire présenté pour l’obtention du Diplôme d’Études Supérieures de Philosophie 1926–1927. Sous la direction du Professeur Henri Delacroix, in Sartre inédit : le mémoire de fin d’études (1927), dans , dir. G. Dassonneville, 22, 2018, pp. 43–246.
Romanen un Novellen () (1938) () (1939) () () (1945) () (1945) () (1949) duum
Theaterstücken () (1940) () (1943) () (1944) () (1946) () (1946) () (1948) – up Platt: Nich to brüken van Annedore Christians () (1948) () (1951) (1953) (1955) () (1959) () (1965) – Adaptation van Euripides
Autobiografie, Memorien un Breven () (1964) () (1983 ; édition augmentée 1995) () (1983) () (1980), mit Benny Lévy () (1991)
Essays 1947 : () 1948 : () 1949 : () 1964 : () 1964 : () 1964 : () 1965 : () 1971 : () 1972 : () 1976 : ()
Nieuplage: 2010–2023: (kritische Nieuutgaven)
Politsche Essays () (1946) () (1949) () (1953) () (1972) () (1974)
Literatuurkritik () (1944) (1947) () (1952) () (1964), tiré de (1948) () (1971–1972), drei Bänden () (1973) () (1975), Nieuplage: (1947) Na’n Dood ruutbrocht () (1986)
Philosophie duum () (1936) () (1936) () (1938) () (1940) () (1943) () (1946) () (1957) () (1960) Na’n Dood ruutbrocht () (1983) () (1985) () (1989)
Kinofilme 1954 : () de Jacqueline Audry 1956 : () de Vittorio Gassman 1962 : () de Vittorio De Sica 1994 : () de Dominik Moll, d'après ().
Nettverwiese
DNB-Katalog Jürgen Hengelbrock: Artikel „Sartre, Jean-Paul“ in’n UTB-Online-Wöörbook Philosophie
Betœge in’n „Namen, Titel und Daten der franz. Literatur“ (Höövdborn för de Biografie) Jean-Paul Sartre Archive (engelsch) up marxists.org Groupe d'études sartriennes, Paris Die deutsche Sartre-Gesellschaft, Berlin
Footnoten
Kategorie:Mann Kategorie:Philosoph Kategorie:Schriever Kategorie:Existenzialismus Kategorie:Humanist Kategorie:Börger von Frankriek Kategorie:Boren 1905 Kategorie:Storven 1980