mini|Katalin Karikó Katalin Karikó (* 17. Januar 1955 in Szolnok) is en ungarsch-US-amerikaansch Biochemikerin. De Swoorpunkt vun hör Forschung liggt up de RNA-vermittelten Immunaktivierung. Gemeensam mit den amerikaanschen Immunoloog Drew Weissman hett se de Mögelkeit opdeckt, dör Nukleosid-Modifikatschoon de Immunogenität vun RNA to ünnerdrücken. Disse Technologie hett den therapeutischen Gebruuk vun mRNA mögelk maakt un bill de Grundlaag för de Entwicklung mRNA-footend COVID-19-Impstoffe (RNA-Impstoff). An‘n 2. Oktober 2023 wurrn hör un Weissman de Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraaken.The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2023. Auf: nobelprize.org van’n 2. Oktober 2023.
Leven Katalin Karikó wurr as Dochter vun en Bookhollersche un en Slachter boren. Nahdem se dat Gymnasium in Kisújszállás afslooten harr, fung se 1973 en Biologiestudium an de Universität Szeged an, dat se 1978 afsluuten dee. An de sülvige Universität kreeg se 1982 en Doktertitel in Biochemie. All wiels hör Tiet in Szeged hett se an de Synthetiseeren vun RNA arbeit.
Se hett hör Postdoc-Forschung an dat Institut för Biochemie vun dat Biologische Forschungszentrums vun de Ungarsche Akademie vun de Wetenschapen wieder führt. 1978 wurr se as Informantin vun de ungarsch Geheimpolizei rekruteert, woto se nah eegen Angaven aber erpresst wurr, indem hör Utwirken up hör Karriere oder Repressalien gegen hör Vader androht wurrn. Se harr aber nie nich en Bericht för den Staatssekerheitsdeenst verfaat. 1985 verlor hör Labor sien Finanzeeren un Karikó hett Ungarn mit hör Mann un hör tweejohrig Dochter in Richt USA verlaaten.Bi de Inwannern in de USA hemm se 900 Pfund in en Teddyboor insmuggelt, Geld, dat se dör den Verkoop vun hör Auto un den Koop vun britischen Pund up den Swaartmarkt kreegen harrn.
Se hett denn en Inladen an de Temple University in Philadelphia annommen, wo se dree Johr lang arbeit hett, ansluutend wessel se an de University of Health Science, Bethesda, bevör se af 1989 an de Medizinischen Fakultät vun de University of Pennsylvania arbeiten dee. 1998 hett se den Immunologen Drew Weissman, Perfesser an de University of Pennsylvania, drapen, mit den se dornah an de Entwicklung vun Medikamenten up mRNA-Basis forschen dee. Gemeensam hemm de beid en Ünnernehmen grünnd, dat Karikó as Geschäftsführerin leiten dee. En konkrete Medikamentenentwicklung is scheefgahn, dat vun de beid erlangte Patent up de Technologie wurr vun de Universität verköfft. De Stäe vun Karikó as Assistant Professor wurr vun de Universität nich verlängert, se wurr up en befrist Postdoc-Stäe torüchstuuft.
Se bleev aber liekers de RNA-Forschung trüe. Se hett dat sluutend schafft, de viralen RNA-Moleküle so to modifizeeren, dat se in de minschlich Zellen nich mehr vun de Immunafwehr verneelt wurrn. De Ergevnisse hett Karikó gemeensam mit Weissman apenlich maakt. Derrick Rossi vun de Harvard University hett de Technologie upgreepen un wieder entwickelt. 2010 hett Rossi mit Kollegen de Firma Moderna grünnd. In Düütschland wurrn de Grünner vun Biontech, Uğur Şahin un Özlem Türeci, up Karikó upmarksom, un hemm hör en Stäe anboden. Siet 2013 weer Karikó Senior Vice President bi Biontech, en Positschoo, de se Enn’n September 2022 upgeven hett. Sietdem is se Perfessersche an de Universität Szeged. Parallel dorto is Karikó Adjunct Associate Professor of Neurosurgery an de University of Pennsylvania.
Katalin Karikó is verheiraadt mit den Ingenieur Béla Francia. Hör Dochter Susan Francia is tweefack Olympiasiegerin un weer mehrfack Weltmeestersche in’n Rudern.
Forschung Karikó hett in langjohrig Arbeit to de Entwicklung vun de mRNA-Technologien bidragen, de de Grundlaag för Impstoffe gegen COVID-19 un för Medikamente gegen Krebs, Slaganfälle oder Mukoviszidose billen. Kariko un Kollegen hemm de Methood vun de Transfektschoon bruukt un hemm de empfindlichen mRNA-Moleküle in Liposomen packt. Sükse winzigen Nanopartikel kann man Deerten un Minschen injizeeren, ahn en gefährliche Immunreaktschoon uttolösen.Norbert Pardi, Steven Tuyishime, Hiromi Muramatsu, Katalin Kariko, Barbara L Mui, Ying K Tam, Thomas D Madden, Michael J Hope, Drew Weissman: Expression kinetics of nucleoside-modified mRNA delivered in lipid nanoparticles to mice by various routes. In: J Control Release. 217, 2015, S. 345–351, doi:10.1016/j.jconrel.2015.08.007. .
De entscheeden Dörbröök gelung dör den Ersatz vun de oorsprünglichen Uridin-Moleküle in den mRNAs dör Pseudouridin, wodör Nukleosid-modifizeerte mRNA entsteiht.Katalin Karikó, Hiromi Muramatsu, Frank A. Welsh, János Ludwig, Hiroki Kato, Shizuo Akira, Drew Weissman: Incorporation of pseudouridine into mRNA yields superior nonimmunogenic vector with increased translational capacity and biological stability. In: Mol Ther. 16 (11), 2008, S. 1833–1840, doi:10.1038/mt.2008.200. . So wurrn in den Impten mehr Proteine (as Antigene) billd. Mittels de impt mRNA sull de behannelt Minsch dat entspreekend Protein as Antigen to de eegen Immuniseeren bispeelswies gegen SARS-CoV-2 herstellen. De Översetten vun de mRNA in en Protein wurrd as Translatischon betekent. De Translatschoon leet sück düchtig stiegern, indem de mRNA vörn en verbetert 5′-Cap-Struktur un achtern, an dat 3'-Enn‘n, en besünners lang poly-A-Sequenz kreeg.Katalin Karikó: In vitro-transcribed mRNA therapeutics: Out of the shadows and into the spotlight. In: Mol Ther. 27, 4, 2019: 691–692, doi:10.1016/j.ymthe.2019.03.009. . Deraart in vitro transkribeert mRNAs billen en nee Klass vun Medikamenten, de de Rull in de Gentherapie spelen kunnen, de inst de DNA todocht weer.Drew Weissman, Katalin Karikó: mRNA: Fulfilling the promise of gene therapy. In: Mol Ther. 23, 9, 2015: 1416–1417, doi:10.1038/mt.2015.138. .
In Budapest gifft dat siet 2021 en Wandbild to hör Ehren, ebenso in Valencia.
2023 wurr hör gemeensam mit Drew Weissman de Nobelpreis för Physiologie oder Medizin todeel. Ehrt wurrn se för hör Opdecken to Nukleosidbasenmodifikatschonen, de de Entwicklung vun wirksam mRNA-Impstoffe gegen COVID-19 mögelk maaken..Press release. In: nobelprize.org (afropen an’n 2. Oktober 2023).
Ehrungen un Utteknungen 2009: Ehrenbörgerin vun Kisújszállás 2020: (Hungarian) Public Media Person of the Year Award 2020: Liddmaat vun de Academia Europaea 2021: Ehrenbörgerin vun Csongrád-Csanád 2021: Ehrenbörgerin vun Szeged 2021: Rosenstiel Award mit Drew Weissman 2021: Ehrendokterwürde vun de Universität Szeged 2021: Széchenyi-Pries 2021: Wilhelm-Exner-Medaille 2021: Building the Foundation Award 2021: Prinzessin-von-Asturien-Pries in de Kategorie „Wissenschaftliche Forschung“ 2021: Reichstein-Medaille vun de Swiezer Akademie vun de Pharmazeutischen Wetenschapen 2021: Great Immigrant Award 2021: Louisa-Gross-Horwitz-Pries 2021: Albany Medical Center Prize 2021: Theodor-Boveri-Vorlesung 2021 2021: Semmelweis-Pries 2021: Keio Medical Science Prize 2021: Lasker~DeBakey Clinical Medical Research Award, stuttgarter-nachrichten.de /dpa van‘n 24. September 2021, afropen an’n 26. September 2021. 2021: Dr. Paul Janssen Award for Biomedical Research 2021: Grande médaille de l’Académie des sciences 2021: Glamour Woman of the Year 2021: The New York Academy of Medicine Annual Award 2021: William B. Coley Award 2021: Prince Mahidol Award 2021: Düütsch Tokunftspries 2021: De Asteroid (166028) Karikókatalin wurrd nah hör nömmt vom 29. November 2021, S. 9 (PDF; engelsch) 2021: Bolyai-Pries 2021: Time Heroes of the Year (neben Drew Weissman, Kizzmekia Corbett un Barney Graham) 2021: Golden Plate Award 2021: BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award in BiomedizinBBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards 2021 2021: Meyenburg-Pries 2021: 100 People Transforming Business 2021: Golden Goose Award 2021: Fellowship vun de American Association for the Advancement of Science 2021: BIAL Award för Biomedizin mit Co-Autoren 2021: Bill Foege Global Health Award 2021: Debrecen-Pries för Molekularmedizin 2021: Time100 Times Magazine 100 Most Influential People of the Year 2021: Prima Pries 2021: Forbes’ 50 over 50 2021: Ehrendokterwürde vun de Duke University 2021: Liddmaat vun de Académie des sciences de l’Institut de France 2021: Hawking Fellow vun de Cambridge Union Society 2021: Ehrendokterwürde vun de Università Humanitas di Milano 2021: Harvey-Pries 2022: Breakthrough Prize in Life Sciences 2022: Paul-Ehrlich-und-Ludwig-Darmstaedter-Pries 2022: Pearl Meister Greengard Prize 2022: UNESCO-L’Oréal-Pries 2022: Louis-Jeantet-Pries 2022: Benjamin Franklin Medal 2022: Helmholtz-Medaille 2022: VinFuture Gran Prize 2022: Science for the Future Solvay Prize 2022: Jessie Stevenson Kovalenko Medal 2022: Japan-PriesJapan-Preis 2022 2022: Werner-von-Siemens-Ring 2022: Ehrendokterwürde vun de Freien Universität Brüssel (ULB) 2022: IVI – SK bioscience Park MahnHoon Award 2022: Canada Gairdner International Award 2022: Novo Nordisk Prize 2022: Liddmaat vun de American Academy of Arts and Sciences 2022: Ross Prize vun de Feinstein Institutes 2022: Ehrenliddmaat vun de Ungarsch Akademie vun de Wetenschapen 2022: Vilcek Prize for Excellence 2022: Warren Alpert Foundation Prize 2022: Tang Prize för biopharmazeutische Forschung 2022: Europääsch Utfinnerpries (Lebenswerk)Europäischer Erfinderpreis 2022 2022: Düütsch Immunologie-Pries 2022: Upnahm as Liddmaat vun de Sektschoon Humangenetik und Molekulare Medizin in de Nationale Akademie der Wissenschaften LeopoldinaMitgliedseintrag von Katalin Karikó bei der Nationalen Akademie der Wissenschaften Leopoldina 2022: Ehrendokterwürde vun de Universität Genf 2022: Liddmaat vun de National Academy of Medicine 2022: Harold Berger Award 2022: Beacon Award der University of Pennsylvania 2022: Peter Speiser Award vun dat Paul Scherrer Institut 2022: Stanford University Lifetime Achievement Award 2022: Ehrendokterwürde vun de Eötvös-Loránd-Universität 2022: Ehrendokterwürde vun de Radboud-Universität Nijmegen 2022: Ehrendokterwürde vun de Rockefeller University 2022: Ehrendokterwürde vun de Universität Tel Aviv 2022: Ehrendokterwürde vun de Yale University 2022: Emilia Chiancone Medaille der Accademia Nazionale delle Scienze 2023: Upnahm in de National Inventors Hall of Fame 2023: Ehrendokterwürde vun dat University College Cork 2023: Dawson Prize in Genetics des Trinity College Dublin 2023: Cameron Prize University of Edinburgh 2023: Ehrendokterwürde vun de Harvard University 2023: Ehrendokterwürde vun de Brandeis University 2023: Liddmaat vun de European Molecular Biology Organization 2023: Ehrendokterwürde vun de Chinesische Universität Hongkong 2023: Nobelpries för Physiologie oder Medizin 2024: Paul-Karrer-Vorlesung un -Medaille
Schriften (Utwahl) Anderson B.R., Muramatsu H., Nallagatla S.R., Bevilacqua P.C., Sansing L.H., Weissman D., Karikó K. Incorporation of pseudouridine into mRNA enhances translation by diminishing PKR activation. In: Nucleic Acids Research. Band 38, Utgaav 17, September 2010, S. 5884–5892. Karikó K., Muramatsu H., Welsh F.A., Ludwig J., Kato H., Akira S., Weissman D. Incorporation of pseudouridine into mRNA yields superior nonimmunogenic vector with increased translational capacity and biological stability In: Molecular Therapy: The Journal of the American Society of Gene Therapy. Band 16, Utgaav 11, November 2008, S. 1833–1840. Karikó K., Buckstein M., Ni H., Weissman D. Suppression of RNA recognition by Toll-like receptors: the impact of nucleoside modification and the evolutionary origin of RNA. In: Immunity. Band 23, Utgaav 2, August 2005, S. 165–175. Karikó K., Weissman D., Welsh F.A. Inhibition of toll-like receptor and cytokine signaling--a unifying theme in ischemic tolerance. In: Journal of Cerebral Blood Flow and Metabolism. Band 24, Utgaav 11, November 2004, S. 1288–1304.