Düütschland (), amtlich Bundsrepublik Düütschland () is ene Bundsstaat in Middeleuropa, de sik uut sesstein Bundslänner tohoopsett un een freeheidlich-demokraatschen un sotschalen Rechtsstaat is.
Düütschland grenzt an negen Naversstaten: Däänmark, Polen, Tschechien, Öösterriek, de Swiez, Frankriek, Luxemborg un de Nedderlannen. In’n Noorden liggt Düütschland an de Noord- un Oostsee, un in’n Süden an’n Bodensee un de Alpen.
De Stadt mit den meesten Inwahners is Berlin; anner Metropolen mit mehr as ene Millioon Inwahners sünd Hamborg, München un Köln. De grootste Metropoolregioon is dat Ruhrgebeed, Frankfort an’n Main is as düütsch Finanzzentrum ook internatschonaal wichtig.
Sied de Antike leven verscheden germaansche Stämm op dat Rebeed. De Römers un de olen Greken beteken de Regioon as Germania. 962 is dat Regnum Teutonicum grünnt worrn uut dat later dat Hillig Röömsch Riek vun Düütsche Natschoon ranwussen is. In’n 16. Jhd. begünn in Düütschland de Reformatschoon un grote Delen vun Noorddüütschland övernemen den Protestantismus. Na den Koaliatschoonskriegen ünner Napoléon Bonaparte un dat dat Enn vun Hillige Röömsche Riek, grünn sik 1915 na de Wiener Kongress de Düütsche Bund.
Dat Düütschland een modernen un vereenten Natschonaalstaat wurr, begünn 1866 mit den Noorddüütschen Bund, uut den 1872 dat Düütsch Kaiseriek ranwussen weer. Na den Eersten Weltkrieg un de Düütsche Revolutschoon, is dat Kaiseriek ene Republik worrn. 1933 övernemen de Natschonaalsotschalisten de Macht, de för den Holocaust un den tweden Weltkrieg verantwoordlich sünd. Na den Krieg hebbt de Allieerten Düütschland 1949 in Besatterzonen deelt un mit den opkamen Koold Krieg hebbt sik de westlichen Besatterzonen 1951 to de Bundsrepublik Düütschland tohoopslaten, wieldes de sowjetsche Besatterzoon de Düütsche Demokaatsche Republik (DDR) worrn is. Na dat Enn vun den Kolen Krieg is de DDR 1990 Deel vun de Bundsrepublik worrn.
Düütschland is ene Industrienatschoon mit enen starke Weerschop un het na Bruttobinnenlandsprodukt de gröttste Weerdschop in Europa. Dat Land is wetlwied de drüddgröttste Improteur un Exporteur.
Landsnaam verweis=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Sachsenspiegel.jpg|duum|In de Berliner Handschrift vun de Sassenspegel (1369) steit „Iewelk düdesch lant hevet sinen palenzgreven“ (jeedeen düütsch Land het sienen Palzgreven) De Landsnaam kümmt vun dat Woord „düütsch“ un stammt vun den oorgermaanschen *þiudiskaz af, wat ‘den Volk tohörig’ bedüudt un vun dat Woord *þeudō ‘Volk’ afleidt is, dat wedder vun dat Oorindoeuropääsche *tewtéh₂- ‘Volk’ afstammt un ook de Wortel för dat Woord „Teutonen“ is.Albert L. Lloyd, Rosemaire Lühr, Otto Springer: Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II, Vandenhoeck & Ruprecht 1998, S. 699–704. De Naam weer vun Karl de Grote sien Teid bet in de fröhe Neetied keen Naam för en bestimmt Volk, man en Begreep för de Volksspraak, de över Stammsgrenzen weg de verscheden kontinentaal-westgermaansch Dialekten un Spraken vun de verscheden Stammen beteken. De Begreep grenz so „Düütsch“ vun Latiensch un Romaansch, Slaawsch un Noordgermaansch af. De Begreep ünnerscheed nich in Betog op politsche Tohörigkeit oder de verscheden Spraakünnergruppen binnen dat kontinentale Westgermaansch, so as Nedderdüütsch, Nedderfranksch oder Hoogdüütsch.Peter Polenz: Vom mittelalterlichen zum neuzeitlichen Deutsch: Kontinuität und Diskontinuität. In: Deutsche Sprachgeschichte vom Spätmittelalter bis zur Gegenwart. Band I: Einführung · Grundbegriffe · 14. bis 16. Jahrhundert. De Gruyter, Berlin/Boston 2021, S. 99–116.
De Naam Dutschelant steit dat eerste Maal in de Frankfurter Översettung de „Goldenen Bulle“ (üm 1365). Dat Hillig Röömsch Riek heet ton Anfang slicht dat „Riek“ un kreeg eerst mit de Tied en länger Naam. In dat 12. Jhd. keem „Hillig“ daarto, in dat 13. Jhd. „Röömsch“, man eerst in dat late 15. Jhd keem de Tosatz „vun Düütsche Natschoon“ daarto. Eerst mit dat 16. Jhd. is Düütschland, besunners in de damalige Form Teutschland, statts öller Uutdrück as düütsche Lannen begäng.Ernst Schubert: Der rätselhafte Begriff „Land“ im späten Mittelalter und der frühen Neuzeit. In: Concilium medii aevi 1 (1998), S. 15–27, hier S. 15 f. (online)
Düütschland as Naam för en Natschonaalstaat, de allen düütschsprakigen Lannen över de verscheden lütten Territoriaalstaten weg vereent, keem man eerst mit den Kriegen ünner Napoléon Bonaparte un de Franzosentied ünner Intellektuellen op.Christian Jansen mit Henning Borggräfe: Nation – Nationalität – Nationalismus. Campus, Frankfurt am Main 2007, S. 75. As 1871 dat Düütsche Riek sünner de düütschen Delen vun Öösterriek grünnt worrn is, wurr Düütschland de Naam för de neen Staat. Na de twede Weltkrieg is de Begreep Düütsch Riek nich meer bruukt worrn un de Düütschland wurr de offitschelle korte Naam för de Bundsrepublik Düütschland un sied 1990 is Düütschalnd de amtliche Kortform för dat weddervereent Düütschland.Siehe die Mitteilung der Bundesregierung an den Generalsekretär der Vereinten Nationen vom 3. Oktober 1990, dass die Bundesrepublik Deutschland ab diesem Zeitpunkt im Rahmen der UN unter dem Namen ‚Deutschland‘ auftreten werde; Multilateral Treaties Deposited with the Secretary General 1996, S. 9, Anm. 13.
In sienen Naverspraken het Düütschland vele verscheden Namenvarianten. In anner germaanschen Spraken – Engelsch uutbenomen – leid sik de Naam ook vun *þiudiskaz af, so as , . De fransche Naam kümmt van’n Alemannenstamm af un het sik in anner romaanschen Spraken, man ook in dat Törksche oder Araabsche uutbreid.Reiffenstein in: Sprachgesch. 2,3, S. 2201. Dat engelsche Germany oder dat italieensche Germania kümmt vun dat latiensche Germania.Eintrag Germane in: Deutsches Wörterbuch, Jacob und Wilhelm GrimmReiffenstein in: Sprachgesch. 2,3, S. 2199 u. 2201. De slaawschen Spraken němьcь betekent Düütschland as dat stumme Land.Max Vasmer: Russisches etymologisches Wörterbuch. Progress, Moskau 1986. Band 3, S. 62 (russisch) Dat Finnsche un Eestensche hebbt mit Saksa den Naam vun de middelsassische Spraak övernaamen.
Territorium
In Düütschland worden all tosamen 51 Prozent de Flach landwertschoplich bruukt (2016), Walden sünd 30 Prozent. 14 Prozent worden as Siedlungs- un Verkehrsflach bruukt. Waterflachen kummen op twee Prozent, de ännern dree Prozent verdelen sük op anner Flachen, meestens Unland un anner. Düütschland hett all tosamen negen Navers: In’n Noorden grenzt Düütschland an Däänmark, in’n Noordoosten an Polen, in’n Oosten an de Tschech’sche Republiek, in’n Süüdoosten an Öösterriek, in’n Süden an de Swiez, in’n Süüdwesten an Frankriek, in’n Westen an Luxemborg un an Belgien, un in’n Noordwesten an de Nedderlannen. De Länge vun de Grenz bedraggst all tosamen 3876 km². Daarmit is Düütschland dat europäisk Land mit den meesten Navers.
Geografie duum|A physical map of Germany Düütschland is mit 357,.596 km2 dat sövent gröttste Land in Europa. De Naverlänner sünd Däänmark in’n Noorden, Polen un Tschechien in’n Oosten, Öösterriek un de Swiez in’n Süden un Frankriek, Luxemborg, Belgien un de Nedderlannen in’n Westen. Düütschland liggt in’n Noordwesten an de Noordsse un in’n Noordoosten an de Oostsee.
De höögste Punkt is de Zugspitze () un liggt in den Alpen in’n Süden vun Düütschland. De leegste Punkt liggt an de Noordseeküst in de Gemeen Neendörp-Sassenbann (3,54 m ünner de Seespegel).
Geologie duum|Oberflächengeologie Deutschlands Düütschland tellt de Geologie to Westeuropa, dat eerst in’n Verloop vun dat Phanerozoikum bilüttken mit den präkambrischen Deel vun Europa (Oosteuropa mit Skandinavien un den olen Kontinent Baltika) tohoopstött is un Barggrupp rupschaven het. De Grundbarggruppen, de sik so billen, heet Avalonia un Armorica.De jüngste Grundbarggrupp sünd de alpidischen Bargen ganz in’n Süden vun Düütschland.
Klima De gröttste Deel vun Düütschland liggt in de matige Klimazoon un het in’n Noorden un Westen Seeklima, in’n Oosten un Süüdoosten Landklima. De Winter sünd besünners in den Alpen in’n Süden vun Düütschland koold, in’n Noorden vun dat Land faken eer küll mit ringen Nedderslag un bedeckt Heven. De Summer köönt heet un dröög oder küll un natt sien. De Noorddeel het grotendeels Westwind, de fuchte Luft vun Noordsee mitbringt, de Temperaturen evenmatig höllt un för veel Nedderslag sorgt. De Süüdoosten het den ringsten Inflood vun dat Seeklima, so dat hier grötter Temperatuurextrmen to finnen sünd.
De döörsniddliche Temperatuur dat ganze Jaar över weer in de Normaalperiood 1961–1990 8,2 °C, de middelst Döörsniddtemperaturen in den verscheden Maanden liggt twüschen −0,5 °C in’n Januar un 16,9 °C in’n Juli. De middelste Nedderslag dat jaar över is 789 Millimeter. De Februar is mit döörsniddlich 49 Millimeter de dröögste Maand, den meiste Neddersalg kümmt in’n Juni daal (85 Milimeter).
De leegste Temperatuur, de je meten worrn is, weer −37,8 °C, 1929 in Wolnzach. De höögste meten Temperatuur weer 41,2 °C op’n 25. Juli 2019 in Duisburg-Baerl un in Tönisvorst.Vom DWD annulliert: Lingen verliert deutschen Hitzerekord, NDR.de, 17. Dezember 2020.
Bevölkerung
Demografie Na Fortschreibung de Zensus 2011 leevden an’n 31. Dezember 2022 in Düütschland 84.358.845 Inwahners op een Flach vun 357.587,77 km². Dat Land höört mit ungefähr 236 Minschen pro km² to den dicht besiedelten Flachenstaaten. 18,3 Prozent vun de Inwahners worren in’n Joohr 2015 unner 20 Johren, 24,5 Prozent tüsken 20 un 40 Johren un 29,8 Prozent tüsken 40 un 60 Jahre oold. In’n Oller vun 60 bit 80 Johren worren 21,6 Prozent de Bevölkerung, 5,8 Prozent worren öller. In’n Joohr 2019 legg dat dörgahns Oller bi 44,5 Jahren. Düütschland höört daarmit to den oollste Gesellskuppen de Welt.
Spraken In alle Rebeden is de Mehrheitsspraak Hoochdüütsch,"Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey)" (PDF). Europa. 2006. Archived (PDF) from the original on 14 April 2016. Retrieved 28 March 2011.European Commission (2006). "Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Executive Summary)" (PDF). Europa. Archived (PDF) from the original on 30 April 2011. Retrieved 28 March 2011. dat as düütsche Amsspraak ook ene Amtsspraak vun de europääsche Unioon is un tohoop mit Engelsch un Franzöösch ok Arbeidsspraak vun de Europääsche Kommisschoon is."Frequently asked questions on languages in Europe". European Commission. 26 September 2013. Archived from the original on 5 July 2020. Retrieved 5 July 2020.
Na de Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken gellen Sorbsch, dat in de Bundslänner Brannenborg un Sassen snackt warrt, Noordfreesch un Däänsch in Sleswig-Holsteen, Saterfreesch in Neddersassen un Romani in heel Düütschland as Minnerheidenspraken. Plattdüütsch, dat in de noorddüütschen Bundslänner snackt warrt gellt as Regionaalspraak.Europäische Kommission: Sprachen. Abgerufen am 6. Januar 2013; Zur Situation von Regional- und Minderheitensprachen in Deutschland. Wissenschaftliche Dienste des Deutschen Bundestages, 19. Oktober 2016 (PDF).
Daarto kaamt de Spraken vun neeren Inwanneres. De meest snackt Spraken mang Inwanneres, de besunners mit Gastarbeiders von de 1950er an un Düütsch uut de ole Sowejtunioon kemen, un eer Nafaren sünd Törksch, Araabsch, Kurdsch, Poolsch, Italieensch, Greeksch, Spraansch, Serbokroaatsch, Bulgaarsch.
Bildung In Düütschland sünd de Länner för de Bildung tostännig. De Bildung för de lütten Kinner twüschen dree un söss begünnt mit de Kinnergaarden, de freewillig is. De Grundschool, de je na Bundsland veer oder söss Jaren lang is, is Plicht. Allens tohoop givt dat ene negen Jaren lang Schoolplicht. De Sekundarschool is normalerwies in dree Telgen deelt.
Historie
Prähistorie duum|Der Löwenmensch aus der Stadel-Höhle im Hohlenstein, Lonetal, entstanden zwischen 39.000 und 33.000 v. Chr.