duum|hochkant=1.75|Dat Farvspektrum vun’t sichtbore Licht De Klöör oder Farv is en individuellen visuellen Indruck, de dör Licht tostannen kummt, dat för dat Oog in’t sichtbore Rebeet liggt. De Klören, de vun Minschen wohrnahmen warrn künnt („Farvreiz“), leegt in’t elektromagneetsche Spektrum bi Bülgenlängen twüschen 380 un 780 Nanometer. Dat Wohrnehmen vun Klören is subjektiv dör den Tostand vun de Ogen, de Fienföhligkeit vun de Rezepters un den tostännigen Apparat to’n Wohrnehmen bestimmt. Anner optische Indrück as Struktur (Wirken vun Licht un Schadden), Gleem oder Ruuchheit un sünnere psychische Effekten hebbt nix mit de Klöör to doon un warrt dorvun ünnerscheedt.
In de DIN 5033 warrt de Klöör so defineert: Klöör is de Gesichtsindruck vun Delen vun’t Gesichtsfeld, de för dat Oog ahn Struktur to wesen schient, dör de sik disse Deel bi’t Bekieken mit een nich-bewegt Oog vun en gliektietig bekeken Rebeet, dat ok ahn Struktur is, alleen ünnerscheedt warrn kann.
Farv Bülgenläng root ~ 625-740 nm orange ~ 590-625 nm geel ~ 565-590 nm gröön ~ 520-565 nm cyan ~ 500-520 nm blau ~ 450-500 nm indigo ~ 430-450 nm vigelett ~ 380-430 nm magenta Mischfarv bruun Mischfarv
Woortsinn De Begreep Klöör kann in överdragenen oder in’n nich-faklichen Sinn mehrere verschedene Bedüden hebben. Wat na de DIN 5033 definert is, is de Indruck vun de Klöör (Farvwohrnehmen). De Indruck, de över den Kieksinn entsteiht kann bi verschedene Minschen aver ünnersscheedliche Gööd hebben. Togliek steiht de Beteken ok för de Gööd un de Mengde vun’t Wohrnehmen vun en Klöör un för de Klassen vun wohrnahmen Klören (Farvnaams)
De Lichtklöör beschrifft dat Strahlen vun Lüüchten un Strahlers, wiel de Körperklöör de visuelle Farvindruck is, de ünner den Influss vun de Lichtklöör vun en Saak utgeiht. Butendem gifft dat Farvmiddels as Pigmenten, Farven oder Lösungen to’n Farven, de bruukt warrt, üm Saken en sünnere Klöör to geven. Wiel dat Woort „Klöör“ tomeist den visuellen Indruck betekent, kann dat Woort „Farv“ ok för Farvmiddels bruukt warrn. De Begreep Kolorit is in’n Sinn vun’t Gestalten vun de Klören en Fackbegreep ut de Maleree un de Fotografie.
Wohrnehmen Hööftartikel: Farvwohrnehmen Klöör is dat, wat wohrnahmen warrt. Se entsteiht dör en visuellen Reiz in de Farvrezepters vun’t Oog as Antwoort op en Farvvalenz, jüst so as de mechaansche Reiz dör Druck oder Ruuchheit utlöst warrt. Klöör is nich de Egenschop vun’t Licht, dat een sütt (Farvreiz), man se is de subjektive Indruck vun en physikaalschen Oorsaak vun elektromagneetsche Bülgen twüschen 380 nm un 780 nm. Na de spektralen Farvvalenz (verschedene Intensitäten in’t Licht) warrt ünnerscheedliche Farvreizen utlöst, de ünnerscheedliche Utprägen vun’t Farvwohrnehmen billt. Ünner’n Streek warrt dormit verschedene Klören wohrnahmen.
Dat optische Phänomen vun’t Farvwohrnehmen is en Forschungsrebeet, dat bannig veelsietig un kumplex is. Dorin sünd physikaalsche (Spektrum), physioloogsche (Farvreiz) un psycholoogsche (Farvvalenz) Aspekten mit’nanner verknütt, as ok spraakliche Kunventschonen. Dat visuelle Wohrnehmen vun’n Minsch passeert över Fotorezepters, de op de Netthuut vun’t Oog sünd. Dat gifft Stääv to’n Wohrnehmen vun Hell-/Düster-Kuntrasten un de Tappens för’t Farvwohrnehmen.
De Tappens gifft dat in dree Utprägen mit verschedene Maxima vun de Fienföhligkeit. Disse leegt in de Spektralrebeden „Root“, „Gröön“ un „Blau“. Klöör lett sik wegen disse dree Sorten vun Farvrezepters as dreedimensionale Egenschop dorstellen. Jeedeen Kombinatschoon vun Anregen vun de dree Tappenorden dör (Licht-)Strahlen, de op de Netthuut draapt maakt dorbi en spezifischen Farvindruck. Ünner disse Definitschoon sünd ok Swart (gor keen Anregen), Neutralgrau (gliek grote Anregen) un Witt (vulle Anregen vun all dree Sorten) Klören, de to de Klass vun de „nichbunten Klören“ tellt warrt.
Spektralfarven, as dör dat vun de Bülgenläng afhangige Breken achter en Prisma optreden doot, künnt as Farvkrink vun de bunten Klören dorstellt warrn, se stellt aver blots en Deel vun’t möögliche Farvwohrnehmen dor. Sichtbore Strahlen – dat Licht – is en elektromagneetsch Strahlen in’t Rebeet vun de Bülgenlängen 380 nm bit 780 nm. Warrt Klören dör Farvmiddels op Böverflachen utlööst, mutt en Borns to’n Belüüchten dorwesen, anners kann een nix sehn. Kuntrasten, de dör rüümliche Neeg tostannen kamt, warrt as Simultankuntrasten betekent, de Nafolgeffekt vun Gegenklören heet Sukzessivkuntrast. Mit den Simultankuntrast is ok de „klöörte Schadden“ verwandt: Warrt en Saak mit gröön Licht bestrahlt, hett he dorna en ro’en Schadden.
Begreep Wirksteed Wirkwies Fackrebeet Farvreiz Lichtborn Sichtbor Licht Physik / Optik Farvvalenz Oog, sünners Tappens Farbwohrnehmen Physiologie Farvindruck Bregen Beleven un Psyche Psychologie
Farvwohrnehmen bi Minschen duum|Wohrnehmen: 20° op’n HSB-Farbkrink gifft bi Geel en dulleren Farvkuntrast as 20° in’t Root. Binnen den Böverbegreep Klöör (Klöörtheit) is Klöör ok Utdruck vun de Kriterien to’n Ünnerscheden vun disse Gööd. Gras hett de Klöör Gröön, Blood hett de Klöör Root, en Zitrooon hett de Klöör Geel. Kloor Glas is ahn Klöör, hett also keen egen Klöör. Dat Wohrnehmen vun disse Gööd vun en visuellen Indruck kummt vun’t Beteken mit Wöör.
Wöör un Begrepen beschrievt den Indruck: Blau, Deepblau, Blassblau, Himmelblau, Rootblau, usw. Dör’t Beteken vun ünnerscheedliche Klören kann de Minsch sien Wohrnehmen uttuuschen. Blangen dat Wiesen vun Materialproven kann man also ok dör Wöör vun un över Klören snacken („tweet Signalsystem“), wat op de Grundlaag vun Spraak passeert, vun Generataschonen präägt worrn is un in de Kindheit lehrt warrt. Dat individuelle Wohrnehmen vun (objektiv) gliek nöömte Klören kann bi verschedene Minschen ünnerscheedlich utfallen. Dat kann bit to’n deelwiesen oder ok vullstännigen Utfall vun Rezepters gahn, bit hen to en Fehlsichtigkeit.
Naams vun Klören deent dorto, de Ümwelt gemeensom beter to verstahn. Dorto kamt Konventschonen, de nich över de Spraak funktschoneert: Bi en Ampel is to’n Bispeel Root baven un Gröön ünnen. Butendem hett de Farvwirken un de Indruck ok Influss op Farvstimmungen, also dat Vörwirken in de Tiet un den Ruum afhangig vun individuelle Insichten un dat Raineeren vun’t Wohrnehmen.
Farvbeteken Klöör un Licht Dat Wohrnehmen vun Klören geiht blots över dat Licht. Dat Licht entsteiht dör dat Bewegen vun Molekülen un Atomen dör Warms oder dör’t Ännern vun Energieniveaus in de Elektronenhüll. De Klöör vun dat afstrahlte Licht sülvst kummt also dör de Frequenzen tostannen, de in dat Spektrum vun’t Licht binnen sünd. Se warrt as Lichtklöör betekent.
Dorvun afgrenzt is de Körperklöör, de dat visuelle Wohrnhemen vun Saken un Körpers beschrifft. Wenn dat Licht op en Böverflach drapen deit, warrt dat dör Strein Licht reflekteert. Man sünnere Frequenzen oder Bülgenlängen vun dat Licht künnt dör Absorpschoon in’t torüchstrahlte Licht fehlen. Dordör ännert sik dat Spektrum un dormit un de Samtindruck vun de Klöör ännert sik. In de Maleree warrt de Begreep Gegenstandsklöör bruukt, in sünnere Fäll ok Lokalklöör as Gegensatz to den Samttoon vun de Klöör. Dorbi kann ok de Struktur vun de Böverflach en Klöör ut physikaalschen Achtergrund tügen (Strukturklöör), as to’n Bispeel de blinkern Placken op de Flögels vun en Bottervagel.
Klöörbegrepen All Spraken hebbt en grote Tall vun Wöör to’n Afgrenzen vun enkelte Farvtöön. In eenige Spraken fehlt aver ok Farvnaams, de dat in annere Spraken gifft. To’n Bispeel is de Beteken Magenta eerst laat in’t Hoochdüütsche opkamen, jüst so as de Klöör Oraansch. De Woortbedüden staht bito ok ünner en sozialen Wannel. So hett in’t 17. Johrhunnert in Düütsche Bruun mehr dat hüütige düstervigelett bit düsterblau betekent, as dat in’t Karkenleed Hernieder ist der Sonnen Schein / die braune Nacht bricht stark herein düütlich warrt. Ok gifft dat verschedene Ansichten to blaue un gröne Fravtöön in verschedene Kulturen, wat bi’t Översetten mitünner to Fehlers föhren kann. Butendem gifft dat Ansätz, de mööglichen Beteken för sünnere Klören as Spraakuniversal in Form vun implikatschonale Hierarchien uttodrücken.cf. http://typo.uni-konstanz.de/archive/nav/browse.php?number=613 Dorna maakt meist all Spraken en Ünnerscheed twüschen Swart/Düster un Witt/Hell, wenn se dree Farvtermini anbeden doot, un wieter ok en Beteken för Root un so wieter.
Afhangig vun’t Anwennen gifft dat ok Klören, de blots för sünnere Saken bruukt warrt. To’n Bispeel warrt blond blots in’n Tosamenhang mit dat Hoor bi Minschen bruukt, wiel falb blots för Hoor bi Deerten bruukt warrt.
Dat Farvbegrepen mit Geföhlen verknütt sünd, warrt bi’t Anpriesen vun Göder un Produkten utnütt, vunwegen dat hier de Verbinnen to allgemene Situatschonen oder Saken, de as „kommodig“ ansehn warrt, bruukt warrn kann. De Beteken Sahara för de Klöör vun en Auto steiht to’n Bispeel as’n Teken för Feernweh oder för’t Längen. De Wööst Sahara op Plakaten oder in Feernsehbiller steiht för dat Wiete ahn Enn un schall en Geel dorstellen, dat för en „Will-ik-hebben“-Geföhl sorgt.
Dör Kulturkreisen, Psyche un Optucht gifft dat butendem en Symbolik vun de Klören, de sik mitünner ok in Spröök oder Beweerten utdrücken deit. In dissen Sinn warrt Naams vun Klören ok an Steed vun Geföhlen un anners rüm bruukt. En Studie Anfang vun de 2010er Johren hett wiest, dat Veerjohrige vundaag jüst so veel Farvbeteken kennt as Achtjohrige noch vör hunnert Johren.Studie vun Martin Oswald vun de Pädagoogschen Hoochschool Weingarten. Vördrag op de Kunferenz „Farbe in der Bildung“, Düütsch Farvzentrum un Universität Halle-Wittenberg
Lichtklöör Hööftartikel: Lichtklöör För dat Wohrnehmen vun Klöör is Licht nödig. Ahn Licht geiht dat nich. Dat Licht entsteiht op de Even vun Molekülen un Atomen, to’n een dör de Warmsbewegen, to’n annern dör Ännern vun de Energieniveaus vun de Elektronenhüllen vun Atomen.
Körperklöör Hööftartikel: Körperklöör De Körperklöör is dat visuelle Wohrnehmen vun Saken, de dör sünnere Ännern vun’n wedder afstrahlte Spektrum vunwegen de Absorpschoon vun stoffspezifische Bülgenlängen (Lambert-Beersch’ Gesett) vun de optischen Strahlen oder dör Strein an de Böverflach torüch reflekteert warrt. In de Maleree warrt de Begreep Saakklöör bruukt un in sünnere Fäll de Begreep Lokalklöör as Gegensatz to den Samttoon. Dorbi kann ok dör de Struktur vun de Böverflach en Farv ut physikaalsche Grünnen tüügt warrn (Strukturklöör), as to’n Bispeel to Gleem vun de Flögels vun Bottervagels.
Psychisch Wirken vun Klören Wenn dat Oog vun Licht mit en sünner’t Lichtspektrum reizt warrt, hett dat en psychische Wirkung in’t Zentralnervensystem, de över denn eenfacken Sinnindruck (as „himmelblau“ oder „grasgröön“) rutgeiht.
Minschen ut’n glieken Kulturkreis hebbt dör Optucht un Traditschoon veel gemeensom, man ok dor kann dat vun Minsch to Minsch Ünnerscheden geven. De psychische/seelische Wirkung vun’t Wohrnehmen vun Klören warrt – intuitiv oder mit Afsicht – ok för’t künstlerische Utgestalten, bi’t Gestalten vun de Mood oder in de Warf utnütt. Psycholoogsche Farvteste künnt dorbi hülpen, de wünschte Wirkung to kriegen. De Farvindruck wirkt jüst so as annere Indrück op de Psyche in. Klören, de nich begäng sünd, künnt ok dorto bruukt warrn, enkelte Saken beter ruttohevenrosa Licht to’n Betonen vun Akne oder to versteken gegen Drogenrukers, üm Venen slechter to sehn. So kann een ok Lüüd dorenanner bringen.
Farvtests schüllt so ok de Mööglichkeit geven, op de Persönlichkeit vun en Testperson torüchtosluten, wenn de sünnere Klören un Kombinatschonen vörtehn deit. Allgemeen geevt Farvtests woll ok Utkunft woans Persönlichkeiten op verschedene Klören reageert. Psychisch Farvwirken warrt in vele Kulturen annahmen, wat sik ok in Spreekwöör un Reedwennen utdrücken deit. Dat Weten doröver warrt in de Warf insett.
De Wirkung un Bedüden vun Klören in de verschedenen Kulturkreisen staht in de enkelten Artikels to de Farvtöön (kiek ok Farvsymbolik).