thumb|Jesus as Goden Scheper, Maleree in de Calixtus-Katakombe in Rom, um 250 rüm Jesus vun Nazareth (aramääsch ܫܘܥ ישוע Jēsūʿ, [je.ʃuʕ], Jeschu oder Jeschua, up Greeksch Ἰησοῦς Iēsoûs; * wohrschienlich vör 4 v. Chr. in Bethlehem oder Nazaret; † 30, 31 oder 33 in Jerusalem) is en jöödschen Wannerprediger ween. Üm un bi 28 füng he an un is in Galiläa un in Judäa uptreden, hett apentlich Jüngers tohopen sammelt un Lüde, de mit em mitgüngen un hett predigt, sien Volk scholl ümkehren, vunwegen dat Gott sien Riek nich mehr wiet weg weer. En paar Johre later is he vun de Römers an dat Krüüz slahn wurrn.
Jesus hett dat anstreevt, dat de jöödsche Gloven ännert weern scholl. Man ut den Gloven vun siene eersten Anhängers is denn dat Christendom vun upkamen. Dat Nee Testament maakt kunnig, dat he Jesus Christus is, de Messias un Gott sien Söhn. För de histoorsche Wetenschop is dat Nee Testament de wichtigste Born över sien Leven un dat, wat he seggt hett. Bavenhen gifft dat ok noch en Reeg vun Henwiesen in Apokryphen un Schriften buten dat Christendom.
Jesus vun Nazareth un Jesus Christus Normolerwiese snackt de Lüde vun Jesus Christus oder vun Jesus vun Nazareth un meent, dat weer doch datsülvige. Man de Forschung geiht, nich eerst siet Rudolf Bultmann, dor vun ut, dat dat amenne twee verscheden Saken sünd: Jesus vun Nazareth is de Minsch, de in Fleesch un Bloot mank de Joden un Römers leevt hett un an't Krüüz slahn wurrn is. He weer en richtigen Minschen un is würklich över de Eer lopen. Man Jesus Christus is de Messias un de Erlöser, an den de Christenheit gloven deit. He hett sik vun den histoorschen Jesus to'n Deel ganz aflööst un sik verbunnen mit Ideen ut ganz annere Glovens un Philosophien, as Gnosis un Mysterienreligion, man he is ok torecht snittjert wurrn na Wöör vun de Profeten ut dat Ole Testament. Jesus vun Nazareth is de sö nömmte histoorsche Jesus, man Jesus Christus is de Christus, so as he künnigt maakt wurrn is.
Wo sik wat finnen lett över den histoorschen Jesus Jesus hett süms nix upschreven. Meist allens, wat vun em bekannt wurrn is, kümmt vun siene Jüngers un vun de Lüde, de em toeerst nalopen sünd. Man dat hett tominnst tein Johre lang duert, bit se to'n eersten Mol wat över em upschreven hefft. Düsse Borns weert hüdigendags vun Forschers över dat Nee Testament unnersöcht na de Methode vun de Histoorsche Kritik. Man nich bloß in de Bibel gifft dat Tüüchnissen över Jesus.
Tüüchnissen buten Kark un Gloven Dat gifft bloß en paar Schrievers mank de Joden, Römers un Greken, de vun Jesus schrievt. Man dor geiht dat meist bloß üm sien Dood bi un nich üm dat, wat he lehrt hett.
De jöödsche Historiker Flavius Josephus vertellt in siene Antiquitates Judaicae (20,200), dat Jakobus de Gerechte henricht’ wurrn is. Ganz bito nömmt he em den Broder vun Jesus, „de Christus nömmt warrt“. Veel Forschers meent, dat weer dat eerste Mol, dat Jesus würklich buten dat Christendom nömmt wurrn is, man annere twiefelt dor an, dat en jöödschen Historiker Jesus den „Christus“ nömmt hebben schall. Just so, as bestimmte Versen in dat „Testimonium Flavianum“ (Josephus, An. 18,63f) weert düsse Wöör hüdigendags meist so ankeken, dat in latere Tieden christliche Schrievers an Josephus sien Originaltext rumfummelt harrn. Tacitus vertellt üm 117 rüm in siene Annales vun „Chrestianers“, de vun Kaiser Nero in dat Johr 64 de Schuld an den Brand vun Rom kregen hefft. He schrifft wieter (Book XV,44 Perseus-Projekt (engelsch): Ann 15,44 ): „De Mann, vun den düsse Naam herkümmt, Christus, is unner de Herrschop vun Tiberius henricht’ wurrn, vunwegen dat Prokurater Pontius Pilatus sik dor achter klemmt hett.“
Dat is nich klaar, ob düsse Naricht ut unafhängige Borns ut Rom herkümmt, oder ob se sik up christliche Vertellen stütten deit.
Sueton hett üm dat Johr 120 rüm in sien Leven vun den Kaiser Claudius schreven: (Kap. 25,4Perseus-Projekt (engelsch): claud. 25 ), düsse Claudius harr
„de Jöden, de bloß man Theater maakt hefft, vunwegen dat en gewissen Chrestos jem uphissen dö“
ut Rom verdreven (in dat Johr 49). Man dat is nich seker, dat de Naam „Chrestos“ wat mit Jesus Christus to doon hett.
Annere Henwiesen vun Plinius den Jüngeren, vun den Stoiker Mara bar Sarapion ut Syrien, de sunst unbekannt is, un vun Texten, de vun de Rabbiners in’n Talmud tohopensammelt wurrn sünd, befaat sik bloß bito mit christliche Vertellen, wo se sik mit ut’neen setten doot.
Christliche Tüüchnissen Wat to weten över Jesus vun Nazaret kriggt een sunnerlich, wenn een de veer Evangelien, de Breven vun den Apostel Paulus un en Reeg vun Apokryphen unnersöken deit. Düsse Schriften sünd upschreven wurrn vun Christenlüde, de tomeist Joden ween sünd. Se hefft avers dor an glöövt, dat Jesus vun de Doden upstahn is (kiek bi Mk.16,6 un Apg. 2,32). Dorüm wollen se an un for sik nich över den Minschen Jesus vun Nazaret sien Leven schrieven, man Tüüchnis afleggen vun sien Upstahn un dorvun, dat se menen, he weer de Messias. Vun den Anfang vun de Forschung över dat Nee Testament af an is vun dorher ümstreden, of een sik up dat verlaten kann, wat düsse Texten vun Jesus sien Leven hören laat.
Den Apostel Paulus siene Breven sünd tostanne kamen twuschen 50 un 64. Över Jesus sien Leven is dor meist gor nix in to finnen. Man en Reeg vun siene Wöör un en beten wat vun dat, wat in de eerste Gemeende in Jerusalem över em rümsnackt wurrn is, warrt denn doch fudder geven.
De dree Synoptischen Evangelien geevt dor Henwiesen up, dat de Tempel vun Jerusalem al to Dutt gahn is (Mk. 13,2; Mt. 22,7; Lk. 19,43f). Somit is an to nehmen, dat se eerst na den Jöödschen Upstand in de Johren 66 bit 70 upschreven wurrn sünd. So, as Forschers dat hüdigendags sehn doot, is keen vun ehre Schrievers mank Jesus siene eersten Jüngers ween. Wat in düsse Evangelien steiht, kann denn nich ankeken weern as Berichten vun Tügen, de dorbi ween sünd.
De Schrievers vun dat Matthäus- un dat Lukasevangelium hefft al dat Markusevangelium oder dor noch ene öllere Vörform vun as Grundlaag för ehr Evangelium nahmen. So seggt dat de Tweeborntheorie, de wiethen as richtig ankeken warrt. Dor hefft se de Kompositschoon vun övernahmen un ok de meisten Texten. Dor hefft se denn ehre egene Theologie mit rinarbeit’ un dorbi ok an de Vörlaag rumfummelt. Bavenhen hefft se den „Born Q“ in ehr Evangelium mit inbröcht. Dat is en Schrift mit Reden un Spröök vun Jesus, de wohrschienlich twuschen 40 un 70 sammelt un upschreven wurrn sünd.Gerd Theißen, Annette Merz: Der Historische Jesus S. 44f Lieke Spröke vun Jesus sünd ok in Syrien tohopenstellt wurrn un later in dat Thomasevangelium rinschreven wurrn. All düsse Saken sünd Johrteinte lang mündlich wieter geven wurrn, ehr se denn to Papeer bröcht wurrn sünd (Lk. 1,2). De öllsten Delen dorvun könnt vun Jesus siene Jüngers stammen un vundeswegen kann dat ok angahn, dat dor originale Wöör vun Jesus mank sünd.
In dat Johannesevangelium staht Saken in, de unafhängig vun de annern Evangelien vun Jesus vertellt. Ofschoonst dat Evangelium eerst laat upschreven wurrn is (100 – 130), sünd dat na de Meenung vun hüdige Forschers to’n Deel Saken, de wat vun den histoorschen Jesus överlevern doot.
Forschung över Jesus sien Leven Vun um un bi 1750 af an hett dat an de Universitäten en Forschung över Jesus sien Leven geven, de nich mehr afhängig weer vun den Karkengloven. Mit de Methoden vun de Wetenschop scholl dor en Unnerscheed in maakt weern twuschen de schiere histoorsche Wohrheit un dat, wat Theologie un Gloven in dat Nee Testament ut den histoorschen Jesus maakt harrn. Toeerst hefft veel Forschers meent, se konnen direktemang ut dat Nee Testament rutlesen, wie Jesus sien Leven aflopen weer. Tieden un Saken, de in dat Nee Testament fehlen döen, hefft se faken eenfach toföögt, just so, as se sik dat vörstellen döen. Annere Forschers menen, dat Nee Testament, dat weer reinweg Mythologie un nix vun dat, wat dor in steiht, weer würklich passeert. Düsse Lüde hefft ok afstreden, dat Jesus överhaupt leevt hett. Vun Albert Schweitzer sien groot Book „Geschichte der Leben-Jesu-Forschung“ af an (1899) gellt de Methoden un ok de Thesen vun düsse öllere Forschung över Jesus sien Leven nix mehr.
In dat 20. Johrhunnert sünd de Methoden vun de Histoorsche Kritik jummers akrater wurrn. Ok Borns vun buten de Bibel sünd hento nahmen wurrn. So konn dat pröövt weern, wat dat mit de Geschichten, de in dat Nee Testament staht, up sik hett. Ok hefft de Forschers jummers mehr rutfunnen över Archäologie, Sozialgeschicht, Orientalistik un Judaistik, wat dat Jodendom in Palästina to Jesus siene Tied angeiht. Unner annern keem dat dorher, dat de Schriftrullen vun dat dode Meer funnen wurrn sünd. Vundeswegen meent hüdigendags de meisten Forschers, dat Jesus worraftig leevt hett un dat sik tämlich goot seggen lett, wie he leevt hett, wie he sturben is, wat he hauptsächlich predigt hett un wie he to annere Gruppen mank de Joden stahn hett.
Herkumst Naam Jesus is de latiensche Form vun dat ooldgreeksche Ἰησοῦς, wat nu wedder den hebrääschen un aramääschen Naam „Jeschua“ (korte Form: „Jeschu“, lange Form: „Jehoschua“) översetten deit. Düsse Vörnaam för Jungs is tohopenföögt ut Gott sien Naam „JHWH“ (korte Form „Je-“) un dat hebrääsche Verb „schua“ („eddel ween“, „üm Hölp ropen“) oder „jascha“ („redden“, „hölpen“). Tohopentrocken gifft dat den Naam „Jeschu’ah“: „[Gott sien]Hölp“. So düüdt dat ok Bibelstellen ut, as Mt. 1,21 oder Apg. 4,12, wo sien Naam „Gott is de Hölp“ oder „De Herr rett’“ heten deit.Martin Karrer, Jesus Christus im Neuen Testament, Vandenhoeck & Ruprecht, Chöttingen 1998, S. 46f Dat gifft en paar Bibelstellen, de sett noch achter den Vörnaam: „Josef sien Söhn“ (Lk. 3,23; 4,22; Joh. 1,45) oder ok „Maria ehr Söhn“ (Mk. 6,3; Mt. 13,55). Meist steiht dor avers „Nazarenos“ achter oder ok „Nazoraios“. Dor schall mit klaar maakt weern, dat he ut Nazaret stammen deit. In Mt. 2,23 warrt dat verklaart mit en Vörhersaag, de in dat Ole Testament so gor nich in steiht:
„(Josef) keem nah en Stadt mit Naam Nazareth un bleev dor wahnen. So erfüll sik dat Woort vun de Propheten, dat he Nazaräer ropen worr“ (Na Karl-Emil Schade sien Neet Testament.)
Faken warrt dat ok mit en Woort ut Jesaja 11,1 verklaart, wo de Messias en „Spraten“ (nēṣer, נֵצֶר) vun David nömmt warrt. Unner Umstänn düüdt de Schrievers vun de Evangelien dor ok en Ökelnaam mit um, de ok for Christenlüde in de Kuntreien vun Syrien begäng ween is (nasraja) un de för Jesus bruukt wurrn is (Mt. 26,71; Joh. 19,19), üm em wat rünner to maken (Joh. 1,46).Mark Lidzbarski: Ginza. Der Schatz oder Das große Buch der Mandäer. Vandenhoeck & Ruprecht, Chöttingen 1925 (Needruck 1978), ISBN 3-525-54123-6. In den Talmud steiht düsse Schimpnaam as noṣri.Wolfgang Wiefel: Das Evangelium nach Matthäus. In: Theologischer Handkommentar zum Neuen Testament Bd. 1, Evangelische Verlagsanstalt 1998, ISBN 3-374-01639-1, S. 49 Dat gifft avers ok Gelehrten, de meent, Nazoraios keem vun Nasiraios. Düsse Nasiräer, dat sünd Lüde ween, de mit en Eed swaren harrn, sik de Haare nich af to snieden un keen Wien to drinken. Ok an ene Lieken wollen se nich rangahn (Num. 6,2-7). In de Bibel weer Samson ehr Vörbild(Ri 13,5.7; 16,17).H. H. Schader: Nasiraios, in: Gerhard Kittel (Rutg.): Theologisches Wörterbuch zum Neuen Testament Bd. IV, Sp. 879–884. Man, anners as Johannes de Döper, hett Jesus na dat Nee Testament Wien drunken (Mk.2,22;14,23), hett ok Dode anfaat (u. a. Mk.5,41) un wull vun en Eed nix weten (Mt.5,34). Eerst an den Avend vör sien Dood hett he seggt, he wull vun nu af an keen Wien mehr drinken, bit Gott sien Riek ankamen weer (Mk. 14,25).
Wo he boren is, wonnehr he boren un storven is