miniatur|200px|Charlie Haden, 2007 Charles Edward „Charlie“ Haden (* 6. August 1937 in Shenandoah, Iowa; † 11. Juli 2014 in Los Angeles, KalifornienRIP, Charlie Haden) weer en US-amerikaansch Jazz-Kontrabassist, Komponist un Bandleader. He gull as en vun de stilprägen Vertreeder vun den Free Jazz. Up dat grundleggen Album Free Jazz: A Collective Improvisation weer he 1960 as Liddmaat in dat Düppel-Quartett vun Ornette Coleman bedeeligt. Wenig Johren later hörr Haden to dat eerst Trio vun den Pianisten Keith Jarrett un fung an, eegen Gruppen to formeeren, vun de sück eenige as bannig langlevend wiesen., Andreas Potzel, Musikmarkt, 14. Juli 2014 En charakteristisch, betont schlicht Speelwies un en markant Sound hemm hüm to en stilprägen Vertreeder vun sien Instrument in‘ tietgenössischen Jazz maakt. Haden gull as besünners „politisch“ Künstler un hett in de Apenlichkeit regelmatig to sellschoplich Problemen Stellung nommen.
Biographie Herkunft, Jöögd un fröh Karriere Haden sien Herkunft ut den Mittleren Westen – he hett Kindheit un Jöögd in den lütten Oort Forsyth (Missouri) verbrocht – hett hüm fröh un nahhollen präägt. De Familie vun de Öllern hett in en lokalen Radiosenner en regelmatig Programm veranstalt, de Haden Family Radio Show, in de de jung Charlie all in dat Öller 22 Maand lt. Dorstellen up de Websteed vun den Musikers as Singer uptreeden is. Midden vun dat 20. Johrhunnert weer – jüst in de „provinziellen“ Gegenden vun de USA – en sückse fröh Instieg in de Musikerloopbahn nich ungewöhnlich. Bispeelswies fung Haden sien – ut en Indianerreservat in Oklahoma stammen – Bassistenkolleeg Oscar Pettiford sien Karriere in vergliekbor Wies an. De Haden-Familienband hett vör allen Country-&-Western-Songs intepreteert; up dat musikalische Material vun dissen Stil hett Haden tietlevens torüchgreepen. In dat Öller vun 14 Johren truck sück Haden en lichte Form vun Poliomyelitis totrucken, de allerdings sien Kehlkopp un sien Stimmbänder düersa, schädigen dee. De lockere Struktur vun de Familienband hett hüm dat aber erloovt, mit verscheeden Musikinstrumenten as mögelk Alternative to’n Gesang to experimenteeren, aber eerst mit 19 Johren hett he sück up den Kontrabass as Hööftinstrument fastleggt.
Um en formale Utbillen up sien Instrument hentokriegen, is Haden 1957 nah Los Angeles trucken. Weil he sück in disse Tiet all intensiver mit tietgenössisch improviseert Musik befaaten dee, weer dat Ümtrecken in de südkalifoornsche Metropole mit hör to de Tiet lebendigen Jazz-Szene en dicht bi liggen Wahl. Neben en Instrumentalstudium an dat Westlake College kreeg Haden in disse Tiet ok privaten Ünnerricht bi [Red Mitchell]], de to disse Tiet as en vun de ansehnsten Bass-Solisten an de amerikaansch Westküst gull.Kunzler, Bd. I, S. 478
Sowohl in Westlake as ok bi Mitchell hett tietwies ok Scott LaFaro studeert, mit de Haden eenig Maand lang en Wahnen deelen dee. Haden un LaFaro gellen, wenn ok up bannig ünnerscheedlich Wies, as bedüüden Pattmaker vun de as musikalisch revolutschonär empfunnen „Emanzipation des Jazzbasses“ in de 1960er Johren.Berendt, S. 161ff.
Dörbröök mit dat Ornette-Coleman-Quartett Ofschons as Bassist noch an‘ Anfang stahnd, kunn sück Haden up de Szene vun Los Angeles relativ problemlos fastsetten, wiel he dör sien lang professionelle Erfohrung all över en utpräägten Sinn för Melodik un en groot rhythmische Sekerheit harr. Binnerhalv vun wenig Maand kreeg he Engagements bi anseggt Grötten vun den Jazz an de Westküst, dorünner bispeelswies Dexter Gordon, Hampton Hawes oder Art Pepper. As besünners wichtig för sien Tokunft sullen sück aber de jeden Sönndag stattfinnen Jamsessions in den Hillcrest Club Eenige erhollen private Tonbandmitsnitte vun sücke informellen Konzerte ut den Sömmer 1958 vermiddeln en Indruck, wu dat Quartett – utwiet um den nominell as Leader uptreeden Pianisten Paul Bley – in de fröh Phase vun sien Bestahn klung. wiesen, wiels deren Haden eerstmals de Liddmaaten vun dat tokünftig Ornette-Coleman-Quartett kennenlehren sull, nämlich den Trompeter Don Cherry un den Slagtüüchspeler Billy Higgins. Wiels disse beid, ebenso as Haden sülvst, as upstreven Newcomer ansehn wurrn, sünd den ut Fort Worth toreisten Saxophonisten Ornette Coleman wegen sien unkonventionellen, technisch wenig övertüügen Speel ut de kalifoornsch Szene groot Twiefel entgegenbrocht wurrn. Dennoch hemm de veer Musiker regelmatig mitnanner proovt; buterdem leet sück Lester Koenig, de Baas vun Contemporary Records, vun Red Mitchell överreden, Plattenupnahmen mit Coleman to maaken, allerdings ahn oder blots mit Deelen vun dat proovt Quartett. Aber dat weer jüst de Afwesenheit vun en gooden Bassisten, up de Coleman den mangelnden künstlerischen Spood vun disse eerst Produktschonen torüchführen dee. Dat änner sück eerst, as dat Coleman-Quartett 1959 ok an de Ostküst uptreeden dee un de Bandleader dörsetten kunn, dat ok de noch meest nich bekannt Charlie Haden för de Studioupnahmen bi Atlantic Records berücksichtigt wurr. De Folgen för dat klingen Ergevnis wiesen sück as drastisch:
Coleman sülvst weer sück de Bedüüden vun Haden för en passen Umsetten vun sien Klangvörstellung düütlich bewusst; afsehn vun den grooten Freeruum, den he sien Bassisten all geev, hett he hüm up de Plaat Change of the Century en Feature-Nummer mit den Titel The Face of the Bass widmet un hett de in den begleiten liner notes mit de Wöör kommenteert:
De slagaardig insetten Spood vun dat Quartett forder allerdings en düchtigen psychischen Tribut. Mit Utnahm vun Coleman sülvst harrn all Bandliddmaaten mit Drogenproblemen to kämpen. Dordör kunn de Grupp hör Konzertverplichten immer seltener toverlässig nahkommen, bit se in den Loop vun de Johren 1961/62 endgültig utnannerfull. Charlie Haden begeev sück – ünner annern up Druck vun sien Leader – mehrfack in Therapieinrichtungen, muss sück aber eenige Johren wietgahnd vun de Szene torüchtrecken.Kunzler, S. 478 Mit Ornette Coleman sull he eerst 1968 weer Musik maaken.
Anfang vun dat politische un soziale Engagement in de laat 1960er Johren Nah sluutend spoodrieken Enttoog leet sück Haden 1966 in New York daal. In de Metropole vun den Jazz harrn sück de ästhetischen Vörgaven intüschen drastisch wannelt: Free Jazz weer de Musik vun den Dag, to de sück neben de Mehrtall vun jung Musiker (as Archie Shepp un Albert Ayler) ok völ all etableert Musiker bekennen deen. As Integratschonsfigur tüschen den ölleren Mainstream un den Avantgardisten wark dorbi insbesünnere de Tenorsaxophonist John Coltrane, de sien Bassist Jimmy Garrison mittlerwiel en Stil entwickelt harr, de to den vun Haden bemarkenswert Parallelen upwiest. Wiel Coltrane aber all in‘ Sömmer 1967 starven dee, funn Haden blots noch wenig Gelegenheit, mit hüm to speelen. „Trane“ sien Wittfru, de Pianistin un Harppenistin Alice Coltrane, hett Haden aber nah den Dood vun hör Mann dormit beupdragt, up eenigen vun de sien lateren Upnahmen nee Bass-Stimmen in‘ Overdub-Verfohren intospelen.Filtgen/Außerbauer, S. 212 Titel as Peace on Earth tüügen dorbi vun den spirituell-söken Charakter vun de letzt Schaffensphase in Coltrane sien Levenswark, von de sück Haden – as so völ Musiker vun disse Generatschoon – beinflooten leet.
In de Maanten nah den Dood vun Coltrane Tod funn de lütt Subkultur vun de New Yorker Jazz-Avantgarde to en wiet extroverteerteren, rebellischen Gestus. Politisch Stellungnahmen un Forderungen nah sozialen Wannel funnen nu verstärkt Ingang in de musikalische Arbeit vun de jung Künstler; man solidariseer sück allenthalben mit den ehrder radikalen Gruppeerungen vun de Börgerrechtsbewegung un kritiseer de Butenpolitik vun de US-Regeeren, insbesünnere in Vietnam un in Latienamerika. Dat vun Haden tosommen Pianistin Carla Bley 1969 in‘t Leven ropen Liberation Music Orchestra besteiht bit hüüd un ütert sietdem in wesseln Besetten un verscheeden stilistisch Utrichten musikalischen Protest an Missständen in den USA. Sien up dat Eerstlingsalbum vun dat Orchester enthollen Kompositschoon Song for Che speel Haden ok 1971 wiels en Gastspeel in Portugal. In sien Ansaag hett de Bassist dat Stück den Gegnern vun dat diktaterisch Regime vun Marcelo Caetano widmet, woruphen he ümgahnd fastnommen un vun de Geheimpolizei DGS verhört wurr.
Aber nich blots de „groot“ politisch Themen vun de Tiet hemm hüm bewegt; ok as musikalisch Förspreker vun den Deertenschuul hett sück Haden hervördaan: 1979 nehm he mit Old and New Dreams en Kompositschoon vun sien Dochter Petra, Song for the Whales up. Ut persönlich Bedraapenheit hett he ok en Projekt to de Erforschung un Therapie vun Tinnitus up den Weg brocht.
De 1970er un 1980er Johren mini|Charlie Haden (1981) In dissen Tietruum nehm Haden regelmatig vör allen för dat Münchener Plattenlabel ECM vun den ebenfalls Kontrabass spelen Produzenten Manfred Eicher up. Siet disse Tiet fung he ok an, verstärkt mit europääsch Musikern tosommentoarbeiten, allen vöran den norweegschen Saxophonisten Jan Garbarek. 1979 hett Haden New York verlaaten un truck weer nah Los Angeles. Dor hett he sien latere (tweet) Fru Ruth Cameron kennen lehrt. Hör hett he etliche Kompositschonen widmet, vun de he vör allen First Song regelmatig nee interpreteert. Ok de Stadt Los Angeles sülvst hett he mehrfack as wichtige musikalische Inspiratschoon betekent, wobi he sück vör allen up de „Angel City“ betreckt, de he in sien Jöögd kennen lehrt hett un as se in völ Romans vun Raymond Chandler – gliekfalls nich selten verklärend – schillert wurrd. De 1980er Johren hemm sluutend dat musikalische Anerkennen vun Haden wiet över den Beriek vun den Avantgarde-Jazz herut brocht, so etwa in Produktschonen mit Musikern as Michael Brecker, John Scofield, Chet Baker oder Dino Saluzzi.
Dat Montreal International Jazz Festival hett den Bassisten 1989 in besünner Wies ehrt: An jeden Abend vun dat Festival is he mit en anner Besetten uptreeden, ünner sien musikalischen Partnern befunnen sück in den Verloop vun disse Week völ old Weggefährten. De Konzerte wurrn all mitsneeden un sünd hüüd as The Montreal Tapes (Verve) bzw. In Montreal (ECM) to koopen.
Siet 1990 mini|Charlie Haden Quartet West bi dat Blue Note Jazz Festival, Gent, 2007
Haden sien künstlerisch Arbeit weer laatstens siet de 1990er Johren vun de Schwierigkeiten präägt, de ge dör sien Tinnitus harr. Haden refereert över disse Problematik ok in‘ Rahmen vun sien Lehrtätigkeit un in verschiedenen Internetforen. He hett mit speziell anfertigt Ohrstöpseln rümprobeert, de bestimmte sensible Frequenzen in Hörberiek ünnerdrücken, as ok mit schalldämpen Stellwannen ut Plexiglas, achter de he sück bi Konzerten mit groot un luutstarken Gruppen to schuulen versöch.
De Tendenz to minneseert, introverteert musikalisch Utseggen weer bi Haden all fröher to sehn un en allgemeen Kennteeken vun sien riep Stil, de laatstens um 1990 vull utpräägt weer. 2008 keem en Dokumentarfilm vun Reto Caduff över sien Leven un sien Musik ünner den Titel „Charlie Haden Rambling Boy“ to’n Anlaat vun sien 70. Gebortsdag herut. Haden hett siet Enn‘ 2010 an en Post-Polio-Syndrom leeden, dör dat he düchtig swaak wurr un tietwies bald nich mehr schluuken kunn.Howard Reich: Jazz bass legend Charlie Haden yearns to perform again van‘ 29. Januar 2013, Chicago Tribune (engelsch), afropen an‘ 13. Juli 2014 Charlie Haden is in dat Öller vun 76 Johren in‘ Juli 2014 in Los Angeles storven.
Wichtig Bandprojekte Dat eerste Keith Jarrett Trio