Fagott

rechts|80px|En Fagott mini|hochkant=1.3|Klangbispeel: Camille Saint-Saëns, Sonate för Fagott un Klaveer op. 168 Dat Fagott is en Holtblasinstrument in de Tenor- un Basslaag mit Düppelrohrblatt. Eenige Komponisten as Richard Wagner oder Richard Strauss hemm in hör Partituren noch „erster oder zweiter Fagott“ schreeven, in jüngere Tiet hett sück aber de sächliche Artikel dörsett. Verwandte Musikinstrumente sünd Kontrafagott, Oboe, Fagottino (Quart-, Quint-, Oktavfagott).

Upbau un Funktschoon links|mini|150px|Quersnitt rechts|mini|210px|Deelen van dat Fagott

De Korpus De Korpus van dat Fagott besteiht ut veer Deelen: Dat (a) Schallstück (ok „Haube“, „Stürze“, „Trichter“, „Kopp“ oder „Glocke“) wurrd up de (b) Bassröhr (ok „Bassstang“, „Stang“ oder „Röhr“) steckt, de neben den (c) Flögel in‘n (d) Steefel (ok „Düppellock“) fixiert is. An disse Deelen befinnen sück de Toonlöcker un Klappen, mit de de Längt van de swingen Luftsüül un dormit de Toonhööcht verännert wurrn kann. De Holtdeelen wurrn meest ut Ahorn herstellt, dat „franzöösch System“ (kiek ünnern) is ut Palisander. An‘n Steefel befinnd sück en Stütt (so nömmt Hand- oder Duumstütt) för de rechte Hand, de de Unafhängigkeit van all fief Finger mögelk maakt.

In den Flögel wurrd de S-Bagen (e) steckt, den sien Form de Naam gifft. Je nah Vörleev un Bedarf van den Speler kann he ut verscheeden Metallen un Legeeren bestahn (to’n Bispeel Neesülver, Missing, Sülver, Gold oder Platin). Ähnlich as bi den Vigelienbagen is de Söök nah den S-Bagen, de perfekt to dat Fagott passt, faken düchtig langwierig. Fagottisten hemm meest mehrere S-Bagen in verscheeden Längen, um dat Instrument groff to stimmen.

Dat Instrument is ungefähr 1,35 m hooch, de gesamte Röhrlängt bedrocht aber inklusive S-Bagen ca. 2,55 m. Dat kummt dorvan, dat se ut twee Röhren besteiht, de nebennanner liggen: In’n Steefel, de ut dissen Grund ok „Düppellock“ nömmt wurr, verloopen twee parallele Bohrungen, de an den ünneren Deel dör en U-förmig Messingröhr mitnanner verbunnen sünd. Up de Dweersnittsgrafik is in blau Farv de Luftsäule in hör gröttste Utdehnung, also bi dat Spelen van den deepsten Toon (Kontra-B), afbildt: Se fangt bi dat Röhr an, geiht denn to’n S-Bagen, dornah över den Flögel in den en Deel van den Steefel, beschrifft dor en Hoornadelkurve, um denn över de anner Hälft in de Bassstang to loopen un in dat Schallstück to Enn‘ to gahn.

De Mechanik mini|290px|En Diagramm van all Klappen up en Standard-Fagott Dat Fagott hett över 19 Toonlöcker för dat chromatsch Speel un bit to 9 tosätzliche Löcker to dat Verbetern van de Intonatschoon un Spelbarkeit. 3 Toonlöcker an‘n Flögel un 2 Toonlöcker an‘n Steefel wurrn direkt mit den Fingern afdeckt un sünd bi modern Fagotten faken mit licht överstahn Kautschuk- oder Sülberhülsen utkleedt. De restlich Toonlöcker wurrn mit Hülp van en komplizeert Klappenmechanik ut versülvert oder vernickelt Neesülver apen maakt oder slooten. De Duum van de rechte Hand is dorbi alleen för veer Klappen, de Duum van de linke Hand för bi to negen Klappen tostännig. Um de rechte Hand to entlasten, kann an den Steefel en Handstütz (Duumstütz) monteert wurrn.

Dat Röhrblatt rechts|mini|160px|twee Fagott-Röhren De eegentliche Toonertüüger van dat Fagott is dat Düppelröhrblatt (kört „Röhr“ nömmt), dat up den S-Bagen upsteckt wurrd. Dör dat periodische Apenmaaken un Sluuten van de beid Blööt wurrd de Luftsäule in dat Instrument in Schwingung versett un dormit en Tood ertüügt. Dat besteiht ut Paallröhr (wetenschaplich Naam Arundo donax), en besünner, in den Middelmeerruum to Huus ween Schilfart un dat is begäng, dat de van den Speler sülvst baut un bearbeit wurrd. Fienste Ännern in de Wahl van dat Holt, de Wölbung un in de Verloop van de Dickt hemm hier grooten Infloot up dat Schwingverhollen un somit de Speelbarkeit un den Klang. De Herstellung van Fagottröhren is en langwierigen Perzess, de eeniges an Erfohrung vörut sett.

En goot Röhr kann, je nahdem wu faken dat bruukt wurrd, dörsnittlich etwa dree bit teihn Week speelt wurrn, bevör dat nich mehr to bruuken is. Wiels disse Tiet kann sück dat Holt immer weer verännern, so dat dat naharbeit wurrn moot.

En Röhr, dat för en Fagottisten ideal is, kann för en annern Speler oder mit en anner Instrument blots swoor to spelen ween.

Klang un Toonumfang De Klang van dat Fagott wurrd in deep Laagen geern as sonor, in de Tenorlaag as „cantabel“ beschreeven. De Grundskala van den „leeren Toon“ (de Toon, de klingt, wenn all Toonlöcker apen sünd) afwärts bit to’n deepsten Toon, de ahn Tohülpnahm van den Duum greepen wurrn kann, is f–F (mit H statt B). So sehn wurrd dat Fagott ähnlich greepen as en Oltblockflöte oder dat deep Klarinettenregister. Noteert wurrd wegen den grooten Toonumfang in’n Bass-, Tenor- un mitünner in’n Violinslöötel, un dorbi in wirklich Toonhööcht ahn Transpositschoon.

De deepste Toon van dat Instrument is dat Kontra-B, siet Enn van dat 19. Johrhunnert schrieven Komponisten af un to ok en Kontra-A vör, dat mit en anner, vergröttert Schallstück (de so nömmt Tristan-Stürze[https://web.archive.org/web/20130424054539/http://www.uni-tuebingen.de/fakultaeten/philosophische-fakultaet/fachbereiche/altertums-und-kunstwissenschaften/mwi/instrumentensammlung/fagotte.html , B 19, Wilhelm Heckel, Nr. 3047, Biebrich, c. 1880.] speelt wurrn kann. Wiel de sien Insatz aber dat Instrument klanglich inschränkt, wurrd dat meestens nich maakt.

In de Hööcht liggt de Grenze je nah Speler, Instrument, S-Bagen un Röhr ünnerscheedlich: Dat e’’ is för öövt Speler kien Problem, as professioneller Speler kann man ok dat g’’ recken, as dat to’n Bispeel György Ligeti in sien Violinkonzert vörschrifft. De hööchste Toon van de offizielle Heckel-Greeptabell is dat as’’, theoretisch gifft dat aber kien böveres Enn‘.

Speeltechnik rechts|mini|160px|Idealiseert Dorstellen van en sitten Fagott-Spelerin De Speler hollt dat Fagott diagonal vör sien Körper. Wegen dat hooch Gewicht van dat Instrument is en Hülpsmiddel notwennig, meestens en Hals- oder Schullergurt mit Haken, de in en dorför vörsehn Öös an den böveren Rand van den Steefel inhangt wurrd. Mit en Balanceholler (Balance) kann bi disse Draagwies de Swoorpunkt van dat Instrument individuell instellt wurrn. Anner Mögelkeiten to dat Entlasten van den Speler, beeden Sittgurte (wurrn an en Öös an de Ünnersiet van den Steefel fast maakt), Beenstütten oder Speelständer. En Besünnerheit van dat Fagott sünd de bit to dree so nömmt Schliepklappen. Se wurrn bi dat nich bunnen Speel in de Middellaag bzw. bi den Sprung in de Middellaag van dat tweet Register blots kört bi dat Anblasen van den Toon apen maakt, um dat Anspreeken lichter to maken. Un denn meestens sofort weer slooten, um de Intonatschoon un den Klang van den entspreekenden Toon to verbetern.

As bi anner Holtblasinstrumenten gifft dat en Reeg van Extended techniques, dorünner Multiphonics, Flattertung, Zirkularatmung, Düppel- un Tripeltung as ok Bövertöne.

Akustik De Hööftformant van dat Fagott liggt bi 500 Hz, Nebenformanten in de Berieken um 1150, 2000 un 3500 Hz; de Klangfarv van dat Instrument ähnelt dorum den Vokal „o“. Ünnerhalv van den Hööftformant fall dat Schallleistungsspektrum mit etwa 8 dB / Oktave af, Grundtööns sünd doher in de deep Laag entsprekend Swaak utbildt.Meyer, Jürgen: Akustik und musikalische Aufführungspraxis : Leitfaden für Akustiker, Tonmeister, Musiker, Instrumentenbauer und Architekten. 3., vullständig överarbeit un wieder maakt Uplaag Bochinsky, Frankfort an‘n Main 1995, ISBN 3-923639-01-5, S. 68/89.

De Akustik van dat Fagott, insbesünnere sien Abstrahlcharakteristik, weer all Gegenstand van umfaaten wetenschaplich Ünnersöken. Hierbi wurr ünner annern mit akustischen Kameras rutfunnen, dat de Schallafgaav in de Medianebene wenig varieert, in de Horizontalen aber stark irregulär erfolgt. För deep Frequenzen gellt grundsätzlich, dat disse omnidirektschonal afstraahlt wurrn, wiels hooch Frequenzen stärker richt sünd.Malte Kob, Timo Grothe: Investigation of bassoon directivity. In: Proceedings of the Stockholm Music Acoustics Conference 2013, SMAC 13, hrsg. v. Roberto Bresin und Anders Askenfeldt (Stockholm, Schweden), S. 391–397 As richtunafhängig prominent hett sück dör Meeten van de technisch Universität Helsinki de 3. Bövertoon herutstellt, wiels dorünnerliggende ehrder nah rechts vörn afgeeven wurrn.Jukka Pätynen, Tapio Lokki: Directivities of Symphony Orchestra Instruments; Acta Acustica united with Acustica, Band 96, Nummer 1, van’n 1.1.2010; ISSN=1610-1928, Sieden 138–167, online: http://www.ingentaconnect.com/content/dav/aaua/2010/00000096/00000001/art00016;jsessionid=g5sed41ahgjrd.x-ic-live-03, afropen an’n 22. Oktober 2018) ; PDF-Faaten online In’n Rahmen van en Dissertatschoon van de TU Dresden dörführt Anblaasen hemm ergeven, dat sück dat Resonanzverhollen van en Instrument bi Kenntnis van sien Korpusgeometrie anhand akustische Impendanzspektren vörutbereknen lett.Grothe, Timo: Experimental investigation of bassoon acoustics. Dissertatschoon, Technische Universität Dresden (2013). S. 139 (PDF ) Bi Experimenten mit Nahbillen van den minschlichen Mund wurrn Tosommenhänge tüschen de Spannkraft van de Lippen as ok de Speeldynamik nahwiest. Grothe, Timo: Investigation of bassoon embouchures with an artificial mouth. In: Proceedings of the Acoustics 2012 Nantes Conference. Nantes 2012; Online: https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00811179/document}}

Dynamik Dat Fagott hett en Dynamikspanne van etwa 33 dB. In 10 Metern Entfernung reckt dat Instrument in’n pp etwa 50 dB, in‘n ff etwa 83 dB.

Geschichte mini|230px|Dulziane in‘n Syntagma musicum Etymologie