thumb|Opnahm vun den Asteroid (243) Ida dör de Ruumsond Galileo thumb|NEAR-Opnahm vun’n Asteroiden (433) Eros. thumb|NEAR-Opnahm vun’n Asteroiden (253) Mathilde. En Asteroid (vun’t gr.: ἀστήρ un εἶδος „Steernordiger“) is en Himmelskörper, de lütter is as en Planet un tomeist ok lütter as en Dwargplanet un de sik op en Keplerbahn üm de Sünn bewegt.
Fröher weer bi de Astronomen to de Asteroiden faken ok gliekbedüdend Planetoiden oder Lüttplaneten seggt. De egentlich Bedüden „sternordig Objekt“ hett mit de pyhsikaalsch Egenschoppen vun de Asteroiden nix to doon. De Beteken kummt dorvun, dat Asteroiden so lütt sünd, dat se in de meisten Teleskopen – anners as de Planeten – blots as en lütten Punkt to sehn sünd un nich as en Schiev.
Opstunns sünd ungefähr 438.300 Asteroiden opdeckt (Stand 31. Dezember 2008)NASA/JPL/SSD: How Many Solar System Bodies, aver de wirkliche Tall geiht wohrschienlich in de Millionen. De wenigsten dorvun hebbt Dörmeters vun mehr as 100 km. De gröttste Asteroid weer lange Tiet (1) Ceres, bit de 2002 vun wegen de ne’e Definitschoon ut de Klass vun de Asteroiden rutnahmen worrn is un nu as Dwargplanet gellt.
Beteken De Beteken „Asteroid“ kummt vun jemehr Utsehn un hangt opletzt vun jemher Grött af. Se sünd meist all so lütt, dat se in en Feernrohr as en lütten Lichtpunkt utseht – jüst so as’n Steern. Begäng sünd aver ok de Beteken „Lüttplanet“ oder „Planetoid“, de dorvun afleidt is, dat sik de Objekten vör den Achtergrund vun de Fixsteerns bewegt - jüst so as de Planeten. Man, Asteroid sünd keen Planeten un künnt ok nich as Dwargplaneten ansehn warrn. Vun wegen jemehr lütte Gravitatschoonskraft formt se sik neemlich nich to en Kugel. Se warrt tosamen mit de Kometen un de Meteoriden to de Klass vun de Lüttkörpers rekent.
Dwargplaneten De Klass vun de Dwargplaneten gifft dat eerst siet den 24. August 2006, as de Internatschonale Astronoomsche Union (IAU) mit en ne’e Definitschoon fastleggt hett, dat grode runne Objekte, de jemehr Gestalt sik in en Hydrostaatsch Gliekgewicht befinnt, ut de Klass vun de Asteroiden rutnahmen warrn schüllt. Dat harr aver ok dormit to doon, dat de Wetenschopplers nich recht eenig weern, woneem se Pluto hendoon schülln. De gell dormols as’n Planet, man weer lütter as de groden Asteroiden ut den Kuipergördel.
Siet de Dwargplaneten defineert weern, sünd bit hüüt fief Objekten as solke instoopt worrn. Butendem gifft dat noch en Reeg vun Asteroiden, vun de annahmen warrt, dat se in de tokamen Tiet ok as Dwargplaneten kennt warrt. Streng nahmen sünd de Dwargplaneten keen Planeten aver ok keen Asteroiden. Liekers sünd de Dwargplaneten ok al mit de wieterlopen Tallen betekent, de ok för de Asteroiden bruukt warrt.
Historie vun’t Utforschen thumb|upright=0.8|Johann Daniel Titius De düütsche Lehrte Johann Daniel Titius hett al in’t Johr 1760 en eenfacke mathemaatsche Formel opstellt, de besegg, woans de Afstännen vun de Planeten in Proportschoon sett warrn künnt. Dat is de so nöömte Titius-Bode-Reeg, de aver en Lück twüschen de Planeten Mars un Jupiter in’n Afstand vun 2,8 AE opwiest, woneem en Planet fehlt. An’t Enn vun’t 18. Johrhunnert geev dat doröm meist en Jagd op den Planeten, de noch nich opdeckt weer. Un so weer dat eerste internatschonale Forscherprojekt boren, dat vun den Baron Franz Xaver von Zach organiseert in’t Leven ropen weer. He arbeit to de Tiet an de Steernwacht Gotha. De Himmel is doför in veeruntwintig Rebeden ünnerdeelt worrn, de vun Astronomen ut heel Europa systemaatsch afsöcht weern. Sogor en Naam, neemlich „Phaeton“, is för den tokünftigen Planeten al reserveert worrn. Man, funnen hett man em nich.
thumb|upright=0.8|Giuseppe Piazzi In de Nacht op Neejohr 1801 hett de Astronom un Theoloog Giuseppe Piazzi in de Steernwacht in Palermo op Sizilien dat Steernbild Bull dörmustert un dorbi en swacken Steern opdeckt, de in keen vun de Steernkorten intekent weer. Piazzi harr vun dat Forscherprojekt höört un hett den Planeten in de folgen Nächt wieter beobacht, vun wegen dat he glöven de, den söchten Planeten funnen to hebben. Sien Resultaten hett he an Zach schickt, wobi he dat Objekt toeerst as’n ne’en Komeet betekent hett. Denn is he aver krank worrn un künn sien Beobachten nich wietermaken. Bit sien Beobachten publiek maakt worrn sünd, is eenige Tiet vergahn. In de Twüschentiet weer de Himmelskörper al wieter na de Sünn hen wannert un künn eerstmol nich wedder funnen warrn.
Nu harr aver de Mathematiker Gauß en numerisch Verfohren utklamüstert, dat ünner Anwennen vun de Methood vun de lüttsten Quadraten verlööft hett, de Bahnen vun Planeten un Kometen mit blots ’n poor Positschonen to bestimmen. As Gauss Piazzis Publikatschoon leest hett, hett he de Bahn vun dat Objekt utrekent un dat Resultat na Gotha schickt. Dorophen is de Himmelkörper an’n 31. Dezember 1801 dör Heinrich Wilhelm Olbers wedder opdeckt worrn un kreeg an’t Enn den Naam Ceres. In’t folgen Johr hett Olbers en wieteren Himmelskörper opdeckt, dat he (2) Pallas nöömen de. 1803 weer (3) Juno opdeckt un 1807 folg de Asteroid (4) Vesta. Dorna hett dat eerstmol 38 Johren duert, bit 1845 de föffte Lüttplanet, (5) Astraea opdeckt worrn is.
In de Tiet geev dat den Utdruck Asteroid aver noch nich. All de ne’en Objekten weern as vullweertige Planeten ansehn. Un so keem dat ok, dat Neptun bi sien Opdecken 1846 as de dörteihnste Planet tellt worrn is. Vun 1847 an geev dat denn gau en Reeg vun ne’e Opdecken. Bald dorop is denn fastleggt worrn, dat all de tallrieken un teemlich lütten Himmelskörpers in en ne’e Objektklass tosamenfaat warrn schülln, de denn as Asteroiden oder Lütte Planeten betekent weern. Bit in’t Johr 1890 sünd mehr as 300 Asteroiden funnen worrn.
Na 1890 güng dat in de Astronomie gau vöran, vun wegen dat nu de Fotografie inföhrt weer. De Asteroiden, de bit dorhen jümmer mit groden Opwand dör Vergliek vun Beobachten mit Steernkorten söcht warrn müssen, künnen nu dör Lichtsporen op de langbelichten Fotoplatten opfunnen warrn. De Lichtfienföhlichkeit vun de fotograafschen Emulsion is in’n Vergliek to dat minschlich Oog veel grötter, so dat nu ok bannig lichtswacke Objekten funnen warrn künnen. Dör den Insatz vun ne’e Technik neem de Tall vun Opdecke gau to. En wieteren gewaltigen Schritt na vörn geev 1990 de Inföhren vun de CCD-Kameratechnik un de Mööglichkeit, de elektroonschen Opnahmen an’n Reekner uttoweerten. Siet de Tiet hett sik de Tall vun Asteroiden, de jeed Johr opfunnen warrt, noch mol verfeelfackt. En groden Andeel hebbt doran systemeaatsche Söökprogrammen as LINEAR.
Wenn de Bahn vun en Asteroiden bestimmt worrn is, kann ut de Ünnersöken vun sien Helligkeit un sien Albedo de Grött afleidt warrn. Dorto warrt Meten in’t optisch sichtbore Licht maakt as ok in’t infrarode Rebeet. De Methood bargt de Gefahr vun Fehlers, vun wegen dat de Böverflach vun de Asteroiden cheemsch verscheden wesen künnt un dorüm dat Licht ünnerscheedlich stark torüchstrahlt.
thumb|Reeknermodel vun (4179) Toutatis ut Radarbeobachten Nauere Resultaten künnt ut de Radarastronomie wunnen warrn. Dorto warrt Radioteleskopen bruukt, de as Senner ümboet sünd un starke Radiobülgen na de ASteroiden utsennt. Dör’t Meten vun de Looptiet vun de reflekteerten Bülgen kann de Afstand nipp un nau bestimmt warrn un en wietere Utwerten gifft Informatschonen to de Form un de Grött vun dat Objekt. Regelrechte „Radarbiller“ sünd to’n Bispeel ut Beobachten vun de Asteroiden (4769) Castalia un (4179) Toutatis wunnen worrn.
In de Twüschentiet gifft dat en Reeg vun Asteroiden de vun Ruumsonden neeger ünnersöcht worrn sünd: De Ruumsond Galileo is op ehrn Weg na’n Jupiter 1991 an (951) Gaspra un 1993 an (243) Ida vörbiflagen. De Sond NEAR-Shoemaker flöög 1997 an’n Asteroiden (253) Mathilde vörbi un is 2001 op (433) Eros lannt. 1999 hett de Sond Deep Space 1 den Asteroiden (9969) Braille in en Afstand vun blots 28 km passeert. De Ruumsond Stardust flöög 2002 in’n Afstand vun 3.300 km an den Asteroid (5535) Annefrank vörbi. De japaansche Sond Hayabusa keem 2005 bi den Asteroid (25143) Itokawa an un schall vun door Steenporven na de Eer bringen. De europääsche Ruumsond Rosetta weer 2008 bi den Asteroiden (2867) Šteins. Für 2010 is plaant, dat se bi (21) Lutetia ankamen schall.
In de negeren tokamen Tiet warrt sik de Tall vun de bekannten Asteroiden noch mol düütlich vergröttern, vun wegen, dat vör de nächsten Johren verscheden Dörmustern mit högere Fienföhligkeit plaant sünd (to’n Bispeel Gaia, Pan-STARRS, LSST). Allen de Satellit GAIA schall na Modellreken bit to een Million ne’e Asteroiden opdecken künnen.
Naams vun de Asteroiden Hööftartikel: Naams vun Asteroiden un Kometen
De Naams vun de Asteroiden sett sik tohopen ut en vöranstellte Tall, de in Klammern steiht, un den egentlichen Naam. In de Anfäng geev de Tall togliek de Reeg an, in de de Asteroiden opdeckt weern. In hüütige Tiet is dat aver blots eenfach noch en Tellform, vun wegen dat de Tallen eerst denn todeelt warrt, wenn de Bahn vun den Asteroiden seker faststellt worrn is, d. h. de Asteroiden to jede Tiet wedder opfunnen warrn kann. Dat kann Johren, mitünner ok Johrteihnten duern. Mit Stand vun’n 26. Oktober 2008 hebbt vun de 429.000 Objekten, de vundaag bekannt sünd eerst ruchweg 192.000 ok en Tall kregen.
Keen en Asteroid opdeckt hett, hett dat Recht, binnen vun teihn Johren na de Toorden to en Tall en Naam vörtoslahn. De Vörslag mutt aver vun de IAU gootheten warrn, vun wegen dat dat Richtlienen för de Naams vun astronoomsche Objekten gifft. Dat gifft dorüm bannig vele Asteroiden, de en Tall aver noch keen Naam hebbt. Asteroiden, de nee opdeckt warrt un för de noch keen nipp un naue Bahn bekannt is, kriegt en vörlöpige Beteken, de ut dat Johr vun’t Opdecken un en Bookstavenkombinatschoon besteiht. Vundaag besteiht disse Kombinatschoon ut twee Bookstaven: De eerste steiht för den Maanden-Halfpart vun’t Opdecken (A bit Y ahn I), de tweete warrt foortlopend (vun A bit Z ahn I) na baven tellt. Warrt in een Maandenhalf mehr as 25 Asteroiden opdeckt – as dat vundaag normal is – fangt de tweete Bookstaav wedder vun vörn an mit en Tall dorblangen, de bi jeden Dörloop üm een hochtellt warrt.
De eerste Asteroid is op Sizilien opdeckt worrn un weer vun sien Opdecker Giuseppe Piazzi Ceres Ferdinandea nöömt, na de Schuulgöttin vun’t Eiland, Ceres, un den weltlichen Herrscher König Ferdinand IV. De tweete Naam is vun de internatschonalen Forschergemeenschop aver aflohnt worrn. De offizielle Naam is doröm (1) Ceres. Man, in de Twüschentiet is de Asteroid nu as Dwargplanet klassifizeert.
In de Tiet dorna sünd de Asteroiden wieter na röömsche un greeksche Gödder nöömt worrn, man as dat jümmer mehr worrn sind, geev dat een Dag nich mehr noog Naams. So güng dat los, dat de Asteroiden na beropen Personen, Städer un Määrkenfiguren nöömt worrn sünd, aver ok na de Kinner oder Fronslüüd vun de Opdeckers. Ok Göddernaams ut annere Mythologien sünd in de Twüschentiet bruukt worrn.
Woans Asteroiden tostannen kamt Anfangs weern de Astronomen de Anischt, dat de Asteroiden dat sünd, wat torüch bleven is bi en kosmische Katastroof, bi de en Planet twüschen Mars un Jupiter tweibroken is un de Brookstückens op de Bahn verdeelt weern. Man, nu hett sik wiest, dat de Masse vun all de Asteroiden in’n Hööftgördel tohopen veel weniger is as de vun’n Maand. Na en Afschätzen warrt dorvun utgahn, dat de Asteroiden tosamen 0,1 bit 0,01 % vun de Eerdmasse hebbt (de Maand hett al 1,23 %). Dat is also veel to wenig, as dat dat mol en Planet wesen hebben kann.