De Begreep Keramik, ok keramisch Massen, betekent in de Fackspraak en Völtall vun anorgaansch nichmetallisch Warkstoffen, de groff in de Typen Irdengoot, Steengoot, Steentüüch, Porzellan un Sonnermassen ünnerdeelt wurrn können (kiek ok Klassifikatschoon vun keramisch Massen). Allgemeen deent Keramik ok as Böverbegreep för de formt un brennt Produkte, de as Gebruuks- un Ziergegenstände, Baudeelen oder Warktüüch bruukt wurrn. Buterdem können de Herstellungstechnik, dat Handwark (bzw. Kunsthandwark) un de keramisch Produktschoon dormit meent ween.Vgl. Keramik bi Duden online.
Dat Woort Keramik stammt ut dat Oltgreeksch: keramos (κέραμος) un weer de Beteeken för Tonminerale un de dorut dör Brennen herstellt formbeständigen Ertüügnisse.
Man ünnerscheed ünner annern Tonkeramik un Glaskeramik. In de Gegenwart speelt de technische Keramik en bedüüdend Rull, to de ok de Verbundkeramik tellt. In kulturhistorischen un archäologischen Studien wurrd vör allen nah den Gebruuk in den Olldag ünnerscheed: Gefäßkeramik (Dischgeschirr, Drinkgeschirr, Kaakschirr, Sonnerformen), Baukeramik (Daaktichel, Backsteenen, Boddenfliesen un Wandfliesen), Avenkeramik (Avenkacheln, Kachelavenfööt, Afdeckplaaten) un Sanitärkeramik (Waschbecken, WC-Schüsseln, Baadwannen).
mini|hochkant=1.5|Fröh Bispeelen för keramische Massenproduktschoon: Mineralwaterbuddels ut dat 19. Jahrhunnert
mini|hochkant=1.5|Grafisch Dorstellen vun de Temperaturverdeelen vun en Simulatschoon vun en Space Shuttle, de sien oxidkeramisch Böverflach (so nömmt Hittfliesen oder -kacheln) sück bi den Wedderinträe in de Eerdatmosphäre up över 1200 °C upheizt
Vörgeschichtliche Verbreeden mini|Venus vun Dolní Věstonice Wiels de jungpaläolithischen Kultur vun den Gravettien wurrn eerste Lüttplastiken ut brennt Lösslehm hergestellt. De Lösslehm wurr mit Knakenmehl magert un in en Füerstäe brennt.Miroslav Králík: Ancient ceramics and imprints on their surfaces. In: Jiři Svoboda: Pavlov – Excavations 2007–2011. (= The Dolní Věstonice Studies. Band 18). 1. Auflage. Academy of Sciences of the Czech Republic, Brno 2011, ISBN 978-80-86023-85-4, S. 207–244 (Kapitel III.10.) Dat berühmteste Bispeel is de circa 30.000 Johr olt Venus vun Dolní Věstonice, dorto kommt en Reeg vun Deertenfiguren ut Dolní Věstonice, Pavlov un Krems-Wachtberg.Thomas Einwögerer: Die jungpaläolithische Station auf dem Wachtberg in Krems, Niederösterreich. Eine Rekonstruktion und wissenschaftliche Darlegung der Grabung von J. Bayer aus dem Jahre 1930. (= Mitteilungen der Prähistorischen Kommission. Band 34). Wien 2000.
Dat Opdecken vun Keramik as Pöttkerworen ut Ton is wohrschienlich unafhängig vunnanner in mehreren Regionen erfolgt. Noordasien De öldsten Tonpotten vun de Welt stammen ut dat östlich Sibirien Amur-Gebiet un is dör Beschleuniger-Daten vun de vegetabilen Magerung up 15.000 BP dateert.Y. V. Kuzmin: The earliest centres of pottery origin in the Russian Far East and Siberia: review of chronology for the oldest Neolithic cultures. In: Documenta Praehistorica. 29, 2002, S. 37–46. Keramikgefäße sünd ok ut de mesolithischen Jomon-Kultur vun Japan nahwiest un dateeren um 13.000 v. Chr.
De Kenntnis vun de Pöttkeree hett sück dör Wildbeuter-Kulturen wieder nah Korea as ok in de Mandschurei verbreet, ahn dat dit mit en neolithischen Wertschapswies inhergung. Ok in China is düchtig olt Keramik beleggt.Jeanette Werning: Früheste Scherben, frühester Reis, früheste Hirse. Zur Neolithisierung in China. In: Jörg Eckert (Hrsg.): Archäologische Perspektiven. Analysen und Interpretationen im Wandel. Leidorf, Rahden/Westfalen 2003, S. 103–129.Elisabetta Boarettoa u. a.: Radiocarbon dating of charcoal and bone collagen associated with early pottery at Yuchanyan Cave, Hunan Province, China. In: PNAS. 2009, doi:10.1073/pnas.0900539106 (Abstract)Die ersten Töpfer lebten in China. auf: www.wissenschaft.de (düütsch Tosommenfaaten vun den Artikel vun de PNAS) Funde ut en Höhlengraff bi Xianrendong in de Provinz Jiangxi wurrn sogor up en Öller vun bit to 20.000 Johren schätzt.Pottery 20,000 years old found in a Chinese cave. In: USA Today. 28. Juni 2012. Keramik wurrd um 6000 v. Chr. ok an den Südlichen Bug in de Ukraine nahwiest.
Afrika In' Sudan wurr Pöttkerworen (Wavy line) vun semisesshaften Jäger un Sammler herstellt un unafhängig vun Asien utfunnen. Eerste Keramik ut dat 10. Johrduusend v. Chr. wurr vun Jäger- un Sammlergruppen in dat hüdig westafrikaansch Mali herstellt (Fundplatz Ounjougou).Eric Huysecom: Wann begann Afrikas Jungsteinzeit? In: Spektrum der Wissenschaft. 8/2008, S. 62–67.Eric Huysecom: Wann begann Afrikas Jungsteinzeit? In: Spektrum der Wissenschaft, 8/2008, S. 62–67.
In dat Nildelta is Keramik eerstmals in dat 9.–8. Johrduusend v. Chr. uptreeden.
Herstellung Fröhe Pöttkerworen wurr nah hüdig Weeten överall in' „apen Feldbrand“ herstellt. In dat 5. Johrduusend sünd in China eerste Pöttkeravens nahwiest, in' Vörderen Orient in dat 4. Johrduusend. In Middeleuropa gifft dat tietgliek Nahwiesen för Pöttkeravens ut Triwalk, Mekelnborg-Vörpommern, ut de Trichterbekerkultur.
Hör Utbreeden in de Kulturen vun de Jungsteentiet verdanken Keramikgefäße den verbetert Mögelkeiten to'n Kaaken un to dat Vörratshollen, de sück bi gliektiedig Sesshaftweern dörsett, wiel se tovör as to swoor un licht to breeken Transportbehälter tonächst nich to gebruuken weer. Keramik speelt en ganz wesentliche Rull in' Rahmen vun de Identifizeeren un Dateeren vun archäologisch Kulturen.
Begreep un Ünnerdeelen mini|Keramik in' Fayence-Stil Hüüd is de Begreep wieder faat. Keramiken sünd wietgahnd ut anorganischen, fienkörnigen Rohstoffen ünner de Togaav vun Water bi Ruumtemperatur formt un dornah dröögt Gegenstände (so nömmt Gröönkörper), de in en ansluuten Brennperzess böverhalv 700°C to harter, duerhafteren Gegenständen brennt wurrn. En noch harteren Scherben kriggt man dör höhgere Brenntemperatur, wobi dat af etwa 1200°C (je nah Tonmasse) to en Sinterung kummt, de de Porosität vun den Scherben upheeven deiht. Man kriggt also duersam fleetigkeitsdichte Gefäße. De Begreep 'Keramik' slutt hüüd ok Warkstoffe up de Grundlaag vun Metalloxiden in. Keramik wurrd hüüd in tonehmen Maat för technische Insatzzwecke bruukt (technische Keramik) un in ähnlich Perzessen, allerdings meest wesentlich höhheren Sintertemperaturen, herstellt. In den Beriek vun faserverstärkten Keramik sünd ok siliciumhaltige organische Polymere (Polycarbosilane) as Utgangsstoffe to dat Herstellen vun amorpher Siliciumcarbid-Keramik in Gebruuk. Se wanneln sück in en Pyrolyseperzess vun dat Polymer to de amorphe Keramik um. mini|Technische Keramik: Gleitlager
En klor Systematik vun de keramischen Warkstoffe – as bispeelsweis bi Metall-Legierungen – is stuur, wiel dat hensichtlich de Rohstoff-Tosommensetten, den Brennvörgang un den Gestaltensperzess fleetend Övergänge gifft. Keramische Produkte wurrd dorum faken nah de jewiels in' Vördergrund stahn Aspekten ünnerscheed, to'n Bispeel nah regionalen Keramiktypen as Westerwälder Steinzeug, Bunzlauer Keramik oder ok Majolika un Fayence, bi technisch Keramik nah de chemisch Tosommensetten in Silikatkeramik, Oxidkeramik un Nicht-Oxid-Keramik oder ok nah den Zweck vun den Gebruuk (Funktschonskeramik, Gebruukskeramik, Baukeramik, Sanitärkeramik un Strukturkeramik). mini|Groffkeramik: Daaktichels
Man ünnerdeelt aber ok in Groff un Fienkeramik. To de eerst nömmt hörrt de groot Grupp vun de Baukeramik (to'n Bispeel Bau- un Daaktichel, Kanalisatschonsröhren); disse Produkte sünd dickwandig, faken inhomogen, faken vun tofällig Farv. Fienkeramik is dorgegen fienkörnig (Korngrött ünner 0,05 mm), vun bestimmt Farv (to'n Bispeel witt för Huushollenskeramik, Dischgeschirr un Sanitärkeramik); hierher hörrn ok de künstlerischen Ertüügnisse. Fienkeramik bruukt in Hensicht up Upbereiten vun de Rohmasse, de Formgeven un Dröögen as ok dat Brennen en bedüüdend gröttere Sorgfalt, as dat bi de Herstellung vun Groffkeramik nödig is.
De Eegenschapen vun keramisch Produkte wurrn bestimmt dör Aart un Mengt vun de in hör enthollen Kristalle un de as Binnen funktschoneeren Verglasungen (so nömmt Glasphasen). Keramiken sünd formbestännig, in' Allgemeenen hart (dat gifft Utnahmen: bispeelswies pyrolytisch Bornitrid (hexagonal) is flexibel dör sien Schichtstruktur) un hittbestännig.
To de Klassifikatschoon vun keramisch Massen: De Indeelen vun keramisch Massen kann in dree Klassen, verscheeden Ünnerklassen, Gruppen, Ünnergruppen, wiederführen Updeelen, bispeelswies in Groffkeramik un Fienkeramik as ok dör wiedere Spezifikatschonen maakt wurrn.
Groffkeramik (engl. coarse ware) is de beschrieven Beteeken för vörtietietliche, alldags, keramisch Gebruuksworen vun de ünnerscheedlichsten Kulturen, de mehr as twee Drüddel vun all Funde utmaaken deiht. De Potten un Fatten weern för den Transport un dat Lagern vun Göder, dat Tobereiten vun Spiesen un as Kaakpotten in Gebruuk. Grofferamik steiht sowohl in de Aart vun de Herstellung, as ok in' allgemeen unverziert Utsehn, qualitativ in' Kontrast to de besünner Utführung vun zeremoniellen Gefäßen.
Keramische Rohstoffe mini|Tongruuv „Wimpsfeld II“ bi Mengerskirchen im Westerwald
Silikat-Rohstoffe Disse Beriek umfaat generell all Rohstoffe, de [SiO4]4−-Tetraeder in de Kristallstruktur inbaut hemm.
Kaoline Kaolin, ok Porzellaneer nömmt, is en Verwitterungsprodukt vun Feldspat. Dat besteiht wietgahnd ut Kaolinit, en hydratiseert Alumosilikat, begleit vun Quarzsand, Feldspat un Glimmer. De letzt nömmt Bestanddeelen wurrn dör Schlämmen un Sieben entfernt, dat Endprodukt moot möglichst plastisch, bi dat Dröögen formstabil un nah dat Brennen witt ween. Um de wünscht Eegenschapen hentokriegen wurrn Kaoline vun ünnerscheedlich Herkunft mischt (Mineral Dressing); um en goot Geetverhollen to recken, gifft man noch Plastifizeerensmiddel as Waterglas un/oder Soda to.
Kaolin is to de Porzellanherstellung dwingend. Is kien Kaolin in de Toneer enthollen, entsteiht automatisch immer blots Keramik. Eenig Länner kunnen in de Vergangenheit kien Porzellan herstellen, wiel dat dor kien Kaolin geev. Belgien un de Nedderlannen hörrn dorto.
Nichtplastische Rohstoffe Feldspäte sünd in' Vergliek to'n Kalk ebenfalls goot Fleetmittel, de aber bi stiegend Brenntemperatur en starkere Verglasung un dormit Verdichtung vun de Ertüügnisse bewirken. De Drööögensschwund wurrd woll minneseert, de Schwund bi dat Brennen stiggt aber.
Tonminerale un deren Gemische Tone sünd waterhollen Alumosilicate. Kiek ok Tonmineral. Man unterscheed tüschen Primärton un Sekundärton. Tone un Lehme entstahn dör dat Verwittern vun Feldspäten un verwandten Mineralien. De Hööftbestanddeelen sünd Illit, Montmorillonit un Kaolinit. De Korngrötten liggen dorbi in den µm-Beriek. Je nah Zweck vun den Gebruuk wurrn disse Rohstoffe in Steentüüchtone, Steengoottone, Irdenwaretone un -lehme ünnerdeelt. Mergeltone hemm en hohgen Gehalt an Kalk, de stark verfleetend wirkt. Wiel an sückse Scherben de fröher völ gebruukt Blie- un Tinnglasuren bannig good fastbacken, wurrn se faken för Avenkacheln un Fliesen insett. Bentonite sünd en Verwitterungsprodukt vun vulkanischen Oorsprung, se wirken all bi minn Togaaven bannig stark plastifizeerend, verbeetern de Formbarkeit un de Standfastigkeit wiels den Dröögensperzess. De hooch Waterupnahm vun de Bentonite in den Formgevensperzess führt to en enorme Schwindung all wiels dat Dröögen. Dör de Dröögenschwindung kann dat to Reeten un Verformungen in de Gröönworen kommen.
De Utwahl un Mischung vun de Rohstoffe moot folgen Forderungen genögen: Goot Formbarkeit vun de Masse, minn Schwindung bo dat Dröögen un Brennen, hooch Standfastigkeit bi dat Brennen, minn oder gar kien Verfarven vun dat Endprodukt.
Quarz minneseert as Magerungsmittel den Dröögens- un Brennschwund, verschlechtert aber de Plastizität. Quarz wurrd as fienstkörniger Sand oder as mahlen Ganggesteen insett, he moot möglichst rein ween, um unerwünscht Verfarven to vermieden.