thumb|Karl Barth 1956
Karl Barth (* 10. Mai 1886 in Basel; † 10. Dezember 1968 ook dor) weer een reformeerten Theologen ut de Swiez. Vunwegen dat, wat he in sien Wark tostann bröcht hett, gellt he bi de evangeelschen Karken in Europa as een „Karkenvader vun dat 20. Jahrhunnert“.
Leben Anfang Karl Barth is de eerste Söhn vun Fritz Barth (1856 bit 1912) un Anna Katharina Barth, baren Sartorius. Sien Vadder weer Professor för Theologie. He hett twee Bröder (Peter un Heinrich) un twee Süstern (Katharina un Gertrud) harrt.
Sien Kinnertiet hett Barth in Bern tobröcht. Dor weer sien Vadder vun 1891 af an Professor an de Universität un hett Karkengeschicht un Nee Testament lehrt.
Vun 1904 bit 1908 hett Barth up Pastor studeert (evangeelsche Theologie) in Bern, Berlin, Tübingen un Marborg. Ünner annern hett he bi de berühmten liberalen Theologieprofessors Adolf von Harnack un Wilhelm Herrmann studeert. As he mit dat Studium fardig weer, güng he eerst mal as Vikar in dat Berner Jura. Man dor weer he bloß korte Tiet, denn güng he al wedder nah Marborg. Dor woll he sik mit de Lehr vun Immanuel Kant un Friedrich Schleiermacher uteneen setten. De beiden harrn groten Indruck maakt up de protestantsche Theologie vun dat 19.Johrhunnert. In düsse Tiet hett he as Hölpsredakteur bi de Christlich Welt arbeit. Dat weer eene protestantsche Tietschrift, rutgeven vun Martin Rade.
1909 is Karl Barth Hölpsprediger wurrn bi de düütsche Gemeende in Genf. Dor lehr he Nelly Hoffmann kennen. De harr dat bannig mit dat Vigelienspelen. 1913 hefft de beiden freet. Vun 1911 bit 1921 is Barth denn Pastor in Safenwil ween. Dat weer eene Buurn- un Arbeidergemeende in den Kanton Aargau. Dor is ok sien Theologie eerst richtig riep wurrn. He kreeg wat vun de soziale Laag in den Oort mit un sett sik för de Arbeiders vun siene Gemeende in. He hett ok mitmaakt, as dor een Gewerkschaft upboot weeren schull. Mit Hölp vun sienen Fründ Eduard Thurneysen lehr he de berühmten religiösen Sozialisten Hermann Kutter un Leonhardt Ragaz kennen. 1915 hett he denn ok noch Christoph Blumhardt besöcht. De hett eenen depen Indruck up em maakt un hett mit de Spoor leggt för sien egen Denken. Dat duur nich lang, denn treed Barth in de sozialdemokraatsche Partei in. Dor maakde he sik för dat Manifest vun Zimmerwald stark.
Theologie vun Gott sien Woort Bi sien Predigen hett Barth spitz kregen, datt he mit dat, wat he bi't Studium vun de Theologie lehrt harr, in sien Dörp nich torecht keem. He fröög sik af, wat he öberhaupt to seggen harr un wat de Lüde dor mit anfangen schullen. Dor güng he bi un studeer noch eenmol ganz nee de Bibel. Besünners weer he mit den Apostel Paulus sienen Breef an de Römers togangen. Dorbi besnack he sik mit sienen Fründ Thurneysen un schreev em:
In den Breef an de Römers quäl ik mi af...mit de Steenklüten vun 3,20ff. Wat sitt dor allens dorachter!...Paulus: Wat vun'n Minsch mutt dat ween sien. Un wat vun'n Minschen ok de Lüde, de he düsse lapidaren Saken so in een paar Klüten hensmieten un andüden konn. Kannst rein gor nich klook vun weeren!...Harrn wi us doch bloß fröher man ümdreiht nah de Bibel. Denn harrn wi nu ok Grund unner de Fööt!
To'n Verstahn vun düsse Texten hulpen em nich siene liberalen Schoolmeesters, man „Bibellüde“ as August Tholuck un Existenzphilosophen as Søren Kierkegaard ut Däänmark. Ok bi de Lüde vun de Reformation as Martin Luther un Johannes Calvin güng he in de Lehr. Nu eerst hett he dat lebennig Woort vun Gott in de Bibel un ut de Bibel funnen un dor wat vun mitkregen. As he mit sienen Kommentar to den Breef an de Römers fardig weer, hett de Christian-Kaiser-Verlag em 1919 as Book rutbröcht. Wat he utleggt harr, kreeg een unbannig Echo un grode Tospraak. Lüde, de dat lesen harrn, säen, hier funnen se dat Verstahn vun Gott un den Minschen un den Globen just so klaar utdrückt, as in de Tiet vun de Reformation, man bloß in een nee Spraak. Ok Emil Brunner is vunwegen düt Book sien Mitstrieder wurrn. 1920 al hett Barth dat Book öberarbeit un 1921 hett he de tweede Uplaag rutgahn laten. Dor weeren, vergleken mit de eerste Uplaag, allerhand Saken ümstellt un nee un anners seggt. Vunwegen düsse beiden Utgaven vun Karl Barth sien „Breef an de Römers“ is de Dörpspastor ut de Swiez wiet un siet bekannt wurrn. Later wurr seggt, mit düssen Kommentar breek een nee Tiet in de Geschicht vun de Theologie an. Dat weer de Tiet vun de Dialektisch Theologie vun Gott sien Woort.
1921 is Barth as een Honorarprofessor an de Universität in Göttingen beropen wurrn. Dor hefft se eegens een Lehrstohl nee för em inricht. Nu harr he bannig dormit to doon, dat he in korte Tiet anstännig Manuskripten to'n Vörlesen an de Akademie tostann bröch. Dor weer he nich up instellt ween in sien Swiezer Dörp, man he güng bi un puul sik eerst mal allerhand theologisch Grundlagen bi. 1922 al kreeg he vun de Universität Mönster in Westfalen den Hoot as Ehrendoktor upsett. Dat weer
„vunwegen siene veelen un ünnerscheedlichen Bidrääg, so datt een nee rangahn kann an de Fragen vun Religion un Theologie“.
1925 is Barth den ok nah Mönster gahn. Dor harrn se em to'n ordentlichen Professor för Systemaatsche Theologie beropen.
Man he weer nich bloß mit Studeeren befaat. 1924 al harr he Charlotte von Kirschbaum kennen lehrt. De studeer Philosophie un Theologie. De beiden hefft wat mitenanner anfungen un sünd ok bienanner bleben. Vun sien Froo Nelly hett he sik nich scheden laten un 1929 is Charlotte bi de beiden in't Huus intagen un dor hefft se in een ménage à trois mitenanner leevt. Se hett em bi't Verfaten vun veel Warken bannig hulpen, weil se vun de Saak wat afwüss un sik mit Spraken utkennen dö.
In sien Tiet as Professor schreev Barth fuderhen Kommentaren up de Böker vun de Bibel un ok eerste systemaatsche Bidrääg. 1930 is he an de Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn beropen wurrn. Dor hett he 1931 sien Book „Fides quaerens intellectum“ (de Glööv fraagt den Verstand) rutgeven. Dat weer een Book öber Anselm vun Canterbury un sien Bewies vun Gott. Barth süms hett düt Book as een vun sien wichtigsten Böker bekeken, man richtig bekannt wurrn is dat nich. 1932 keem al de 1.Deelband vun sien Kirchliche Dogmatik (Dogmatik vun de Kark) rut. De Arbeit an düsse Dogmatik bleev de Hööftsaak bit an sienen Dood 1968.
Een vun de Vaders vun de Bekenntniskarken As de Nazis de Macht in Düütschland an sik reten harrn, änner sik dat Leben un de Arbeit vun Barth. In'n Summer 1933 grünn he tohopen mit Thurneysen de Tietschrift „Theologische Existenz heute“ (Theologisch Existenz vundaag). In de eerste Utgaav stünn to lesen:
Dat wichtigst, wat ik vundage to düsse Sorgen un Problemen seggen will,...is eenfach dat, dat ik versöök, hier in Bonn mit miene Studenten...jümmers noch un as wenn nix passeert weer, Theologie un nix as Theologie to bedrieben. Kann angahn, datt de Ton een lütt beten höger stellt is. Dorbi gaht wi nich direkt in up de Saken, de passeert sünd.
Barth hett later mitkregen, datt dat verkehrt weer. Bietiets weer dat nödig ween, gegen Hitler an to gahn.
Dat is versöcht wurrn, de evangeelsche Kark gliektostellen mit den Staat, wat ehren Globen un ehr Organisation angüng. Se schull nich sülvstännig blieben. De lüttjere Deel vun de Protestanten is dor gegenan gahn. Barth is een theologisch Lehrer vun vun de Kark vun dat Bekenntnis (Bekennende Kirche) wurrn, de in düsse Tiet upkeem. Up de Synood vun Barmen hett he ganz alleen de berühmt Theologisch Verklaren vun Barmen verfaat. De is denn vun de 139 Afordenten ut 18 Karken ut de verscheden düütschen Länner eenstimmig annahmen wurrn. De Synood vun Barmen in Wupperdaal-Barmen weer de eerste Synood vun de Kark vun dat Bekenntnis (KB) un stell sik gegen den Versöök, de evangeelschen Karken un den Nazi-Staat dichter tosamen to sluten. De Theologisch Verklaren vun Barmen is de theologisch Grundlaag wurrn vun den Striet gegen den Nazi-Staat un sienen Versöök, de Karken an sik to rieten. To'n Deel füng düsse Verklaren ok dormit an, sik gegen dat Breken vun Minschenrecht ut to spreken, so as dat bi de Nazis mit Afsicht inföhrt wurrn weer un fuddermaakt weeren scholl. In seß Thesen un Antithesen hett Barth sien theologisch Arbeit bit dorhen knapp tosamenfaat. De eerste These, wo de annern up staht, heet:
Jesus Christus, so, as he us in de in de Hillige Schrift betüügt warrt, is dat eene Woort vun Gott. Dor mütt wi up lustern, dor hebbt wi in'n Leven un Starven up to vertroon un to hören. Wi wiest de verkehrte Lehr af, as wenn de Kark baben düt eene Woort un blangenbi süß noch wat, wat passeert, wat mächdig is, wat dor is un wat sik as Wahrheit utgifft, as Born vun ehr Verkünnigen begriepen kann un mutt.
Barth wurr in den Raat vun de Bröder in dat Riek beropen. Dat weer de Vörstand vun de KB. Dor hett he aber al in'n November 1934 wedder Bott geven, just so as Martin Niemöller, Karl Immer un Hermann Albert Hesse. De Raat vun de Bröder harr mit de intakten Karken ut de Länner Hannober, Württemberg un Bayern (dor harrn de Nazis in de Karken noch nich dat Seggen) den Vörlöpig Vörstand as eenen tweeden Vörstand vun de KB insett. Nu möss een Antwoort her, wie dat Leit vun de KB utsehn scholl. As dat klaar weer, maken Niemöller, Immer un Hesse bi den Raat vun de Bröder wedder mit, man Barth nich. He harr midderwielen sien Stäe as Professor in Bonn verlaren, weil he den Eed up den Föhrer Adolf Hitler nich swören wull. He harr seggt, he kunn dat bloß maken, wenn he dor de Wöör sowiet ik dat as een evangeelschen Christ up mi nehmen kann ansluten dröff. Dor möss he denn nah Basel umtrecken.
Up de tweede Bekenntnissynood in Berlin-Dahlem in'n Oktober 1934 hett he mit scharpe Wöör angrepen, dat de Christen sik rutholen döen, as de Jöden angrepen wurrn sünd un as de Staat sik nich an dat Recht holen dö. Dor kunn he denn nich wieder in Düütschland blieben un möss nah de Swiez torüch. He is denn Professor för systemaatsche Theologie in Basel wurrn un bit 1962 dormit togange ween. He woll aber
de Saak vun de Kark vun dat Bekenntnis jümmers as sien egen Saak ankieken un mitgahn, ganz egal, wo dat hengahn scholl. Just so, as de Christen bi de Saak vun jem ehren Herrn mitgaht, egal, of se wiet weg oder dicht bi sünd
Vun 1938 bit 1945 is he in allerhand Vördrääg, Breeven un Andrääg mitgahn up den Weg vun de KB. In de Swiez hett he sik dor stark för maakt, datt Jöden, de ut Düütschland wegmössen, dor upnahmen weeren schollen. Wat he in düsse Tiet schreven un seggt hett, is later as „Een Stimm ut de Swiez“ rugeven wurrn.
Barth hett sik nu jümmers mehr in de Politik inmengelt. As he in't Vörjahr 1938 in Aberdeen in Schottland as Dozent inlaadt weer, verklaar he:
Ünner Ümstännen is dat nich bloß so, datt Gott sien Verlööf gifft, gegen politsche Macht gegenan to gahn, man dat he dat foddern deit. Ünner Ümstännen kann dat een Aart vun Wedderstand ween, bi de wi Gewalt gegen Gewalt setten mütt. Mag woll ween, dat wi anners gegen de Tyrannei gar nich angahn könnt un dat wi dat Vergeten vun unschullig Bloot anners gar nich verhinnern könnt.
As dat slecht stünn üm de Tschechoslowakei fodder he in'n September 1938 in een Breef an Josef Hromádtka:
Jedeen tschechschen Suldaten, de strieden un lieden deit, de stritt un lidd ok för us. Ik segg dat un ik meen dat ok so: He stritt un lidd ok för Jesus Christus siene Karken, weil düsse Kark dor, wo Hitler un Mussolini dat Seggen hefft, bloß man lachhaftig maakt warrt un utrott weern schall. Hrómadtka weer de Dekan vun de evangeelsche Fakultät an de Universität vun Prag. Düsse Breef is in de „Prager Presse“ afdruckt wurrn un hett unbannig veel Lüde in Düütschland vertöörnt, man ok de Pazifisten in Europa weern vergrellt. Barth schreev 12 Jahr later to düsse Saak: