Sülver

Dat Sülver is en cheemsch Element ut dat Periodensystem un is en Swoormetall vun de Övergangselementen. Sülver tellt butendem to de Eddelmetallen. De Atomtall vun Sülver is 47 un dat Atomteken is Ag vun dat latiensche argentum, wat Sülver bedüüd.

Sülver is week un goot to formen. Vun all Elementen hett Sülver de hööchste elektrische Leddanlaag un togliek de hööchste Warmsleddanlaag vun all Metallen. Blots Suprafletigkeiten, de nich störten kristallinen Modifikatschonen vun’n Kohlenstoff (Demant, Graphen un graphenneeg Graphit un Kohlenstoffnanoröhren) un vun’t Bornitrid wiest en betere thermische Leddanlaag op.Warmsleddanlaag. op de Websteed vun de Technischen Fakultät vun de Uni Kiel

Historie Sülver warrt vun de Minschen ruchweg siet dat 5. Johrdusend v. Chr. verarbeit un weer to’n Bispeel al vun de Assyrers, de Goten, de Greken, de Römers, de Ägypters un vun de Germanen bruukt. Tietwies weer Sülver sogor mehr Weert tospraken as Gold. Dat Sülver keem tomeist ut de Minen in Laurion, de ruchweg 50 km süüdlich vun Athen legen. Bi de ollen Ägypters weer Sülver as Maandmetall bekannt.

In’t Middelöller un de fröhe Neetiet weern in Zentraleuropa Sülvervörkamen in’n Horz, in Waldeck-Frankenberg, an’n Donnersbarg, in’n Döringer Woold, in dat Erzgebirge, in’n Süüdswartwoold, in Böhmen un in de Slowakei opdeckt. Vörkamen mit hoge Büüt geev dat butendem in Kongsberg (Norwegen). De gröttste Produzent in’t Middelöller weer Schwaz. Dor weern to de Tiet bit to 80 % vun’t Sülver afboet.

Later hebbt de Spaniers grote Mengden Sülver ut Latienamerika na Europa bröcht, so as ut de Mien vun Potosí, vun de dat vele Sagen geev. Ok Japan weer in’t 16. Johrhunnert Produzent vun Sülver un hett dat Metall ok exporteert. De Weert vun’t Sülver is in de ollen Welt aver rünnergahn, wegen dat gröttere Anbott. Na 1870 weer vör allen Gold as Müntmetall bruukt, so dat Sülver mehr un mehr an weertschoppliche Bedüden verloren hett.

Mitt vun’t 19. Johrhunnert is rustfre’e Stahl entwickelt worrn, de beter to bruken un günstiger hertostellen weer un dormit na den Eersten Weltkrieg Sülver in vele Rebeden aflöst hett, so as Kökenreedschoppen, Platen oder Besteek. Gegenlöpig dorto hett sik dat Rebeet Fotografie un Fotochemie entwickelt, woneem Sülversolten bruukt weer. Dit Rebeet hett eerst Enn vun de 1990er Johren wedder an Bedüden verloren, siet sik de digitale Fototechnik entwickelt hett.

Sülver warrt jümmer mehr in de Elektrik un Elektronik insett un ok to’n Kontrolleren vun Mikroben. Dör den starkeren Insatz vun RFID-Chips warrt de Nafraag in dat Rebeet wieter stiegen, vunwegen dat de Funkantennen vun disse Chips ut Sülver maakt sünd. Ok de Kuntakten an de Böversiet vun Solarzellen warrt vundaag ut Sülver maakt.Solarmagazin: Photovoltaik-Forschung und -Entwicklung: Innovationen bei Solarzellen und Modulen. März 2006 Ne’e Entwickeln as disse sorgt dorför, dat de Nafraag na Sülver weltwiet jümmer mehr stiegen deit.

Mineral, Varietäten un Ierzen duum|Sülverdröhd op Akanthit Sülver is en roor Element, dat in de Eerdköst mit en Andeel vun ruchweg 0,079 ppm vörkummt. Dat is so üm 20 mol fakener as Gold aver düütlich weniger as Kopper. In de Natur kummt Sülver gediegen vör, also in elementare Reinform as Köörn, mitünner ok as Nuggets, dünne Platen oder Blick oder as vertwiegt Geflecht (Dendrit) oder dünne Dröhd int Rebeet vun hydrothermal billte Ierzgäng oder Zementatschoonszonen. Vun de International Mineralogical Association (IMA) warrt Sülver dorüm as Mineral rekent.

Blangen gediegen Sülver, dat in de Natur an ruchweg 4300 Öörd nawiest worrn isMindat - Silver (engelsch), sünd vör allen sulfidische Mineralen vunt Sülver to finnen. To de wichtigsten Ierzen tellt to’n Bispeel de Akanthit (Sülvergleem) Ag2S mit en Sülverandeel vun ruchweg 87 % un Stromeyerit (Koppersülvergeleem) CuAgS mit üm un bi 53 % Sülver. Den hööchsten Sülverandeel hett mit 99 % aver dat rore Allargentum. Annere rore Sülvermineralen sünd ünner annern Chlorargyrit (fröher ok Hoornierz) AgCl un de Miargyrit (Sülverantimongleem) AgSbS2. Tosamen mit dat gediegene Sülver weern bit 2010 167 Sülvermineralen bekanntMineral Species containing Silver (Ag). op webmineral.com.

Wieter gifft dat ok noch de so nöömten sülverbargen Ierzen, in de Sülver tomeist blots in Sporen (0,01 bit 1 %) vörkummt. Dorto höört Bliegleem (PbS) un Kopperkies (CuFeS2). Ut den Grund warrt Sülver faken as Blangenprodukt bi’t Herstellen vun Blie un Kopper wunnen. En Sülveramalgam mit en Quecksülverandeel vun ruchweg 5 % warrt as Kongsbergit betekent un gellt as Varietät vun’t Sülver. Dit Amalgam is bit nu an 35 Fundsteden nawiest worrnMindat - Kongsbergite. En annere Sülvervarietät mit de Beteken Küstelit hett en Goldandeel vun 10 bit 30 % un is mit Stand vun 2011 an ruchweg 60 Fundsteden nawiest worrnMindat - Küstelite.

Siet dat 18. Johrhunnert is ok bekannt, dat künstliche (anthropogen tüügte) Sülverdröhd dör dat Ophitten vun Akanthit oder bi’t Verhütten vun Sülverierzen tostannen kamen künntMineralienatlas: Anthropogene Silberlocken (Online) (hoochdüütsch).

Vörkamen duum|Entwickeln vun’n Sülverafbo mit de Tiet

+ Staaten mit den hööchsten Afbo weltwiet (2011) Rang Land Afbomengden(in t) 1 Mexiko 4500 2 Peru 4000 3 China 4000 4 Australien 1900 5 Chile 1400 6 Russland 1400 7 Bolivien 1350 8 Polen 1200 9 USA 1160 10 Kanada 700   all annern 2200 Samtmenge 23.800 De wichtigsten Sülvervörkamen gifft dat in Noordamerika (in Mexiko, de USA un Kanada) un in Süüdamerika (in Peru un Bolivien). Mit üm un bi 30% vun de weltwiete Produkschoon weer Pero 2009 de gröttste Sülverproduzent.Peru verfügt über Reserven 3,88 Mrd. Unzen Silber und 66,3 Mio. Unzen Gold. 2011 weer dat Mexiko mit 4500 t.

duum|links|Weltwiete Sülverprodukschoon in’t Johr 2011 Wichtige Fundöörd vun gediegen Sülver weern: Freiberg in de Ierzbargen, Schwaz in’n Tirol, Kongsberg in Norwegen, Sankt Andreasberg in’n Horz, dat Keweenaw-Halfeiland in de USA, Batopilas in Mexiko oder dat Mansfeller Kopperschiver-Revier (Eisleben, Sangerhausen). Dat meiste Sülver warrt aver ut Sülverierzen wunnen, de faken tosamen mit Blie-, Kopper- un Zinkierzen in Form vun Sulfiden oder Oxiden vörkamt. Twüschen den Anfang vun’t 20. Johrhunnert un dat Enn vun’n Tweeten Weltkrieg weer de Mengde, de in’t Johr afboet weer, teemlich wesselhaft, in’n Dörsnitt aver teemlich gliek. Na’t Enn vun’n Krieg hett sik de Mengde bit hüüt aver mehr as verdubbelt.

Dat poolsche Ünnernehmen KGHM is mit dörsnittlich 1.200 Tünnen Sülver in’t Johr de bedüdenste Sülverproduzent vun de EU un dat tweetgröttste weltwiet.

Na en Studie vun’t Rhiensch-Westfäälsch Institut för Weertschopsforschen, vun’t Fraunhofer-Institut för System- un Innovatschoonsforschen un vun de Bundsanstalt för Eerdwetenschoppen un Rohstoffen reckt de Sülvervörkamen blots noch för 29 Johren. In de nächsten Johren is also dormit to reken, dat Sülver knapp warrt. De Bericht wiest aver ok, dat jümmer mehr Sülver recycelt warrt, so dat de Vörkamen schoont warrt.Trends der Angebots- und Nachfragesituation bei mineralischen Rohstoffen. Wenn een vun de Daten vun’n USGS (Januar 2012) In: U.S. Geological Survey: Mineral Commodity Summaries. Januar 2012. utgeiht, reckt dat Sülver (ahn Uttuuschstoffen un Recycling intobetehn) noch 22 bit 23 Johren.

Jüst so as bi annere Eddelmetallen, speelt Recyling en grote Rull to’n Wedderopbereiden vun Materialen, de Sülver bargt. Dorto tellt Fotopapeer, Röntgenfilmen, Entwickler- un Fixeerbäder, Elektronikschrott oder Batterien.

Winnen un Dorstellen Uut Sülverierz Ruchweg 20 % vun’t Sülver warrt ut Sülverierz wunnen. Analog to’t Winnen vun Gold warrt dat Sülver tomeist dör Cyanidlaugen mit Hülp vun 0,1 %ige Natriumcyanid-Lösen rutlööst. Dat Ierz warrt dorto toeerst to fienen Mudd tweibroken un mahlt. Dorna kummt de Natriumcyanid-Lösen dorto. För dat Verfohren warrt Suerstoff bruukt, so dat en go’e Belüften nödig is.

Bi de Togaav vun Natriumcyanid lööst sik elementar Sülver as ok dat Sülverierz (Ag2S, AgCl) as Dicyanoargentat(I) [Ag(CN)2]−: , , .

De Reakschoon vun Natriumcyanid mit Sülversulfid steiht in en Gliekgewicht, dorüm mutt dat Natriumsulfid dör Oxidatschoon mit Suerstoff oder dör Utfällen (to’n Bispeel as Bliesulfid) ut de Lösung rutnahmen warrn. Dorna warrt dat eddlere Sülver mit Zink utfällt: .

Dat utfällte Rohsülver warrt denn affiltert un dör Raffinatschoon wieter rein maakt.

Uut Blieierz Bi’t Winnen vun Blie utu Ierzen as to’n Bispeel Bliegleem entsteiht na’t Rösten un Reduzeren dat so nöömte Roh- oder Warkblie, dat tomeist noch en Andeel vun 0,1 bit 1 % Sülver bargt. Dat Eddelmetall warrt in en wieteren Schritt ut dat Rohblie afscheedt un as weertvull Nevenprodukt wunnen.

Dorto mutt dat Sülver toeerst vun’n gröttsten Deel vun’t Blie scheedt warrn. Dat geiht na dat Verfohren vun’t Parkeseren (nöömt na Alexander Parkes, de dat Verfohren 1842 utklamüstert hett) op: plasticker.de. Dat Verfohren baseert op de ünnerscheedliche Löslichkeit vun Sülver un Blie in Zink. Bi Temperaturen bit 400 °C sünd Blie (fletig) un Zink (fast) praktisch nich to mischen. Toeerst warrt bi Temperaturen >400 °C Zink in dat smölte Blie geven un de Mischen denn afköhlt. Sülver lööst sik licht in Zink, geiht in de Zinkphaas över un lett sik so vun’t Blie afscheden. De Zinksmölt verklamt denn as so nöömten Zinkschuum (Zink-Sülver-Mischkristallen), de ok as Armblie betekent warrt. Dat warrt dorna bit op den Smöltpunkt vun Blie (327 °C) hitt maakt, so dat en Deel vun’t Blie smölt un wegnahmen warrn kann. De Rest warrn hitt maakt bit to’n Kaakpunkt vun’t Zink (908 °C), wat den afdestilleert warrn kann. Torüch blifft dat so nöömte Riekblie, dat twüschen 8 un 12 % Sülver bargt.

Üm dat Sülver antoriekern, warrt nu de so nöömte Driefarbeit maakt. Dorto warrt dat Riekblie in en Driefaven smölt. Över de Smölt warrt en Luftstroom föhrt, de dat Blie to Blieoxid, wiel dat Sülver blifft as dat is. Dat Oxid warrt na un na wegmaakt. Wenn de Blieandeel so lütt worrn is, dat sik an de Böverflach keen Blieoxidschicht mehr billt un de letzte fiene Huut vun’t Oxid apenrieten deit, is dorünner dat gleemige Sülver to sehn. Man seggt dorto ok Sülverblick un to de Legeren dorünner Blicksülver, dat nu to mehr as 95 % ut Sülver besteiht.

Uut Kopperierz duum|Sülver-Kristall, de elektrolytisch afscheedt worrn is Butendem kummt Sülver ok in Kopperierz vör un fallt bi’t Herstellen vun Kopper blangen wietere Eddelmetallen in den so nöömten Anodenmudd an. De warrt toeerst mit Swevelsüür un Luft vun’n gröttsten deel vun’t Kopper reinigt. Dorna warrt de Mudd in’n Aven smölt un oxideert, so dat de nich eddlen Metallen in de Slack gaht un afscheedt warrn künnt.

Raffinatschoon Dat Rohsülver warrt nu dör en Elektrolys in’t so nöömte Möbius-Verfohren reinigt. Dorto warrt dat Rohsülver in en Elektrolyszell as Anood schallt. As Kathood warrt en Fiensülverblick nahmen, un as Elektrolyt deent salpetersure Sülvernitratlösen.

Dat Verfohren is dat glieke as dat elektrolytische Reinmaken vun Kopper. Bi de Elektrolys warrt Sülver un all de weniger eddeln Bestanddeelen vun’t Rohsülver (Blie oder Kopper) oxideert un gaht in de Lösen. Eddlere Metallen as Gold oder Platin künnt nich oxideert warrn un fallt ünner de Elektrood, woneem se den Anodenmudd billt, de en wichtigen Born för Gold un annere Eddelmetallen is. An de Kathoood warrt nun blots dat Sülver afscheedt. Dit hoochreine Sülver warrt as Elektrolyt- oder Fiensülver betekentAnorganischer Experimentalvortrag: Silber S. 9, Elektrolytische Feinreinigung (Möbius-Verfahren) .

Egenschoppen duum|Gediegen Sülver in Form vun en natürlichen Nugget Physikaalsch