mini|Gesichter vun dat Cheyenne-Volk De Cheyenne sünd en Volksstamm vun Indianer ut Noord-Amerika, de ehre Vörfohren inst in’ Westen vun de Groot Seen leevt hemm, de aber tosommen mit de kulturell aber ok spraaklich verwandten Arapaho unner den Druck vun de mit Gewehren utstatt un militärisch överleegen Ojibwe un Assiniboine nah Westen und Südwesten utwieken mussen; af 1750 weern de beid Völker de dominante militärische as ok politische Macht vun de Central Plains un de Front Range in’ Westen vun Nebraska un Kansas, in’ Südosten vun Wyoming as ok in’ Osten vun Colorado.
Historsch sehn weern se eng Verbünnd vun de Arapaho, de Arikaree un later (vun hör instig Feinde) de Lakota Sioux, Comanche, Kiowa un Plains Apache. To hör traditschonell Feinde tellen de Shoshone, Ute, Osage un Pawnee un ganz besünners hör Ierzfeinde, de Crow.
Naam De Naam „Cheyenne“ stammt vermootlich ut de Beteeken Šahíyena ut de Spraak vun de Dakota Sioux (Náhtovonaho – „Nördliche Sioux“) un de Assiniboine un bedüüd „lütt Šahíya“. Ofschons de Identität vun de Šahíya nicht bekannt is, meenen völ Stämme, dat dormit entweder de Cree oder de Anishinabe (Ojibwe oder Chippewa) (de Cheyenne hemm de: Sáhea'eo'o nömmt) meent sünd oder en Volk, dat as de Cree, Anishinabe un Cheyenne der Algonquian-Spraakfamilie anhörrn dee.What is the origin of the word "Cheyenne"? wayback 20051020105051, online) Ok de Assiniboine hemm hör Šahíyena nömmt, de Lakota Sioux Šahíyela, de Arikaree hemm hör as Šaahéʾ kennt, de Skidi-Föderatschoon vun de Pawnee as Sáhi un de Südlichen Bands vun de Pawnee as Sáhe oder ok as Cárarat.American Indian Studies Research Institute (AISRI) Dictionary Database Search – Cheyenne De Volksetymologie för „Cheyenne“ bedüüt „en beeten as en frömd Spraak“ oder „Volk mit en frömd Spraak“ (wörtlich (översett): „Rootsnacker“).Bright, William (2004). Native American Place Names of the United States. Norman: University of Oklahoma Press, pg. 95
De spraaklich, kulturell as ok politisch eng assozieerten Arapaho hemm de Cheyenne dorgegen as Hítesííno’ (“scared ones” – „Jene, de Angst hemm“, „Jene, de verschreckt sünd“) nömmt.File of Arapaho Names for other Native American Tribes
De Cheyenne Nation oder Tsêhéstáno entstunn luut hör Överleefern ut oorsprünglich dree verbünnd Stammen, den Só'taeo'o oder Só'taétaneo'o (begäng is: Suhtai oder Sutaio; Eentahl: Só'taétane), den Tsétsêhéstâhese (begäng is: Tsitsistas, Eentahl: Tsétsėhéstaestse) un den sück dissen later anslooten Masikota (Cheyenne-Lakota), de sück later in wiedere Bands updeelt hemm bzw. wiedere Bands vun Nahberstammen upnommen hemm. De Bedüüden vun de Naam Tsétsêhéstâhese is bit hüüd umstreeden, eenig Cheyenne meenen, de leit sück irgendwie vun tsétsėhestase („Jene, de as wi sünd“ bzw. „Jene, de uns glieken“) af. Hüüd wurrd aber de Bedüüden meest eenfack as „Volk“ weddergeven.
För de Cheyenne sülvst hemm de Só'taeo'o / Só'taétaneo'o un Masikota woll to de politisch eent Cheyenne Nation (Tsêhéstáno) hörrt, aber se wurrn nich as Tsétsêhéstâhese (Tsitsistas) ansehn, sonnern as verwandte un verbünnd Völker, mit licht afwiekend Spraken bzw. Dialekten un Traditschonen as ok eegenstännig Identität. De Só'taeo'o / Só'taétaneo'o un Masikota wurrn binnerhalv vun de Cheyenne to politisch un militärisch mächtigen Bands, un ofschons se faken mit de anner Bands tosommen umhertrecken deen, hemm se lever in separaten Camps afsiets vun de anner Cheyenne lagert; insbesünnere de Só'taeo'o / Só'taétaneo'o weern dorför bekannt, nich buterhalv (as de anner Cheyenne un Masikota) sonnern blots binnerhalv vun hör Stamm to heiraaten, um hör separate Identität un Spraak erhollen to können. Eerst nah de stark Verluste dör Epidemien, Kriege, dat Vördringen vun de Frontier as ok dör den Tosommenbröök vun dat politisch System vun de Cheyenne, hemm sück de Överleeven vun minneseert Bands annern anslooten, so dat de Só'taeo'o / Só'taétaneo'o af ca. 1830 hör Spraak all gröttstendeels upgeeven harrn.
Stammesrebeeden De verscheeden Bands un Lokalgruppen vun de Cheyenne hemm groot Rebeeden vun de Great Plains immer mal weer besett harrt; hör Stammesrebeeden reckten vun de Black Hills (Mo'ôhtávo'honáéva – „Oort vun de swaart Felsen“) in South Dakota (Ho'óhomo'éno – „Land vun de Sioux“) un den Powder River Country (Páeo'hé'e – “Gunpowder River” oder “Coal River”) in Montana (Ho'honáéšé'e – „felsig Rebeet“) un Wyoming (Hetanévo'ēno – „Oort vun de Arapaho“), över de Stroomrebeeden vun den Platte River (Meneo'hé'e – “Moon Shell River”, de North Platte River wurr ok so nömmt), den Republican Rivers (Ma'êhóóhévâhtseo'hé'e – “Red Shield River”, so nömmt, weil sück hier de Krieger vun de Ma'ėhoohēvȧhtse (Red Shield Warriors Society) versammeln deen) un Smoky Hill Rivers (Mano'éo'hé'e – “gather(timber) river”) in de Central Plains in’ Westen vun Nebraska un Kansas bit to’n Arkansas River (Mó'soonêó'he'e – “Flint (Arrowpoint) River”) in’ Süden up de Südlichen Plains in’ Osten vun Colorado un Westen vun Oklahoma (Heévȧhetanéno – „wirklich heet Land“).
De Cheyenne un Arapaho hemm de Errichtung vun Bent’s Fort in dat Johr 1833 an böveren Arkansas River up den Weg brocht, um direkt bi de amerikaansch Hannelslüüd hör Woren intuuschen to können, um nich up anner Stämme as Tüschenhändler anwiest to ween. Buterdem wullen se Togang to de Pueblo-Märkten in New Mexico as ok to de riesig Bisonherden un Mustangherden vun de Südlich Plains vun Texas, New Mexico un Oklahoma recken. Völ groot un mächtig Bands trucken af 1815 bit 1840 südwärts bit to den Arkansas River un hemm sück hier as spoodriek Händler vun den Santa Fe Trail fastsett. De in’ Norden torüch bleeven Bands weern in dat Rebeet vun de Black Hills, den Powder River un de Yellowstone River (Mo'éheo'hé'e – “Elk River” – „Wapiti-Stroom“) antodrapen un bleeven meest nördlich vun den Platte River un den North Platte River, wobi de südwärts trucken Bands sück meestens südlich vun den Platte River uphollen deen un tüschen de South Platte River (Vétaneo'hé'e – “Fat River” oder “Tallow River”) südwärts bit to’n Arkansas River hör Rebeet harrn.
Gegen 1840 harrn de nördlichen un südlichen Bands en eegenstännig Identität as Nördliche Cheyenne as ok as Südliche Cheyenne entwickelt, de Grenz vun de Stammesrebeeden weer de South Platte River in Colorado – hier befunn sück aber ok in dat Rebeet vun de hüüdig Stadt Denver en traditschonell Versammelnsplatz för beid Stammesgruppen vun de Cheyenne as ok en wichtig Hannelsplatz för Nahberstämme (kiek ok : Southern un Northern Arapaho).
Harrn de eenzelt Bands vun de twee Stammesgruppen sück liekers immer weer gegensiedig besöcht un keemen all Bands wiels den Sünnendanz as ok anner Zeremonien tosommen, wurrn disse Kuntakte bannig sturder, as midden dör hör Siedlungsrebeet längs den Platte River de beropen Siedlertrecks up den Oregon Trail, Mormon Trail, California Trail un Bozeman Trail trucken (un völ Epidemien utlöösen deen) as ok dat af Midden vun dat 19. Johrhunnert dör de transkontinentale Iesenbahn (Ma'aataemeo'o – „iesern Straat“) dörsneeden wurr. Dör mehrere Epidemien, dat Vördringen vun de Siedler as ok dat nah un nah Wegblieven vun de Bisons all swaaker wurrn, brook de traditschonelle Lagerkreis vun de Lokalgruppen un Bands utnanner.
Dör de Verdrääg vun Fort Laramie van 1851 un 1868 wurr de Trennung in Südliche Cheyenne un Nördliche Cheyenne vun den USA offiziell anerkannt un fastschreeven.
Politisch un Soziale Organisatschoon Stammesgruppen un Bands vun de Cheyenne De Cheyenne Nation oder Tsêhéstáno hett sück in teihn politisch, militärisch, kultisch as ok faken ok demographisch dominanten manaho bzw. Bands, de ut mehreren Lokalgruppen (engelsch: local groups) bestunnen, de sück wedderum ut mehreren bzw. een dominanten matrilinearen un matrilokalen Grootfamilien (engelsch: extended families) tosommensetten deen, ünnerdeelt. Neben disse teihn dominanten Bands geev dat noch wiedere lüttgere Bands, de sück den Cheyenne ansluuten, aber politisch kien Rull spelen deen. In’ Winter hemm sück de Bands in eenzeln Lokalgruppen upspulten, de woll in up de Nahberschopp liggen, aber in separate Winterquartiere trucken, um in de hart Johrestiet över noog Ruum för de Jagd to verfügen. In’ Sömmer un Harvst slooten sück dorgegen de eenzelt Lokalgruppen weer to Bands tosommen, um spoodriek gemeensam up Bisonjagd to gahn oder hillige Zeremonien un Rituale to ünnernehmen. In disse Tiet keemen wiels de Sünnendans (Sun Dances) ok all Bands vun de Cheyenne Nation tosommen un hemm en groot Lagerkreis (Tipi Ring) bild, in de jede Band ehrn fastleggten un bestimmten Platz harr.
Nördliche Cheyenne (Northern Cheyenne) Nördliche Cheyenne (Notameohmésêhese oder Notameohmésėhétaneo'o - „Nördliche Eeter“, meest eenfack as Ohmésêhese oder Ôhmésêheseo'o - „Eeter“ bekannt) wohre Notameohmésêhese / Notameohmésėhétaneo'o („Nördliche Eeter“, meest eenfack as Ȯhmésėhese / Ôhmésêheseo'o oder eenfack Omísis - „Eeter“, so nömmt, wiels se as groot Jäger bekannt weern, mehr as genogg Nehren harrn un somit en groot Antaal an Minschen nehren kunnen, gröttste un bevölkerungsriekste Band vun de Cheyenne, hör Stammesrebeeden reckten vun de westlichen un nördlichen Black Hills in South Dakota westwärts bit in dat Powder River Country in Montana un Wyoming, se hemm sück disse Rebeeden meest mit de Totoemanaho un Nördlichen Só'taeo'o deelt, dör Heiraten harrn se starke familiäre Kontakte mit den Lakota Sioux; hüüd sünd se - tosommen mit den Nördlichen Só'taeo'o - de inflootriekste Band ünner de Northern Cheyenne) Nördliche Oévemanaho / Oivimána (Nördliche Oévemana - “Northern Scabby”, Scabby - „schorfig, räudig“, ok weddergeeven as “Northern Scalpers” - “(Nördliche) trickriek/manipuleeren Händler”, wiel se as goot Hannelslüüd bekannt weern; leven hüüd in un rund üm Birney, Montana (Oévemanâhéno - ″scabby-band-place″) dicht bi den Tosommenfloot vun Tongue River un Hanging Woman Creek in’ Südosten vun de Northern Cheyenne Indian Reservation) Nördliche Só'taeo'o / Só'taétaneo'o (meest Nördliche Suhtai / Sutaio, hemm blots annere Só'taeo'o (Nördliche as ok Südliche) heiraadt un hemm immer separat vun de anner Cheyenne Bands siedelt, ünnerhullen engste Kuntakte to de Notameohmésêhese Band, hemm mit de un mit de Totoemanaho tüschen de nördlichen un westlichen Black Hills in South Dakota westwärts bit in dat Powder River Country in Montana un Wyoming leevt, bleeven meest nördlich vun den Platte River, weg de beter Jagdgrünnen in’ Norden weern se bedüüdend grötter as de Südlichen Só'taeo'o / Só'taétaneo'o; leven hüüd in un üm Birney (Oévemanâhéno - ″scabby-band-place″) in Montana un sünd hüüd – tosommen mit de Notameohmésêhese - de inflootriekste Band ünner de Northern Cheyenne) eerste Subband tweete Subband
Lüttgere, weniger bedüüdend nördliche Bands (nich repräsenteert in’ Council of Forty-Four): Anskówînîs / Anskowinis (“Narrow Nose”, “narrow-nose-bridge”, nömmt nah hör eersten Hööftling, de sien korrekt Naam “Broken Dish” weer, aber ünner sien Öklenaam Anskówînîs allgemeen bekannt weer, se hemm sück vun de Ôhmésêheseo'o wegen en Striet trennt) Mo'ȯhtávėhetaneo'o / Moktavhetaneo (Mo'ôhtávêhetane - „Swaarthuutig Lüüd“ oder „Ute-ähnliche Lüüd“, so nömmt, wiel se dunklere Huut as de anner Cheyenne harrn un dorum för de mehr de Ute (Mo'ȯhtávėhetaneo'o) ähneln deen, ok as „Lüüd vun de Bargen“ weddergeven - wat ebenfalls up de Ute verwiest, de westlich vun de Cheyenne in de Bargen vun Colorado wahnen deen, villicht Nahkommen vun Ute-Fangenen; leven hüüd in’ Lame Deer, Montana (Mo'ȯhtávȯheomenéno - “black-lodge-place”) district up de Northern Cheyenne Indian Reservation; wiel Lame Deer togliek Stammesregeerensseet is un hier inst de Ratschonen verdeelt wurrn, wurrd dat ok as Meaveʼhoʼeno - “the giving place” oder “giving-whiteman-place” betekent)