thumb|Felix Mendelssohn Bartholdy, Gemälde vun Eduard Magnus, 1846 Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy (* 3. Februar 1809 in Hamborg; † 4. November 1847 in Leipzig) weer en düütsch Komponist, Pianist un Organist. He gellt as en vun de bedüüdenst Musiker vun de Romantik, weltwiet eerst Dirigent in hüüdig Funktschoon un Gestalt, Grünner vun de eerst Musikhoochschool in Düütschland un „Apostel“ vun de Warken vun Händel un Johann Sebastian Bach.Susanna Großmann-Vendrey: Felix Mendelssohn Bartholdy und die Musik der Vergangenheit (= Studien zur Musikgeschichte des 19. Jahrhunderts, Bd. 17). Gustav Bosse, Regensborg 1969, S. 124 bzw. S. 151
Leven miniatur|hochkant|Gebortshuus, Große Michaelisstraße 14 in Hamborg, um 1900
Felix Mendelssohn Bartholdy entstamm vun de ansehn un vermögend börgerlich jöödschen Familie Mendelssohn. Vun Vaders Siet her weer he en Enkel vun den bedüüdend Philosophen Moses Mendelssohn. Sien Vader Abraham is nah en Bankkoopmanslehr 1804 as Kompagnon in de Bank vun sien ölleren Bröer Joseph intreeden. Sien Moder Lea, borene Salomon, keem ut en Fabrikantenfamilie. Nah de Heirat 1804 trucken Abraham un Lea Mendelssohn vun Berlin nah Hamborg. 1805 wurr de musikalisch begabte Süster vun Felix Fanny (af 1829 Fanny Hensel) boren. As wiedere Geschwister folgten 1811 Rebecca (se hett 1831 den Mathematiker Dirichlet heiraadt) un 1812 Paul Mendelssohn.
All Kinner vun Abraham Mendelssohn wurrn christlich uptrucken un an' 21. März 1816 vun Johann Jakob Stegemann, den Pfarrer vun de Reformeert Gemeend vun de Berliner Jerusalems- un Nee Kark, in en Huusdööp protestantisch döfft. Bi disse Gelegenheit kreeg Felix sien Dööpnaam Jakob un Ludwig. Doröver herut wurr den Familiennaam de „christlich“ Naam Bartholdy befögt, den Lea hör Bröer Jakob Salomon, de preußisch Gesandte in Rom, bi sien Dööp nah de Naam vun de Vörbesitter vun en Gorden vun de Familie annommen harr. Abraham un Lea Mendelssohn Bartholdy sünd 1822 to'n Christendom konverteert. Felix wurr 1825 in de Parochialkark (Berlin) konfirmeert.
Kindheit (1809–1824) Wegen de franzöösch Besetten vun Hamborg truck de Familie 1811 nah Berlin, wo de verwitwete Grootmoder leven dee. Hier kregen Felix un Fanny den eersten Musikünnerricht vun hör Moder, de in en unmittelboren Bach-Traditschoon stunn, deren Moder (hör Grootmoder) weer Schölerin vun de Bach-Schöler Kirnberger ween. Ok de Groottant vun de beid Kinner, Sara Levy, Dochter vun den Berliner Hoffakter Daniel Itzig, de 1791 as eerst preußisch Jööd vun Friedrich Wilhelm II. dat Naturalisatschoonspatent kreeg, vermittel disse Traditschoon as Schölerin vun Carl Philipp Emanuel Bach un Günnerin vun Wilhelm Friedemann Bach. De nächste Lehrerin vun Felix un Fanny weer Madame Bigot wiels en vörövergahn Upenhollen in Paris 1816. Nah de Rückkehr nah Berlin kreegen se Ünnerricht in Kompositschoon bi Carl Friedrich Zelter, in Klaveer bi Ludwig Berger un up de Vigelien bi Carl Wilhelm Henning; hör allgemeen Utbillen kregen se vun Karl Wilhelm Ludwig Heyse, den Vader vun de Schriever Paul Heyse.
miniatur|hochkant|Felix Mendelssohn Bartholdy in dat Öller vun 12 Johren, Öölskizze vun Carl Joseph Begas (1821)
In de Apenlichkeit is Felix eerstmals an' 24. Oktober 1818 as Negenjohriger uptreeden, wobi he den Klaveerpart in en Klaveertrio vun Joseph Wölfl övernehm. In' April 1819 is he as Altsinger in de Sing-Akademie zu Berlin intreeden, wo he ünner de Leden vun Zelter öllere Karkenmusik studeeren dee. 1820 fung he an, mit bemarkenswert Schnelligkeit to komponeeren. Alleen in dat Johr schreev he meest sösstig Warken, dorünner Leeder, Klaveersonaten, een Klaveertrio, een Sonate för Vigelien un Klaveer, Örgelstücke un sogor en lütt dramatisch Stück in dree Szenen. 1821 hett he, um blots eenig Warken to nömmen, fief dreesatzig Striekersinfonien, veerstimmig Motetten, de eenaktigen Singspelen Soldatenliebschaft un Die beiden Pädagogen as ok Deelen vun dat Singspeel Die wandernden Komödianten komponeert.
1821 hett Mendelssohn as Twalfjohriger tosommen mit Carl Friedrich Zelter eerstmals Goethe besöcht, mit de he sössteihn Daag in Weimar verbrocht hett. Ebenfalls in dat Johr 1821 fallt de eerste Bekanntschap mit Carl Maria von Weber, de in Berlin de Upführen vun den Freischütz leden dee. 1822 droop he in Kassel Ludwig Spohr. Wiels dit Johr weer he noch produktiver un schreev ünner annern de Oper Die beiden Neffen oder der Onkel aus Boston un en Klaveerkonzert, dat he in en Konzert Anna Milders vördroog.
In de Familie Mendelssohn weer dat lang Bruuk ween, an' Sonntagmörgen in' Spieszimmer in en lütt Ensemble musikalisch Upführen to geven, af etwa 1822 mit professionell Musiker ut de königlichen Hoffkapelle. Felix hett immer dat Orchester leit un schreev nee Warken för disse Gelegenheiten. He sülvst speel Klaveer oder hett dat Fanny överlaaten, wiels sien Süster Rebecca singen un sien Bröer Paul Violoncello speelen dee. Up disse Wies wurrn Die beiden Neffen an sien fievteihnsten Gebortsdag 1824 eerstmals privat upführt. Tüschen den 3. un 31. März 1824 komponeer he sien eerste Sinfonie c-Moll (op. 11), bald dorup dat Klaveerquartett h-Moll (op. 3) un dat (posthume) Klaveersextett (op. 110). Ebenfalls to disse Tiet fung sien levenslang Früendschap mit Ignaz Moscheles.
Jöögd (1825–1829) 1825 nehm Abraham Mendelssohn Felix mit nah Paris, wo de ünner annern twee vun de beropenst dramatisch Komponisten ut de Tiet drapen dee: Gioachino Rossini un Giacomo Meyerbeer. Bei de Gelegenheit keem he ok eerstmals mit Luigi Cherubini tosommen, de en hooch Meenen vun sien utdrücken dee un hüm för de Kompositschoon vun en Kyrie to fiev Stimmen mit vull Orchesterbegleitung empfahlen hett. Ut Breef ut disse Tiet is bekannt, dat Felix de franzöösch School vun de Musik wenig schätzte; aber he gung eenig Früendschapen in Paris in un hett de bi latere Gelegenheiten ok weer upfrischt.
Felix kehr mit sien Vader in' Mai 1825 nah Berlin torüch un hett de Reis för en tweeten Besöök bi Goethe ünnerbraken, in de sien Huus he sien Quartett in h-Moll vorführen dee, dat Goethe widmet weer un för dat he völ Bifall kreeg. An' 10. August 1825 hett he de tweeaktik Die Hochzeit des Camacho fardigstellt.
miniatur|Dat mendelssohnsche Huus, Leipziger Straße 3 in Berlin, vör 1899 miniatur|links|Gedenktafel an dat Gebäude vun den Bundsraat in de Leipziger Straße in Berlin miniatur|Autograph vun dat dreestimmig Leed „Wenn der Abendwind durch die Wipfel“, 1828
Bald nah de Rückkehr ut Paris truck Abraham Mendelssohn 1825 in de Leipziger Straße 3 – dor befind sück hüüd de Düütsch Bundsrat in dat ehmalg Preußisch Herrenuus – in en gerüümig, oltmodisch Haus mit en hervorragen Musikzimmer un en Godenhuus, in dat bi de sönntdglichen Konzerten mehrere hunnert Personen tohören kunnen. In' Harvst 1826 keem dat hier to de Eerstupführen vun de Sommernachtstraum-Ouvertüre. De Partitur vun disse beropen Kompositschoon is mit „Berlin, 6. August 1826“ dateert; Mendelssohn weer to den Tietpunkt also söbenteihneenhalf Johr olt. Apenlich hett he de Ouvertüre eerstmals in Stettin in' Februar 1827 dirigeert.
He studeer ok an de Universität von Berlin, wo he ünner annern bi Hegel hören dee.
Intüschen weer Camachos Hochzeit in' Henblick up en mögelk Upführen an de Oper den beropen Spontini geven wurr. Dat Libretto, dat up en Episode in' Don Quixote footen dee, weer vun Karl Klingemann schreven wurrn, un Mendelssohn harr sück mit en klor Wohrnehmen vun den besünneren Humor vun de Vörlaag in de Romanze rinversett. Dat Wark wurr bald nah de Rückkehr vun den Komponisten ut Stettin probt un an' 29. April 1827 eerstmals upführt. Dat wurr anschienend begeistert upnommen, aber wegen en Intrige keem dat nich to en tweet Upführen. Mendelssohn sülvst föhl de (intüschen 20 Maand olt) Oper sien künstlerisch Entwicklung nich angemeeten un meen, dat he sück in de Instrumentalmusik sien eegen Weg all söcht un funnen harr. He hett kien wiedere Open komponeert.
Mendelssohn hett en Chor to dat Studium vun de Chorwarken vun Johann Sebastian Bach grünnd (de groot Thomaskantor weer dormals in de Apenlichkeit meest nich mehr bekannt); all 1823 harr he vun sien Grootmoder Babette Salomon en Afschrift vun de Matthäus-Passion nah den Autograph vun Pölchau schunken kreegen. Vör allen Carl Friedrich Zelter harr Mendelssohn dat bachsche Opus mit sien Ünnerricht un de Probenarbeit in de Sing-Akademie zu Berlin nahebroht. Gemeensam mit Eduard Devrient hett Mendelssohn gegen Zelter sien anfänglichen Wedderstand 1829 bi de Sing-Akademie en apenlich Upführen vun de wat körter maakt un för dissen Anlaat bearbeit Matthäus-Passion ünner sien Leden dörsett, mit en 158-köppigen Sing-Akademie-Chor. Dat weer de eerste Wedderupführen vun de Passion siet Bach sien Dood. Zelter harr fröher all mit de Sing-Akademie enkeld Deelen vun de Passion instudeert, harr en Gesamtupführen aber för nich dörführbor hollen. De Upführen weer so spoodriek, dat se noch tweemal wedderhalt wurrn muss. De darte Upführen hett Zelter leit, wiel Mendelssohn intüschen nah England afreist weer. Nah neere Erkenntnisse ut de Analyse vun de Upführenspartitur hannel sück dat man jo nich um en „stark romantiseeren“ Upführen. Allerdings hett Mendelssohn eenig Rezitative, Choräle un Arien streeken, um de Utführenden un dat Publikum nich to överfordern. Ok eenige Instrumente, de nich to Verfügung stunnen, mussen umbesett wurrn: Mendelssohn sülvst speel den Basso continuo up den Hammerflögel, de Oboen d’amore wurrn döe Klarinetten, de Oboen da caccia dör Vigelien ersett. Devrient sung de Partie vun den Jesus. De Flögel vun den Berliner Instrumentenbuer Johann Christoph Oesterlein, de Carl Friedrich Zelter hörrn dee un vun de ut Felix Mendelssohn Bartholdy vermootlich de Upführungen vun de Matthäus-Passion leden dee steiht hüüd noch as Düerleegaav vun de Sing-Akademie zu Berlin in dat Berliner Musikinstrumentenmuseum.
Eerste Konzertreisen (1829–1832) miniatur|hochkant|Felix Mendelssohn Bartholdy, Aquarell vun James Warren Childe, 1830 thumb|Florenz: en Aquarell vun den 21-johrigen Felix Mendelssohn Bartholdy, 1830
In' April 1829 reis Mendelssohn eerstmals nah London un wurr enthusiastisch upnommen. Sien eersten Upträe vör dat engelsch Publikum harr he bi en vun de Konzerte vun de Philharmonic Society, bi de he an' 25. Mai sien Sinfonie c-Moll vun dat Klaveer ut dirigeeren dee. An' 30. speel he dat Konzertstück vun Weber utwennig, an' 25. Juni Beethoven sien Klaveerkonzert Es-Dur (dat vörher noch nich in England upführt wurrn weer) un eerstmals de Sommernachtstraum-Ouvertüre. Bi de Rückkehr vun dat Konzert nah Huus bleev de Partitur vun de Ouvertüre in en Droschke liggen, woruphen Mendelssohn se ut de Erinnerung ahn Fehler noch eenmal to Papeer broch. Bi en wieder Konzert speel he mit Moscheles sien noh nich apenlich bekannt Konzert in E-Dur för twee Klaveeren un Orchester.
Nah den Afsluss vun de Saison is Mendelssohn mit Klingemann dör Schottland reist, wo he to sien Hebriden-Ouvertüre un de Schottsche Sinfonieanreegt wurr. Enn’ November kehr he nah Berlin torüch.
De Besöök in England bill den eersten Deel vun en umfaaten, vun den Vader plaant Reiseprogramm, dat hüm in all wichtig Kunstzentren vun Europa führen dee. Nahdem he en Professur in Berlin aflehnt harr, hett he sück in’ Mai 1830 up den Weg nah Italien maakt, hett dorbi en Paus vun twee Week in Weimar bi Goethe maakt un reck nah eenig Tüschenstatschonen Rom an’ 1. November.