duum|John Wayne bi en Besöök in Australien in’n Dezember 1943 John Wayne (* as Marion Robert Morrison, later ümnöömt in Marion Michael Morrison 26. Mai 1907 in Winterset, Iowa, USA; † 11. Juni 1979 in Los Angeles) weer en US-amerikaanschen Filmschauspeler, Filmproduzent un Speelbaas. He gell to sien Tiet as een vun de beropensten Hollywood-Schauspelers mit de hööchsten Gaaschen un mit den gröttsten Influss.
In sien 50-johrig Filmwark weer Wayne jümmerto as Hööftdorsteller vun Westernfilmen to sehn un hett mit sien Rull as rugen Cowboy, US-Marshal, Sheriffs un Kavallerie-Anföhrer dat Bild vun dit Filmgenre prägt un mitbestimmt. Blangen Westernklassikers as Stagecoach (dt.: Ringo), Red River oder Rio Bravo hett he faken ok in Kriegs- un Aventüerfilmen mitspeelt. He hett as Schauspeler un ok as Privatperson de traditschonellen Weertansichten ut de Pioniertiet vertreden un dorstellt. Sünners in de USA weer he ünner den Ökelnaam „The Duke“ (De Hartog) bekannt – nöömt na en Hund, den he in de Kindheit harr.
Leven Fröhe Johren duum|Dat Huus in Winterset, Iowa, woneem John Wayne boren weer Wayne is ünner den Naam Marion Robert Morrison as Söhn vun den Aftheeker Clyde Leonard Morrison (1884–1938) un sien Fro Mary Alberta (borene Brown, 1885–1970) op de Welt kamen. De Öllern wullen denn ok jemehrn nächsten Söhn Robert nömen un hebbt sien Naam dorophen in Marion Michael ännern laten. Sien Vadder harr Lasten mit de Lung, so dat de Familie 1911 in’t warmere Kalifornien ümtogen is, woneem de Vadder in Lancaster en Farm bedreven hett. He sülvst keem mit de Bueree aver nich goot kloor, wiel sien Söhn goot mit Peerd ümgahn künn un so mit de Tiet en go’en Rieder worrn is. De teihn Kilometer Schoolweg, hett Wayne tomeist op en Peerd achter sik bröcht.
Sien Vadder hett de Farm na ruchweg twee Johren wedder opgeven un den in Glendale, en Vöroort vun Los Angeles, en Aftheek apenmaakt. Veel afsmeten hett de aver nich, so dat Wayne un sien jüngeren Broder Robert mit dorto verdenen müssen. In’t Huus vun de Aftheek weer ok en Kino ünnerbröcht, un Wayne hett för den Besitter af un to Handzedels verdeelt. Dorför dröff he aver ümsünst tokieken. Mit em weer jümmer en Airedale Terrier ünnerwegens, de op den Naam „Duke“ höörn de, so dat de Navers inst dormit anfüngen em ok so to nömen. Wayne müch den Ökelnaam lieden. Later is he ok in Hollywood ünner den Ökelnaam „Duke“ bekannt worrnNZZ: Alles, was Recht ist 26. Mai 2007.
In Glendale geev dat en Butenrebeet vun de Triangle-Filmstudios. Af un to hett Wayne dor vörbikeken un kreeg so den eersten Kuntakt to dat Filmgewarf. In Glendale hett he ok de High School besöcht un övertüüg dör sien Künnen in’n Ünnerricht un ok in’n Sport. He weer de Star vun’t Football-Team. Na sien Schooltiet hett he sik mit verschedene Arbeiten dörslahn. He wull bi de U.S. Naval Academy opnahmen warrn, harr dormit aver keen Spood un güng denn op de University of Southern California (USC). Ok dor speel he wedder in’t Football-Team. Mit Hülp vun en Stipendium hett he dor Weertschopswetenschoppen un Rechtswetenschoppen studeert. In beide Rebeden hett he beste Noten kregen. Sien Loopbahn as Sportler müss he opgeven, as he en Unfall bi’t Swemmen harr. As denn dat Stipendium nich verlängert worrn is, ofschoonst he go’e Leistungen wiesen de, müss Wayne sien Studium opgevenJames Kent: Dokumentarfilm, Grootbritannien 1997, utstrahlt an’n 7. März 2010 op arte..
In’t Johr 1926 füng Wayne an, in de Filmstudios in de Gegend as Hülpskraft to arbeiten.
Privatleven dorna duum|hochkant|John Wayne mit sien drüdde Fro Pilar, 1971 (Foto mit fründliche Genehmigung vun de Orange County Archives) Wayne hett dreemol heiraat. Vun 1933 bit 1945 weer he mit Josephine Alcia Saenz verheiraat, mit de he veer Kinner harr. Vun 1946 bit 1954 harr he en Eh mit Esperanza Baur. Dat glieke Johr hett he sien Fro Pilar heiraat, mit de he bit to sien Dood tosamen weer. Mit ehr harr he nochmol dree Kinner.
Siet den 11. Juli 1970 weer Wayne butendem Liddmaat vun de Freemurerloge Marion McDaniel Lodge #56 (The Duke’s Lodge) in Tucson, Arizona, un is denn na de Hollywood Lodge wesselt, bi de he bit to sien Dood weer. He is dör de Scottish Rite Bodies in Los Angeles mit den 33. Graad ehrt worrnCFO: Fall 2003 . In’t Johr 1978 hett he den kathoolschen Gloven annahmenJohn Wayne, Hollywoodlegende, Konvertit und Katholik op kath.net, 14. Oktober 2011, afropen an’n 21. Oktober 2012David Kerr: My 'granddaddy' John Wayne, actor and Catholic convert op CNA, 1. Oktober 2011, afropen an’n 21. Oktober 2012
Politische Ansichten Dat weer wiethen bekannt, dat Wayne en US-amerikaanschen Patriot weer, de ok privat de traditschonellen Weerten un Ansichten pleegt hett, de he in sien Filmen dorstellt hett. To sien Tiet gell he as de populärste republikaansche Hollywoodstar. 1960 is he in de rechtsrichten John Birch SocietyTony Shaw: „Hollywood’s Cold War.“ Univ of Massachusetts Press, (2007) S. 207 , ISBN 978-1-55849-612-5 inpeddt un hett 1964 den Wahlkamp vun den ümstreden Republikaner Barry Goldwater ünnerstütt, de as „konservativen Hardliner“ betekent weer. Noch kort för sien Dood hett he sik för Goldwater sien Nafolger, den Republikaner Ronald Reagan stark maakt, de denn 1980 Präsident vun de USA worrn is. Wayne harr Reagan al 1966 un 1970 bi de Wahlen to’n Gouverneur in Kalifornien ünnerstütt. As de Republikaners in Texas em 1968 vörslahn harrn sik sülvst as Kandidat to bewarven, hett he aver aflehnt hatt. He hett nich glöövt, dat en Schauspeler in’t Witte Huus vun de Apentlichkeit annahmen warrt.
Sünners to de Tiet vun’n Vietnamkrieg hett he mit sien Ansichten vele Lüüd gegen sik opbröcht. Üm den Krieg to ünnerstütten, hett he as Speelbaas un Hööftdorsteller den Propagandafilm The Green Berets (dt.: Die grünen Teufel) dreiht. Wayne weer sik aver ok nich to fein, över dat Thema to strieden, un besöch op Inladung vun vietnamkreigsfeendliche Studentenkreisen en Podiumsdiskusschoon.
De Schriever Glenn Greenwald segg över Wayne, dat de Graven twüschen sien Image un de Wirklichkeit gresig weer, wat he in sien Book „Große amerikanische Heuchler“ bewiest hett. He ziteert Wayne, wat he över de Oorinwahners vun Amerika seggt harr. Dorna weer Wayne nich de Ansicht, dat se wat verkehrt maakt harrn, as se de Indianers dat grote Land wegnahmen harrn. Dor weern bannig vele ne’e Minschen wesen, de veel Land bruukt harrn, man de Indianers weern egoistisch un wulln dat behollen. Ok över Swarte harr Wayne sien egen Bild. He segg, dat he solang doran glöven de, dat de Witten jem över sünd, bit de Swarten noog Bildung harrn, dat se Verantwoortung övernehmen künnen. To de Slaveree meen he, dat he sik nich schullig föhlen de, dat de Swarten vör Generatschonen Slaven weern. Dat weer nu mol so wesen.
Militärdeenst Ofschoonst Wayne faken militäärsche Rullen speelt hett un sik för den Krieg insetten de, hett he sülvst nie Kriegsdeenst leist. In’n Tweeten Weltkrieg weer he wegen sien Öller un en lichten Besehren an de Schuller ut sien Tiet as jungen Football-Speler vun’n Militärdeenst freestellt un hett sik in’n Gegensatz to vele annere Hollywood-Kollegen ok nich freewillig mellt. Dat hett em faken Kritik inbröcht, so to’n Bispeel ok bi en Striet mit US-Soldaten, as he in’n Pazifik Truppen besöcht hett. Dat Wayne jüst in de Tiet vun’n Krieg to een vun de groten Hollywoodstars opstegen is, mag woll ok dormit to doon hebben, dat vele vun sien Kollegen wegen jemehrn Militärdeenst nich för de Studios to kriegen weern.
Sien Bewarven bi’n Office of Strategic Services, den Vörlöper vun de CIA, in’t Johr 1943 bleev ahn Spoodhttp://www.archives.gov/press/press-kits/american-originals-traveling.html#wayne.
Krankheit un Dood Na en föffteihnjohrige Krankheitsgeschichte is John Wayne 1979 an Magenkreeft doodblevenhttp://www.findadeath.com/Deceased/w/wayne/dc.jpg . Al 1964 is em sien linken Lungenflögel wegmaakt worrn. As Oorsaak för sien Krebskrankheit warrt de Ümstännen vun de Dreiharbeiten to den Film The Conqueror vun 1956 ansehn, de in de Neeg vun en Karnwapentestrebeet in Utah stattfunnen hebbt. Wayne sülvst hett as Oorsaak in de dree bit veer Schachteln Zigaretten sehn, de he an’n Dag smöken de. Man, blangen Wayne sünd noch bannig vele annere Liddmaten vun de Filmkru vun dormols an Krebs storvenKaren G. Jackovich, Mark Sennet: The Children of John Wayne, Susan Hayward and Dick Powell Fear That Fallout Killed Their Parents In: People Magazine Vol. 14, No. 19 vun’n 10. November 1980, afropen an’n 26. Mai 2010.
Wayne sien Graff liggt op den Karkhoff Pacific View Memorial Park in Corona del Mar, Orange County, Kalifornien. In’t Johr vun sien Dood is na em de Flaaghaven vun Orange County Santa Ana in John Wayne Airport (IATA-Kood: SNA, ICAO-Kood: KSNA, FAA LID: SNA) nöömt worrn. Wayne wull, dat op sien Graffsteen de Opschrift „Feo, fuerte y formal“ – „He weer leedlig, stark un harr Wöörd“ stahn schüll. Dat is bit hüüt nich maakt worrn. Dorför kreeg sien – ut Angst för Graffrovers – sünners smucklose Graffsteed twintig Johren na sien Dood en Graffsteen, de in de Eer inlaten weer un en Relief vun Wayne op’n Peerd vör den Alamo wiesen deit tosamen mit en Zitat vun em ut een Interview.
Filmloopbahn De Anfäng Wiel he an de Universität weer, hett Wayne anfungen för de öörtlichen Filmstudios to arbeiten, üm sik för sien Studium ’n beten Geld to verdenen. En Steed as Requisiteur hett em de bekannte Western-Star Tom Mix vermiddelt. Tietwies weer he ok för de so nöömte „Continuity“ tostännig, d. h. he müss dorna kieken, dat de Szenen, de an verschedene Daag dreiht weern, richtig in’nanner övergaht un wieterföhrt warrt. Vun 1926 an weer Wayne – noch ünner sien richtigen Naam Marion Michael Morrison – ok as Komparse bedeeligt. In’t Johr 1928 hett he in Hangman’s House to’n eersten mol en Rull speelt, in de he ok düütlich to sehn weer: In veer Szenen is he as Tokieker bi en Peerrennen to sehn. Wayne hett sik mit den Speelbaas John Ford anfrünnt un hett för em af 1928 lüttere Rullen övernahmen. Dormit güng en grote Fründschop los.
Dat weer 1930 as de Speelbaas Raoul Walsh em den Künstlernaam John Wayne un togliek de Hööftrull in den Western The Big Trail geven hett. De 1,93 Meter grote Wayne speel dorin en heldenhaften Föhrer vun en Siedlertreck. In de William Fox Studios hett Wayne 75 US-Dollar in de Week verdeent un weer vun Stuntmen in de tyypschen Egenorden vun en Westernheld ünnerricht. Walsh sien Film weer de eerste epische Western ut de Tiet vun’n Toonfilm, harr kommerziell aver keen Spood. Wayne sien verdrag is dorüm nich verlängert worrn. Eerst later is de Film to en Klassiker worrn.
En ne’e Mööglichkeit kreeg Wayne dör Harry Cohn, den Baas vun Columbia Pictures. Cohn meen, dat Wayne en Smoking goot stahn de un hett em för en poor Sellschopskummedien besett. Man, denn füng he an, Wayne to schikaneren, vunwegen dat he glööv, dat Wayne mit en Starlet anbanneln wull, an de Cohn sülvst intresseert weer. As de Columbia-Verdrag utlopen is, weer Wayne wedder en poor Maanden ahn Arbeit. He wull dorna nich wedder för Columbia arbeiten.
Bi de Produkschoonsfirma Mascot hett Wayne denn Arbeit funnen, woneem he den bekannten Stuntman un Schauspeler Yakima Canutt drapen hett. Canutt hett em de hoge Kunst vun de Filmhaueree bibröcht un em ok to den tyypschen Westerngang anhollen, den Wayne to sien Markenteken maakt hett. Wiel de helen 1930er Johren hett Wayne de dormols tyypschen Wetsernhelden in Serials speelt, de billigen Vörgänger vun de Feernsehregen, as ok in vele Filmen vun de B-Kategorie. Woll weer he dorbi jümmer as Hööftdorsteller insett, man de künstlerische Gööd vun de gau produzeerten Filmen weer mau, wat Wayne in sien Loopbahn nich jüst vöran bröcht hett.
Opstieg un Tiet as Hollywood-Star