En Spraak is nich blots ’n Barg Wöör, de ’n seggen kann, as enen dat in’n Sinn kümmt. Dat gifft näämlich ok Regeln dorto, un de bestimmt, wat de Wöör för’n Form kriegen mööt un woans een ’n Woort achter dat annere setten mutt, also de Reeg vun de Wöör. Dat mutt nu avers nich heten, dat dat ’n Grammatikbook geven deit, wo een all de Regeln in finnen kann, so as för Hoochdüütsch. Dat gifft dat för Plattdüütsch nich, un wenn doch, denn heet dat noch lang nich, dat nu elkeen so snacken mutt, as dat in’t Book steiht. Grammatik is, wat wi in’n Kopp hebbt. Wenn wi dat nich harrn, denn kunnen wi gor keen Spraak snacken. Bi’t Plattdüütsch is dat nu so, dat de Lüüd in verschedene Rebeten verschedene Dialekten snacken doot, un denn hebbt se dor ok verschedene Grammatiken bi in’n Kopp. Man de plattdüütschen Dialekten vereent, dat se all üm un bi de sülvige Grammatik hebbt, mit'n paar Utnahmen.

Woortoorden Elkeen Woort höört to’n Woortoort to. Welkeen dat is, dat kann een dor an sehn, woans sik dat Woort benehmen deit - dat heet, wat dat för Formen hett un woans en dat in’n Satz bruken kann.

Verben Vun de Verben gifft dat egentlich een büügtet in elkeenen Satz: Dat sünd so Wöör as gahn, slapen, geven un klönen. An’n Verb kann en tomehrst sehn, wannehr wat passeern deit (Tiet, Tempus) un wat för een dat maakt (Persoon). Dor gifft dat näämlich meest Suffixen för, dat sünd de lütten Stücken an’t Enn vun de Wöör, wo en de verschedenen Formen an uteneenklamüüstern kann. Vun slapen gifft dat to’n Bispeel düsse Formen hier (gifft avers ok noch mehr):

De Konjugatschoon Verben warrn konjugeert. Dat heet, dat se sik ännert. Wenn ik wat do heet dat anners ans wenn du dat deist oder se dat doot oder gor wenn ik wat doon harr. Dat heet, dat kümmt dorop an, welk Person dat is, wat dat Eentall oder Mehrtall is un vör allens, wat för en Tiet dat is.

+ Nutiet (Präsens) Eentall (Singulaar) Mehrtall (Pluraal)1. Persoon ik slaap wi, ji, se slaapt/slapen2. Persoon du slöppst 3. Persoon he, se, dat slöppt

+ Verleden Tiet (Präteritum) Eentall (Singulaar) Mehrtall (Pluraal)1. Persoon ik sleep wi, ji, se slepen2. Persoon du sleepst 3. Persoon he, se, dat sleep

List van de unregelmatigen Verben in Plattdüütsch

(De Wöör, de hier in PP mit ä schreven sünd, köönt ok mit e schreven weern)

Infinitiv Imperfekt Partizip Perfekt bargen burg burgen beden bood baden bedregen bedroog bedragen befählen befohl befahlen blieven bleev bleven bögen boog bagen bräken brook braken denken dach dacht doon de daan drägen droog dragen döpen döff döfft dörven dröff dröfft eten eet äten fallen full fullen fangen fung fangen/fungen flegen floog flagen fräten freet fräten faten foot faat finnen funn funnen fleten floot flaten fragen froog fraagt gahn gung gahn geneten genoot genaten gellen gull gullen geten goot gaten geven geev geven glieden gleed gleden glieken gleek gläken graven groov graven griepen greep gräpen hangen hung hungen hebben harr hatt helpen hulp hulpen heten heet heten halen haal haalt kamen keem kamen kieken keek käken kniepen kneep knäpen könen kunn kunnt köpen koff kofft kriegen kreeg krägen krupen kroop krapen laden lood laden laten leet laten lesen lees läsen lieden leed leden lopen leep lopen maken maak maakt meten met mäten mögen much mucht möten muss musst nähmen nehm nahmen reken rääk räken rieden reed räden rieten reet räten ieven reev räven ropen reep ropen rüken rook raken schellen schull schullen scheten schoot schaten schölen schull schullt schreen schree schreet scrieven schreev schreven schruven schroov schraven schuven schoov schaven seggen sä seggt sehn seeg sehn sien/wesen weer wesen/ween/west singen sung sungen sitten seet säten slann sloog slagen slapen sleep slapen slieken sleek släken sliepen sleep släpen slieten sleet släten slingen slung slungen sluken slook slaken sluten sloot slaten smieten smeet smäten snieden sneed snäden snuven snoov snaven söken soch socht speen spee speet spinnen spunn spunnen splitten spleet spläten spreken sprook spraken stahn stund stahn starven sturv sturven stählen stohl stahlen stäken steek stäken stinken stunk stunken stöten stott stött strieden streed sträden strieken streek sträken sugen soog sagen supen soop sapen swemmen swumm swummen swiegen sweeg swägen swören swoor sworen verleren verloor veloren verschrecken verschrook verschraken waschen wusch wuschen wassen wuss wussen weten wuss wusst wieken week wäken winnen wunn wunnen wringen wrung wrungen wüllen wull wullt

De Tieden

De Tieden sünd Präsens för dat, wat nu is. (Nutiet) Präteritum (Imperfekt) för dat, wat weer (verleden Tiet) Perfekt för dat, wat jüst vörbi is Plusquamperfekt för dat, wat all lang vörbi is. (wat vöher Futur för dat, wat in de Tokumst is

De Hülpsverben

Dat sünd lütte Verben, de tosamen mit een anner Verb staht un denn wat an de Bedüden ännert. De köönt obers ok alleen stahn. Hülpsverben sünd: sien/wesen, hebben, wullen, schallen (sallen), doon, warrn. könen, mögen, möten, dörven. De Hülpsverben hebbt t.B. mit de Tied to doon: Hebben is för dat Perfekt un dat Plusquamperfekt. Sien/Wesen ook. Schallen/Schölen/Sölen warrt för de Tokunft bruukt. Warrn ook.

Aver ok de Modus kann mit Hülpsverben utdrückt warrn: Warrn is för das Passiv wichtig.

De Konjugatschoon vun de Hülpsverben

sien: Präsens: ik bün/sün; du büst; he, se, dat is; wi, ji, se sünd/bünd Präteritum: ik weer/was, du weerst/wast, he, se, dat weer/was; Wi/ji/se weern/wassen Futur: ik s(ch)all sien/wesen; du schallst/schasst/sallst/sullt sien/wesen; he, se, dat s(ch)all sien/wesen; Wi/ji/se schallen/s(ch)ölen sien/wesen. Partizip: ween/wesen/west Imperativ: wees!, weest! / sie!, sied! schölen/sölen Präsens: ik s(ch)all; du s(ch)allst/schasst; he, se, dat s(ch)all; wi, ji, se schallt/sallen Präteritum: ik s(ch)ull; du s(ch)ullst/schuss; he, se, dat schull; wi, ji, se schullen Futur: bruukt keeneen Partizip: schullt Imperativ: schall! schallt! hebben Präsens: ik heff/hebb; du hest; he, se, dat hett; wi, ji, se hebbt/hebben Präteritum: ik harr; du harrst; he, se, dat harr; wi, ji, se harrn Futur: ik schall hebben; du schallst hebben; he, se, dat schall hebben; wi, ji, se schallt hebben Partizip: hatt Imperativ: hebb!, hebbt!

Dat Perfekt

Dat warrt tomeist mit hebben mookt. Achteran kümmt dat Partizip vun dat eegentlich Verb. Dat hebben warrt konjugeert un dat Partizip nich: Ik hebb slapen, Du hest slapen, he hett slapen, wi hebbt slapen ...

Dat Hööftwoort

1. Dat Geslecht is bi welke Hööftwöör nich eendüdig fastleggt, un dat stimmt nich ümmer mit de hoochdüütschen Formen övereen.

Bispelen: de Band, dat Band de Huck, dat Huck de Schiet, dat Schiet de Töller, dat Töller de Markt, dat Markt de Sand, dat Sand de Dook, dat Dook de Minsch, dat Minsch de Gammel, dat Gammel

Dat Bögen von de Hööftwöör

De Hööftwöör warrt mehrstiets nich böögt. Blots bi de männlichen Hööftwöör warrt de 3. un de 4. Fall dör den Artikel den markeert (Utspraken warrt den so as denn [dɛn]) un in mannigwücken Dialekten warrt de 3. un 4. Fall bi swacken maskulinen Hööftwöör mit enen -en Suffix markert (t.B. de Os → den Ossen (Dat. & Akk.)).

De twete Fall warrt bi Personennaams dör een '-s' Suffix markert (Schosters Kinner, Pasters Veeh), man anners dör Konstrukschonen as Vadder sien Piep or Oma ehr Huus henstellt. In all de annern Fäll blievt de Artikels de un dat unverännert bestahn. De echte twete Fall gifft 't noch bi Dag- un Tiedangaven, so heet dat ’s Nachts un enes Dags. Dat Verkörten vun den Artikel is dorbi gang un geev. Af un to warrt de twete Fall ook bi bestimmten Mengdeangaven bruukt (t.B. twee Pund Appels staats twee Pund vun de Appels).

Vergliek vun de hochdüütsche un plattdüütsche Artikels: Hochdüütsch Plattdüütsch Hochdüütsch Plattdüütsch Singular (bestimmt) Singular (unbestimmt) Nominativ der de (m.) ein een (m.) die de (f.) eine een(e) (f.) das dat (n.) ein een (n.) Genitiv des den * sien * / des eines enen * sien * / enes der de * ehr * / de einer een * ehr * / ene des dat * sien * / des eines een * sien * / enes Dativ dem den [dɛn] (m.) einem enen der de (f.) einer een(e) dem dat (n.) einem een Akkusativ den den [dɛn] (m.) einen enen die de (f.) eine een(e) das dat (n.) ein een Plural All Fäll die/der/den de

An wenige Woortresten kann man vandage noch sehn, dat dat fröher ok enen tweten un drüdden Fall geven hett, to’n Bispill: wieldes, dat is nich andem, buterdem ahndem kaam ik nich ut. En anner Relikt is de Dativ bi manke neutrale Wöör. So gifft dat bi welke fasten Utdrücken mit en saaklichet Woort in de Kortform vun de bestimmten Artikel en Dativ-n: to'n Bispeel. Aver dit Prinzip warrt ok faken op nich faste Utdrücken anwannt, wenn de Artikel in de Kortform steiht: Ik gah to'n Spelen rut. In de Langform warrt dat aver wedder de kasusfre'e Artikel: Ik gah to dat Spelen rut. Of düsse Formen nu mit de Utspraakökonomie tohoophangt, en Överreguleren is oder vun dat Hoochdüütsche kaamt un de Nasal to immiteren versöökt, kann nich nipp un nau seggt warrn.

De Mehrtall

De Mehrtall köönt de plattdüütschen Wöör up verschedene Wies billen. Överlangs gifft dat för een un dat sülve Woort twee Formen, un faken is de Mehrtall denn anners as in dat Hoochdüütsche.

Bispelen

Eentall un Mehrtall stimmt övereen: de Knaken - de Knaken, dat Been - de Been Bookstaven kaamt darto: de Disch - de Dischen, dat Oog - de Ogen, dat Kleed - de Kleder en "s" warrt anhungen: de Arm - de Arms, de Deern - de Deerns de Stammvokaal warrt Umluut: de Slag - de Slääg, de Goos - de Göös, dat Huus - de Hüüs de Stammvokaal warrt länger: de Dag - de Daag - dat Brett - de Breed

Wat dat in de noorden Dialekten vun dat Plattdüütsche nich gifft, is de hoochdüütsche Mehrtall op -e. (Dor wo fröher mal en -e weer, is dat verswunnen, as HD: Lampe → Platt: Lamp). Un so kann -e as Plural nich richtig ween. Bi disse Wöör warrt de Plural faken op -en billt. Bispelen: een Andeel →> twee Andelen, een Blitz → twee Blitzen, een Programm → twee Programmen, een Konzept → twee Konzepten.

Pronomina - Förwöör

Bi de persöönlichen un besittanwiesen Förwöör gifft dat för jedet Geslecht blots twee Fälle. De 3. und de 4. Fall sünd in ene Form vereent (nich alltiet in Oostfäälsch), de 2. Fall warrt umschreven,

Persöönliche Förwöör

Eentall Mehrtall noordneddersassisch 1. Fall ik du he/se/dat wi ji se 3./4. Fall mi di em/ehr/dat u(n)s ju(uch) jem/jüm oostfreesch 3./4. Fall mi di hum/hör/dat uns jo hör ostwestfäälsch 1. Fall ik diu hei/sei/et wui jui (ji) sei 3./4. Fall mui dui üahn/sei/et us jui (ji) sei oostfäälsch 1. Fall ik du hei/sei/(üt)/et wi ji sei 3. Fall mik dik öhne/öhr/(üt)/et üsch jück öhnen (sei) 4. Fall mik dik öhne/sei/(üt)/et üsch jück sei

Besittanwiesen Förwöör

noordneddersassisch Besitt in Eentall 1. Fall männlick/neutral: mien dien sien/ehr/sien u(n)s ju(un) (jem)ehr wieflick: mien(e) dien(e) sien(e)/ehr(e)/sien(e) u(n)s(e) ju(un) (jem)ehr 3./4. Fall mien(e(n)) dien(e(n)) sien(e(n))/ehr(e(n))/sien(e(n)) u(n)s(e(n)) ju(un) (jem)ehr(en) Besitt in Mehrtall 1. Fall mien(e) dien(e) sien(e)/ehr(e)/sien(e) u(n)s(e) juun(e) (jem)ehr(e) 3./4. Fall mien(e) dien(e) sien(e)/ehr(e)/sien(e) u(n)s(e) juun(e) (jem)ehr(e) oostfäälsch Besitt in Eentall 1. Fall männlick/neutral: mien dien sien/öhr/sien use jue öhr wieflick: miene diene siene/öhre/siene use jue öhre 3. Fall männlick/neutral: mienen dienen sienen/öhren/sienen usen juen öhren wieflick: miener diener siener/öhrer/siener usen juen öhren 4. Fall männlick: mienen dienen sienen/öhren/sienen use jue öhre wieflick: miene diene siene/öhre/siene use jue öhre neutral: mien dien sien/öhr/sien use jue öhre Besitt in Mehrtall 1./4. Fall miene diene siene/öhre/siene use jue öhre 3. Fall mienen dienen sienen/öhren/sienen usen juen öhren

Henwiesen Förwöör