duum|Freesche Spraken vundaag: De freeschen Spraken (, i, ) is en Grupp van westgermaansche Talen. Dat Freesch word in de Noord-Nedderlannen (Provinz Freesland un en paar Logen in de Provinz Grunneng) un in wat lüttjeder Streken in Düütschland, in de Bunnslanden Neddersassen un Sleswig-Holsteen snackt.
Dat gift de Menen, dat dat Freesch neet blot en Taal is, man en hele Taalgrupp, umdat de dree Twillen van de freeske Spraak düdelk verscheden bünd: de Snackers könen sük bold neet mitnnaner unnerhollen. Dat gift dat Westfreesch, dat Oostfreesch un dat Noordfreesch. Dat Benömen geiht faken wat döörnanner mit de Betekens van Spraken, wat vandag ok in de Freeslannen proot worden, man neet Freesch bünd. So word de westfreesche Spraak in de Nederlannen blot "Freesch" ("Frysk") of "Westerlauwers Freesch" nömd umdat Westfreesch al na en Streektaal in Noord-Holland wiest.
Klassifikatschoon De freeschen Spraken sünd een Telgen binnen dat westgermaansche. Se billt mit Enegelsch un Plattdüütsch de noordseegermaanschen Spraken. Besünners mit dat engelsche givt dat noch enegere Övereenkümst so dat de twee de anglo-freesche Grupp billt.
Twiegen un Ünnerdelen vun de Freesche Spraakgrupp Dat Freesch kann so indeeld worden:
Noordfreesch Eilandnoordfreesch Sylter Freesch (Sölring) Föhr-Amrumsch Freesch (Feering-Öömrang) Helgolandsch Freesch (Halunder) Fastlandnoordfreesch Noordergoesharder (Hoorning) Middelgoesharder Südergoesharder (al utstürven) Wiedingharder Halligfreesch (binah utstürven) Bökingharder (Mooring) Karrharder (binah utstürven) Oostfreesch (ok Oosterlauwersk Freesch) Werserfreesch (utstürven) Wangerooger Freesch (um dat Jahr 1950 utstüven) Wusterfreesch (um dat Jahr 1700 utstürven) Harlinger Freesch (utstürven) anner Dialekten (utstürven) Eemsfreesch Saterfreesch anner Dialekten in't westelke Oostfreesland un Grunneng (utstürven) Westfreesch (ok Westerlauwersk Freesch) Fastlandsfreesch Klaifreesch Woldfreesch Südhoekfreesch Hiddelopisch Freesch Oost- un Westterschellingsch Schiermunkoogsch
In de Freesche Städer in Fryslân word en Mischtaal mit Nedderlanske Woorden un freesche Grammatik proot, dat Stadtsfreesch. Man dit Spraak word neet to dat Freesch rekent. Dat Stellingwarfs un dat Grunnengs (beid Nedersasske Dialekten) hebben en Freesch Infloot, nett as dat oostfreesch Platt.
Verscheden freesche Wöör Achteran weert de Wöör in verscheden freeschen Spraken un Dialekten vergleken. Denn kann een sik al en beten vörstellen, wat for'n Unnerscheed dat dor gifft.
Plattdüütsch Ooldfreesch Frysk Halunder Sölring Fering MooringNa: Sjölin, Bo/Walker, Alastair/Wilts, Ommo: Frasch Uurdebök. Wörterbuch der Mooringer Mundart. Neumünster 1988 SeelterskNa: Fort, Marron: Saterfriesisches Wörterbuch. Hamburg 1980 „Fatt“ fet fet fat fat feet tan, feet Fät „Mann“ mon man man man, karming maan, karmen moon, karmen Mon „Maant“ monath moanne muunt muun muun moune Mound „Rad“ fial, hwel, reth, thial tsjil, red rat, wel weel wel fiilj Jool, Rääd „anner“ othar oar uur üder öler (ööder) ouder uur „fiev“ fif fiif fiuw fif fiiw fiiw fieuw „us“ us ús is üüs üs üs uus „Küken“ hinnepyk sikkelk hen'k hen'k schükling Suken „Kark“ tziurke tsjerke kark serk sark schörk Säärke leggen ledza lizze lai lii lei leede lääse „Ross“ hors hynder hings hingst hingst haingst Hoangst „Mess“ mes, sax mes knüf knif knif knif Soaks „Fohrrad“ - fyts rat weel wel fiilj (Foar-)Rääd
Frisistik De Wetenschop, de freesche Spraken in allen eren Perioden un Varietäten uutforschen deit, heet Frisistik oder Freesche Philologie.
Kiek ok bi Ooldfreesch Oostfreesch (Spraak) Frysk Saterfreesch
Weblenken
Literatuur Vilhelm Tams Jörgensen: Snaak friisk!: interfriisk leksikon, Breedsteed, 1993, 2. Uplaag, ISBN 3-88007-215-9 Horst H. Munske, Nils Århammar u. a. (Ruutgevers): Handbuch des Friesischen. Walter de Gruyter, Tübingen 2001, ISBN 3-484-73048-X
Borns
Kategorie:Spraak Kategorie:Oostfreesland Kategorie:Freesch