duum|Minschliche embryonale Stammzellen. A: nich differenzeerte Kolonien. B: Neuron-Dochterzell Stammzell is allgemeen de Beteken för Zellen in’n Lief, de sik in verschedene Zelltypen oder Geweev utdifferenzeeren künnt. Je na Oort vun de Stammzell un Inwirken op ehr hebbt se de Anlaag, sik in all Geweevsorden (embryonale Stammzellen) oder in sünnere fastleggte Geweevstypen (adulte Stammzellen) to entwickeln.
Grundlagen Stammzellen sünd in de Laag, Dochterzellen to maken, de sülvst ok wedder de Egenschoppen vun Stammzellen opwiesen doot, man aver ok welke, de al wieter utdifferenzeert sündMorrison, Shah et al. 1997, Regulatory mechanisms in stem cell biology. Cell 88: 287–298. Wat jem nipp un nau disse Mööglichkeiten gifft, is noch nich bit to Enn utforscht, man dat is en Vörgang vun de asymmetrischen Zelldeelen. Woans sik de Stammzell entwickelt hangt vör alln vun dat bioloogsche Ümfeld af, in dat se sik befinnen deit.
Ünnerscheedt warrt de Stammzellen vör allen dör jemehr ontogeneetsch Öller un ehr Anlaag, sik utdifferenzeeren to künnen. De fröhesten Stammzellen sünd de pluripotenten embryonalen Stammzellen, ut de sik later de primitiven Keemstammzellen, as ok de somaatschen Stamm- un Progeniterzellen (oder Vörlöperzellen) billt.
Ok Planten bargt Stammzellen, de sik an de Spitz vun’n Spraat in’t so nöömte Apikalmeristem befinnt, as ok an de Spitzen vun de Wörtels in’t Wörtelmeristem. Anners as de Zellen vun Minschen un Deerten, hebbt bi Planten meist all Zellen de Anlaag, en vullstännigen Organismus to tügen.
Embryonale Stammzellen Embryonale Stammzellen (ES-Zellen) sünd in vivo un in vitro in de Laag sik in Zellen vun all dree Keemblööd (Entoderm, Ektoderm un Mesoderm) as ok in Zellen vun de Keembahn uttodifferenzeeren. Se warrt dorüm as pluripotent betekent. ES-Zellen warrt för experimentelle Ünnersöken – na’t Befruchten vun de Eizell in de Entwicklungsphaas vun’n Embryo ut de Blastozyst – ut de binneren Zellmasse (ICM; ok Embryoblast nöömt) wunnenBeddington und Robertson 1989, An assessment of the developmental potential of embryonic stem cells in the midgestation mouse embryo. Development 105: 733–737..
To’n eersten mol weern ES-Zellen 1981 isoleert, neemlich ut Blastozysten vun en Muus. Se hebbt de Anlaag, in vitro vun sülvst to differenzeeren. Dat kann aver dör Fakters ünnerbunnen warrn, de dat Sülvstopfrischen vun de Zellen ünnerstütten doot. Mehrere vun disse Stoffen sünd siet Enn vun de 1980er Johren opdeckt worrn, vör allen dör de Grupp üm Austin Smith in Edinburgh. ES-Zellen künnt dorüm vun’t Prinzip her ahn Grenz vermehrt warrn, wat ünner annern ok mit de hogen Aktivität vun dat Enzym Telomeraas tosamenhangt. Dormit ünnerscheedt se sik vun de annern (so nöömten primären) Liefzellen, de in de Kulturschaal tomeist na korte Tiet al jemehr Aktivität to’n Deelen instellen doot (replikative Seneszenz).
In’n Embryo stellt de ES-Zellen de Vörlöpers för sämtliche Liefzellen dor mit Utnahm vun de embryonalen Andeelen vun de Plazenta. In’t Johr 2003 is in’t Muusmodell bito to’n eerstenmol wiest worrn, dat ES-Zellen ok to Keemzellen (Gameten) differenzeeren künntHubner K et al. 2003, Derivation of oocytes from mouse embryonic stem cells, Science 300: 1251–1256.. En rutragen Egenschop vun ES-Zellen vun de Muus besteiht dorin, dat se in Präimplantatschoonsembryonen wedder inföhrt warrn künnt na jemehrn Transfer in schienswangere Deerten an’n Opbo vun all fötal Geweev bedeeligt warrt. Dat kann nütt warrn, üm sünnere Genen in Müüs afsichtlich uttoschalten. Knock-out-Müüs, de sik ünner’t Insetten vun ES-Zellen düütlich gauer produzeeren laat as mit normale Techniken, sünd vun hogen Weert för’t Utforschen vun Genfuknschonen un warrt ok as minschliche Krankheitsmodellen insett.
Wieter künnt ES-Zellen in vitro mehr oder minner plaant to sünnere Zelltypen utdifferenzeert warrn, to’n Bispeel in Nervenzellen. Dit Rebeet vun de Forschung is sünners siet 1998 mit de eersten Etableeren vun humane ES-Zellen (hES-Zellen) dör James Thomson beleevt worrn. hES-Zellen warrt allgemeen ut so nöömte övertellige Embryonen wunnen, de bi de In-vitro-Fertilisatschoon tostannen kamt, nich mehr to’n Foortplanten bruukt warrt un dorüm deepfroren inlagert warrt. Dat Hööftintresse vun de Forschung an hES-Zellen liggt op’t Differenzeeren in spezialiseerte Zellen, üm jem för en möögliche Zelluttuuschtherapie praat to stellen.
ES-Zellen künnt mööglicherwies inst in de Medizin as Material denen, üm Geweev uttotuschen. De Parkinson-Krankheit künn mit Help vun den Bruuk vun hES-Zellen tomindst al in Deerversöken behannelt warrn. Dit un annert – sünners in’t Deermodell wunnen – Weten sünd bi gröttere Söögdeerten aver noch nich bestätigt worrn. Liekers hett de US-amerikaansche Firma Geron al eerste klinische Studien ünner’n Bruuk vun hES-Zellen för de Therapie vun Sehren vun’t Rüchmark för 2008 ankünnigt. De Resultaten mööt aver noch mol streng bekeken un proovt warrn, so dat in’n Ünnerscheed to de adulten Stammzellen (kiek wieter ünnen) en möögliche klinische Anwennen noch wiet weg isPassier und Mummery 2003, Origin and use of embryonic and adult stem cells in differentiation and tissue repair. Cardivascular Research 58: 324–335.. Na Transplantatschonen in Versööksdeerten künnt hES-Zellen to’n Bispeel ok Tumoren billn. Vör den klinischen Insatz mutt also sekerstellt warrn, dat dat Transplantat keen nich-differenzeerte hES-Zellen mehr bargt. Vun grote Bedüden is in den Tosamenhang ok dat immunoloogsche veroorsaakte Afstöten vun Transplantaten dör den Empfanäger. Dat is en Problem, dat ut de Transplantatschoonsmedizin al lang bekannt is.
Klonen Hööftartikel: Klonen Blangen dat Winnen vun ES-Zellen ut IVF-Blastozyten is dat ok mööglich, de Zellen dör’t Klonen vun Embryonen to winnen. Grundlaag för disse Mööglichkeit weer dat eerste spoodrieke Klonen vun en Söögdeert in’t Johr 1997, neemlich dat Schaap Dolly. Ünner Verwennen vun disse Technik kann dör’t Överdrägen vun’n Zellkarn ut en Liefzell in en Eizell, de nich befrucht un vun de binneren Zellmasse freemaakt is, en fröhen Embryo tostannen kamen, ut den ES-Zellen anleggt warrn künnt. De Methood harr bi’t Anwennen op’n Minsch den Vördeel, dat mit den Spenner geneetsch (un so ok immunoloogsch) glieke ES-Zellen praat stünnen.
Dat Forschen an embryonale Stammzellen is aver ok in’n Blick vun de Apentlichkeit kamen, wegen vörtüüschte Resultaten: 2004 hett de Grupp üm den süüdkoreaanschen Deermediziner Hwang Woo-suk publizeert, dat se to’n eersten mol en minschlichen Embryo kloont harrn un op disse Wies Stammzellen winnen künnen (therapeutisch Klonen). En Johr later keem in dat renommeerte Fackblatt Science en wieteren Artikel rut, na den de weltwiet eersten topass maakten embryonalen Stammzellen för swoorstkranke Patienten anleggt worrn weern. Man, beide Publikatschonen wiesen sik an’t Enn as torechtschostert.
En mööglichen Dörbrook för’t therapeutische Klonen vun Primaten stellt de Resultaten vun’t US-amerikaansche Forscherteam üm Shoukhrat Mitalipov dor, de 2007 vörstellt worrn sündNature: Monkey stem cells cloned, Nr. 447, 20. Juni 2007. S. 891.. De Grupp hett dat henkregen, Rhesusapen to klonen un ut de Embryonen twee Lienen vun embryonale Stammzellen to winnen. Dorbi is dat glieke Verfohren anwennt worrn as bi dat Schaap Dolly. De Resultaten weern an’n 14. November 2007 vun unafhangige Siet bestätigtDie Zeit: Die Klonprüfung vun’n 15. November 2007..
Ethisch Striet De Oort vun’t Winnen vun minschliche embryonale Stammzellen na de In-vitro Fertilisatschoon hett en füürige ethische Debatte antsött, de bit vundaag anduert. En Deel vun de Sellschop lehnt den Bruuk vun minschliche embryonale Stammzellen (hES) af, vun wegen dat se blots wunnen warrn künnt, wenn de fröhe Embryo tonichten maakt warrt („verbruken“ Embryonenforschung). Grundsätzlich dreiht sik de Diskuschoon in Düütschland dorüm, wat de fröhe Embryo al as en minschlich Wesen ünner’t Schulen vun’t Gesett steiht un sien Leven nich na’t Taxeeren bestimmt warrn dröff. De Gegners vun de Stammzellenforschung beroopt sik dorbi faken op de so nöömten SKIP-ArgumentenG. Damschen & D. Schönecker 2002: Der moralische Status menschlicher Embryonen, Berlin: de Gruyter.. De dorför sünd, föhrt dorgegen faken dat Argument an, dat de Stammzellenforschung en groot Potential hett, mööglicherwies ok bannig swore Krankheiten to helen as Parkinson, Diabetes mellitus, Dweersnittslahmen oder de Mööglichkeit, kranke oder tonichten maakte Organen nawassen to laten. Henwiesen op therapeutischen Spood in disse Richt gifft dat opstunns aver blots ut Deerversöken m,it Gnaagdeerten.
Vertreders vun de kathoolschen Amtskark as de Düütsche Bischopskunferenz hebbt de Ansicht, dat en befrucht Eizell al en Minsch is un ehr all Rechten vun’t Grundgesett tostaht. Annere Anhangers glöövt, dat al en Embryo en Seel harr un dorüm sünners schuult warrn mutt. De Försprekers för de Stammzellenforschung wiest in den Tosamenhang dorop hen, dat in’n Anluss an Thomas vun Aquin in de kathoolschen Kark bit in de Neetiet glöövt hett, dat de Seel na un na in den Embryo intütt (Sukzessivbeseelen) un de hööchste Form vun de Seel, de „anima intellectiva“, eerst ruchweg dree Maanden na’t Befruchten överdragen warrt. Opgeven hett de kathoolsche Kark ehr Lehr vun’t vulle Minschwarrn an’n 80. Dageerst in de Bull Apostolicae Sedis (1869, ünner Pius IX.).
De evangeelsche Kark müch dorgegen dat Finenn vun en Dialoog ünnerstütten, üm en Konsens in disse Fraag to finnen. Ehr Vertreders sünd sik eens, dat för’t Isoleeren un Winnen vun embryonale Stammzellen keen Embryonen herstellt warrn drööft. To de Fraag vun’t generelle Bruken vun embryonale Stammzellen, de dat al gifft, hett de Kark noch keen Standpunkt bekannt geven. Se will aver de Grundlagenforschung an embryonele Stammzellen „so gau as mööglich achter sik laten“Verkloren to’t Verschuven vun’n Fastleggen to’n Import vun ES-Zellen.
Laag vun’t Gesett Europääsch Gerichtshoff Minschliche Stammzellen, för de to’n Winnen Embryonen tonichten maakt warrn mööt, drööft nich patenteert warrn, vun wegen dat befruchte Eizellen al as minschlich Leven gellt. Dit Oordeel hett de Europääsche Gerichtshoff (EuGH) an’n 18. Oktober 2011 verkünnt un dormit en Patentstriet twüschen den Neurobioloog Oliver Brüstle un Greenpeace afslatenwww.orf.at EuGH bremst Stammzellenforscher 18.10.2011.
Düütschland In Düütschland is dat na dat Embryonenschuulgesett verboden, minschliche Embryonen – und dormit ok Blastozysten, ut de embryonale Stammzellen wunnen warrt – för de Forschung herstostellen, to klonen oder tonichten to maken. Ünner Oplagen is dat aver mööglich, an importeerte embryonale Stammzellen to forschen, wat toeerst dör dat Stammzellgesett vun’n Juli 2002 regelts worrn is. Dit Gesett un sünners de Regelung dorbinnen, dat blots embryonale Stammzellen na Düütschland importeert warrn drööft, de vör den 1. Januar 2002 wunnen worrn sünd (Grenzdagsregelung), weer vun Anfang an ümstreden.
In’t Fröhjohr 2008 geev dat in’n Düütschen Bundsdag en Debatte över en Neeoplaag vun’t Stammzellgesett. Dorbi sünd en Verschuven vun den Grenzdag vörslahn worrn, aver ok en vulle Freegaav för den Import un jüst so ok en afsluut Verbott vun de Stammzellenforschung mit embryonalen Stammzellen Översicht över de verschedenen Gesettvörslääg to de Debatte vun’n Bundsdag an’n 14. Februar 2008. An’n 11. April is en ne’en Grenzdag beslaten worrn, so dat nu ok Stammzellen inföhrt warrn drööft, de vör den 1. Mai 2007 wunnen worrn sünd.
Öösterriek In Öösterriek dröff na’t gellen Recht ahn Inschränken an importeerte pluripotente embryonale Stammzellen forscht warrn. Dat gellt ok för’t Klonen. Verboden is aver dat Winnen vun embryonale Stammzellen in Öösterriek sülvst. De Bruuk vun totipotente Stammzellen is blots in’n Sinn vun’t Foortplanten verlööfthttp://www.austria.gv.at/DocView.axd?CobId=27204.
Swiez