thumb|Paul Gauguin: Sülvstporträt, 1893 thumb|Ünnerschrift Eugène Henri Paul Gauguin (* 7. Juni 1848 in Paris; † 8. Mai 1903 in Atuona up Hiva Oa, Marquesas) weer en franzöösch Maler. Doröver herut hett he ok Keramiken, Holtsnittereen un Holtsnitte anfertigt. In de Apenlichkeit is he vör allen dör sien Biller ut de Süüdsee bekannt. Gauguin sien postimpressionistisches Wark hett stark de Nabis un den Symbolismus beinfloot. He weer Mitbegrünner vun den Synthetismus un wurr to en Wegbereiter vun den Expressionismus. Dormit speel he en wichtige Rull in de Entwicklung vun de europäisch Maleree.
Leven
Kindheit un Jöögd
Eugène Henri Paul Gauguin wurr an‘ 7. Juni 1848 in Paris boren. Sien Vater Clovis Gauguin weer en liberal Journalist, sien Moder weer Aline Marie Chazal, de Dochter vun de sozialistisch Schrieverin Flora Tristan y Morosco, en spaansch Fru mit peruaansch Wuddels. All bald nah de Gebort vun sien Söhn seech sück de Vader in‘ Verloop vun de Februarrevolution 1848 ut politisch Grünnen dwungen, Frankriek to verlaaten. 1849 hett de Familie en Schipp nah Peru nommen, wo de Moder vun Gauguin indlootriek Verwandten harr un wo de Vader plaanen de, en Zeitung to grünnen. De Vader is aber bi de Överfohrt storven. In de folgend Johren leev sien Fru mit de beid Kinner – Paul un sien öllere Süster – bi hör Unkel in Lima. Nahdem 1853 in Peru en Börgerkrieg utbraken weer, keem de Familie weer nah Frankriek torüch.
Gauguin hett dich bi Orléans en Internatsschool, dat Petit Séminaire de la Chapelle-St-Mesmin besöcht. To sein Schoolmeesters dor hör ok Bischop Félix Dupanloup, de hüm in kathoolsch Liturgie un Philosophie ünnerrichten dee. Tüschendör leev he aber ok för eenig Maand bi sien Moder, de in Paris en Sniedersalon apen makt harr; Gauguin hett dor denn en Marineschool besöcht. In dat Öller vun 17 Johren leet hüm sien „Marotte to flüchten“, as he dat sülvst utdrückt hett, de Seemannsloopbahn inslahn. 1865 is he as Offiziersanwärter in de Hannelsmarine intreden, later is he to de Kriegsmarine wesselt. Up disse Wies keem he ünner annern nah Süüdamerika, nah Indien un hett up en Forschungsreis ok den Polarkreis överschreeden. 1867, Gauguin weer up groote Fohrt, is sien Moder storven. As Vörmund för Paul harr se en Früend vun de Familie, Gustave Arosa, bestimmt. 1871 hett Gauguin sien Seemannsloopbahn beend.
Börgerlich Karriere miniatur|hochkant|Paul Gauguin Up Vermittlung vun Gustave Arosa nehm Gauguin 1872 en Stäe in en Bank in un keem överraschend good mit de nee Verhältnisse togang. He verdeen good as Börsenmakler, spekuleer buterdem spoodriek up eegen Reeknung un kunn sück bald en luxuriösen Levensstil leisten. 1873 hett he de Däänsch Mette-Sophie Gad heiraadt, mit de he nast fiev Kinner harr.
De Vörmund Gustave Arosa weer nich blots Geschäpsmann, he weer ok Kunstleevhaber un -sammler. In sien Haus hett Gauguin ünner annern Warken vun Eugène Delacroix, Gustave Courbet un Camille Corot kennenlehrt. Dorvan anreegt nehm Gauguin Ünnerricht un fung an in sien Freetiet sülvst to malen. 1876 gelung hüm dat to’n eersten (un eenzigen) Mal, en Bild in de Pariser Salon uttostellen: Sous-bois à ViroflayDat Bild befind sück hüüd in Kopenhagen; en dorvan is up de Websteed vun de Glyptothek to sehn., en Landschap in‘ typisch Malstil vun de School vun Barbizon. 1879 wurr he inlaaden, an de veert Gruppenutstellung vun de Impressionisten deeltonehmen. In dat sülvig Johr hett he den impressionistischen Maler Camille Pissarro up de sien Landseet besöcht, um ünner sien Anleiten in free Natuur to malen. An veer wiederen so nömmten so nömmt Impressionisten-Utstellungen nehm Gauguin ok deel. He hett Bekanntschap mit tallriek impressionistisch Künstler makt, dorünner Edgar Degas, Pierre-Auguste Renoir un Édouard Manet un fung an, hör Warken to sammeln.
Entscheedung för de Maleree duum|hochkant|Paul Gauguin: Blau Daaken bi Rouen (1884) As he 1882 infolg vun en Börsenkrach sien Arbeit verlor, nehm Gauguin dat to’n Anlass, den Bankberoop ganz uptogeven. Tegen den Wedderstand vun sien Fru hett he beslooten, af nu blots noch to malen un dormit den Levensünnerhalt vun sien to bestrieden. Gauguin harr dormit rekent, dat he sück mit sien Maleree gau dörsetten kunn – he kunn sück dormit aber eerst in sien letzt Levensjohren en bescheeden Utkommen finanzeeren. Todem weer he bannig luunig un strietlüstig, wat ok nich dorto bidragen dee, dat he vöran keem. Van nu an weer sien ganz restlich Leven van immerwährend Geldsörgen präägt. He leev vun de Verkoop vun sien Biller, vun Towennen vun sien Bekannten, vun Hülpsarbeiten un vörövergahnd ok vun en lütt Arvdeel.
1884 truck de Familie nah Rouen in de Normandie, wiel dor dat Leven nich so düer weer, aber all wenig Maanden later is sien Fru mitsamt de Kinner to hör Familie nah Kopenhagen trucken. Gegen Enn‘ vun dat Johr reis ok Gauguin nah Kopenhagen; sien Plaan, sück do ras Vertreder vun en Segeldookfirma to etableeren, gung scheef. Nah en missglückt Utstellung vun sien Warken un hart Utnannersetten mit Mette hör Familie gung he denn alleen nah Paris torüch. Trotz de Trennung bleev dat Paar aber bit kört vör Gauguins Dood in Breefkuntakt. Gauguin führ aber af dissen Tietpunkt en unstet Wannerleven.
Bretagne, Karibik un Arles 150px|thumb|Paul Gauguin: De Danz vun de veer Bretoninnen (1886) 150px|thumb|Paul Gauguin: Landschap up Martinique (1887) 150px|thumb|Paul Gauguin: Porträt vun den Vincent van Gogh, Sünnblömen malend (1888) 1886 gung he vör dree Maand nah Pont-Aven. Da bretoonsch Fischerdörp weer anseggt Künstler-Treffpunkt, later as School vun Pont-Aven betekend. Gauguin sien Arbeiten funnen de Anerkennung vun de Malerkollegen. „Ich arbeite hier viel und mit Erfolg“, schreev he an sien Fru. „Man achtet mich hier als den stärksten Maler, jedoch bringt mir das nicht einen einzigen Sou mehr ein […] Ich lebe auf Kredit, und die Geldsorgen lassen mich gänzlich verzagen.“ Weer torüch in Paris, fung he tosommen mit en Pötter an, Keramiken hertostellen. De fantasievull verzeerten Potten speegeln den Infloot vun präkolumbisch Keramiken, de Gauguin siet sien Kindheit in Peru kennen dee. Finanziellen Spood harr he dormit aber ok nich. Tegen Enn‘ vun dat Johr hett he över den Pariser Kunsthannelsmann Theo van Gogh de sien Bröer Vincent van Gogh kennen lernt.
Een vun de Gründe för Gauguin sien Uphollen in de Bretagne weer sien Söök nah en eenfak, oorsprünglich Leven. 1887 führ hüm disse Söök in wiede Fernen: Gemeensam mit den Künstlerfrüend Charles Laval hett he in‘ April en Schippfohrt nah Panama ünnernommen. „[…] ich gehe nach Panama, um dort wie ein Wilder zu leben“, schreev he Anfang April 1887 an Mette Gauguin. De Realität seech aber anners ut. Sien finanzielle Schwierigkeiten weern nu so dramatisch, dat he dwungen weer, sück as Arbeiter an den Bau vun de Panamakanaals to verdingen. In‘ Juni sünd de beid Maler wieder reist, nah en anner Paradies as se meenen: „[…] ein schönes Land mit einem leichten und billigen Leben – das ist Martinique“, schreev Gauguin an sien Früend Émile Schuffenecker. Anfangs weer Gauguin van sien Upenholt up Martinique begeistert, aber bald wurr he swoor an Ruhr un Malaria krank, so dat he notgedrungen in‘ November weer nah Frankriek torüch keem, wo he sück man blots langsam vun sien Krankheiten verhaalen dee. Trotz all sien Schwierigkeiten weer de Reis in künstlerisch Hensicht spoodriek; Gauguin broch mehr as twintig Biller mit nah Huus.
In de folgend dree Johren pendel Gauguin tüschen Paris un de Bretagne. Dor wurr he to’n Middelpunkt vun en lütten Grupp vun Künstlern, vun de eenig later as de Nabis bekannt wurrn sünd. Gemeensam mit Émile Bernard hett Gauguin en nee Stilrichtung entwickelt, den Synthetismus.
In‘ Oktober 1888 folg Gauguin en Vörslag vun Vincent van Gogh, mit hüm in dat süüdfranzöösch Arles gemeensam to leven un to arbeiten. De vun Konflikten belast Beziehung enn nah twee Maand mit den nie völlig klärten Vörfall, in de sien Verloop van Gogh sück nah en Striet mit en Stück vun sien Ohr afsnieden dee. Gauguin is doruphen denn weer nah Paris flücht.
Eerst Upenholt in Polynesien thumb|left|Paul Gauguin: Fruen an‘ Strand (1891) Siet Enn‘ vun de 1880er Johren harr Gauguin mit de Gedanken speelt, in de Tropen to leven un to malen. He hett lang tüschen de Eilannen Madagaskar un Tahiti schwankt, hett sück denn aber för Tahiti entscheeden. In Gauguins Vörstellung weer Tahiti en exotisches Paradies, wo he, ahn arbeiten to mööten, en oorsprünglich, glükelk un meest kostenfree Leven würr führen können. De „glücklichen Bewohner eines unbeachteten Paradieses in Ozeanien kennen vom Leben nichts anderes als seine Süße. Für sie heißt Leben Singen und Lieben“, schreev he Enn‘ 1890 den däänschen Maler Jens-Ferdinand Willumsen.
En recht spoodriek Versteigerung vun sien Biller broch de Reisekosten in un 1891 hett he de Reis nah Tahiti makt. Dor ankommen, muss he aber faststellen, dat de Realität mit sien Erwartungen so gor nich övereenstimm. Christianiseerung, Hannel un Kolonialherrschap (Tahiti weer siet 1880 franzöösche Kolonie) harrn dat „exotisch Paradies“, sofern dat dat överhoopt mal geven harr, zerstört. In de Hööftstadt Papeete leev de inheimisch Bevölkerung in ärmlichen Wellblickhütten, westlich Kleedasch harr de traditschonelle Dracht ersett, Religion un Traditschonen weern vun de Missionaren ünnerdrückt wurrn. De Levenswies vun de witt Böverschicht weer meest nipp un nau so as in Frankriek. Up de Flucht vör de europäisch Zivilisatschoon hett Gauguin en Hütt in dat Dörp Mataiea, 40 km vun Papeete entfernt miet. He hett – mit ehder wenig Spood – de Landsspraak lernt. Bald leev he mit en 13-johrig Tahitianerin tosommen, de hüm faken as Modell dee. So entstunnen tallriek Biller mit tahitiaansch Motiven. Se geevt aber nich dat Tahiti weer, dat Gauguin umgeeven dee, sonnern de exotisch Welt in prachtig Farven, de sück Gauguin erdröömt hett.
Während dissen Upenholt fung Gauguin mit de Arbeiten an sein Book Noa Noa (Duft) an. In disse Beschrieven vun sien Leven up Tahiti mischt sück Erlebtes mit Erfundenem; ok weer dat sien Afsicht, mit dat Book bi dat europäisch Publikum Verständnis för sien Kunst to wecken. Noa Noa, dat Gauguin sülvst illustreert hett, keem 1897 rut.
thumb|Paul Gauguin um 1891 Anfang 1892 hett Gauguin Blood speet un he wurr in dat Krankenhuus vun Papeete inleefert, dat he aber ut Geldmangel ok bald weer verlaaten hett. To de gesundheitlich Probleme keemen ok noch finanzielle. Dat mitbrocht Geld weer upbruukt, un ünner den Druck vun de Umstände hett Gauguin beslooten, weer nah Frankriek torüch to gahn. Ok harr he Hoopnung, dat de 66 up Tahiti entstahn Gemälde hüm nu endlich den Dörbröök as fiert Künstler bringen deen. In‘ August 1893 weer he weer in Paris; de Reisekosten övernehm de franzöösch Staat.
All bald nah Gauguins Rückkehr funn en Utstellung vun sien Biller statt. Se wurr vun de Künstlerfrüenden un en Grupp vun Schriever hooch lobt, in de breet Apenlichkeit sünd de Biller aber up Unverständnis un Spott stött.
En Arvschap hett dat 1894 mögelk makt, dat he sück en grötter Atelier anmieten kunn. Dat hett he denn exotisch utsmückt un leev dor mit en Mulattin tosommen. In dat sülvig Johr hett he sück bi en Haueree in de Bretagne en Knökel braken. De Verletzung wurr nie mehr ganz heel. Torüch in Paris, muss he faststellen, dat sien Leevste afhaun weer. Sien Atelier harr se vörher utrüümt, blots sien Biller hett se hüm laaten. Wiedere Fehlschläge geev dat ok in de Folgetiet, un Enn‘ 1894 hett Gauguin, enttäuschert un verbittert, beslooten, sück endgültig vun de ziviliseert aftowennen un nah Tahiti torüch to gahn.
Tweet Upentholt in Polynesien un Dood