Wittmund is en Stadt in’Noordwesten vun Neddersassen un Kreisstadt vun den glieknnaamigen oostfreeschen Landkreis. Vun de Flach her is se de gröttste Stadt in Oostfreesland, vun de Inwahnertall her liggt se achter Emden, Auerk, Leer un Nörden an fieft Stäe. De Stadt is man blots dünn besiedelt. In de Ruumordnung vun dat Land Neddersassen wurrd Wittmund as Middelzentrum führt.
Historsch hört den Grootdeel vun dat Wittmund Stadtrebeet to dat Harlingerland, dat endgültig eerst 1600 dör den Berumer Vergliek to de Grafschap Oostfreesland keem. Siet 1885 is Wittmund Seet vun den glieknaamigen Landkreis.
Bit to de Gebietsreform 1972 weer de Kreisstadt en Binnenlandgemeend. Nahdem umfangriek anner Oortschapen in de Gemeend mit upnommen wurrn - dorünner Oortschapen, de siet dat 16. Johrhunnert plaanmatig de Harlebucht afrungen wurrn weern, as etwa de Küstenoort Clienensiel - bildt de Noordsee de Noordgrenz vun de Stadt. Clienensiel führt siet 1983 de offiziell Beteken „Staatlich anerkanntes Nordseebad“. De Stadt is in düütlich Maat vun den Tourismus präägt, wobi neben den Küstenbadeoort in de vergangen Jahrteihnten ok dat Binnenland en gröttere Rull innehmen dee.
Vun en mehrere Hunnert Mitarbeiter tellen Wark vun den Fensterherstellers Rehau afsehn, hett Wittmund man blots wenig Industrie. Landwertschap speelt alleen all upgrund vun den överragenden Andeel an Flach (etwa 81,5 %) en groot Rull. Wittmund is todem Behördenstadt un Garnison för dat Jagdgeschwader 71 mit den Ehrennaam Richthofen, en vun de veer Traditschoonsgeschwader vun de Luftwaffe. Völ Wittmunder sünd aber Utpendler, wobi de dicht bi liggend Städer Willemshaven un Auerk en bedüüdend Rull spelen.
In Wittmund gifft dat tallriek Hüüs ut mehreren Johrhunnerten, dorünner ok eenig bedüüdend Karken. De Pellmöhlen vun 1741 is de öldste noch vull funktschoneerend Galerieholländer in Noordwestdüütschland.
To de bekanntest Persönlichkeiten, de in Wittmund boren wurrn, tellen de Sportmediziner Hans-Wilhelm Müller-Wohlfahrt, Mannschapsdokter vun de düütsch Football-Natschonalmannschap, un de Waterbauingenieur Ludwig Franzius, de as Bremer Böverbaudirekter de Weserkorrektschoon plaant ut utführt hett, as ok den Utbau vun de bremersch Habens af 1887 inleiten dee.
Geographie Laag un Utdehnen miniatur|De Harle bi Wittmund Wittmund liggt tüschen Auerk un Jever in’ Noordoosten vun Oostfreesland. Vun den Stadtkarn bit to de Küste sünd dat rund 15 Kilometer. Vun de Flach her hörrt Wittmund mit 210,13 Quadratkilometern to de teihn gröttsten Städer in Neddersassen un för Gesamtdüütschland liggt se up Platz 82. Sietdem mehrere Öörd in de Ümgegend bi de Kommunalreform to de Gemeend kommen sünd, is Wittmund vun de Flach her de gröttste Stadt vun Oostfreesland. Nah Noorden hen stött de Wittmund Stadtgrenz mit den Stadtdeel Clienensiel direkt an de Noordseeküst.
Mit hör rund 20.000 Inwahners, de sück up good 210 Quadratkilometer verdeelen, is Wittmund man blots düchtig dünn besiedelt. En Inwahnerdich vun 99 pro Quadratkilometer stajht alleen binnerhalv vun Oostfreesland Verglieksweerte vun 488 (Emden), 460 (Leer), 241 (Nörden (Oostfreesland)|Nörden) un 206 (Auerk) gegenöver.
Vun den Schippsanleger Harlesiel verkehrt de Fähr to de Noordseeinsel Wangeroog. Wittmund liggt an de Harle, en Stroom, de sien Born in dat Wittmunder Stadtrebeet hett un dor ok münnen deiht. De Stadt wurrd in de Ruumordnung vun dat Land Neddersassen as Middelzentrum führt. up www.nds-voris.de
Geologie Dat Wittmunder Stadtrebeet is vun de dree Landschapsformen Masch, Geest un Moor vun dat oostfreesch Fastland präägt. De Hööftandeel entfallt up de Masch un sünners up de Jungmasch, vör allen in de Rebeeden vun de Stadt, de in de Loop vun de Johrhunnerten Stück um Stück de ehmalg Harlebucht afrungen wurrn. De Geestandeelen sünd düütlich minner, Moorrebeeden sünd blots in en lütt Deel vun dat süüdlich Stadtrebeet to finnen. Dat böverflachig Stadtrebeet is eerdhistorsch also vun dat Pleistozän (Geest) as ok vun dat Holozän (Masch un Moor) präägt.
De Stadtkarn vun Wittmund liggt up de Geest an’ süüdwestlichen Rand vun de fröhere Harlebucht. Dat hannelt sück dorbi um Sand un Kies ut Schmültwateraflagern ut dat Drenthe-Stadium vun de Saale-Kolttiet.En detailleert Koort kann man up de Sieden vun dat Neddersassisch Landsamt för Bargbau, Energie un Geologie finnen, afroopen an’ 8. Oktober 2011 Süüdlich dorvan sluuten sück tonige, sandige un kiesige Eer ut dat sülvig eerdhistorsch Stadium an, meest as Geschiebelehm un -mergel. In’ butersten Süüden bi Leerhaaf sünd Sande un Floogsande ut de der Weichsel-Kolttiet to finnen, de oldste Schichten up dat Wittmunder Stadtrebeet. Se sünd Deel vun den sück vun Süüdoost nah Noordwest etwa vun Ollnborg bit Nörden erstreckend ollnborgisch-oostfreesch Geestrügg. In’ Westen vun dat Stadtrebeet sünd Beckenaflagerungen ut Lauenburger Ton ut de Elster-Kolttiet to finnen. Dicht bi Aardörp gifft dat ok Neddermoorböden.
An den Rand vun de fröhere Harlebucht befind sück en tonige Schluff ut Brackwateraflagerungen, bispeelswies um den Stadtdeel Funnix herum. De ehmalge Harlebucht sülvst besteiht ut Wattaflagerungen ut Fiensand, Schluff un Ton. Dejenig Stadtdeelen, de nah un nah de Harlebucht afrungen wurrn, liggen ahn Utnahm up dissen Ünnergrund, as etwa Clienensiel un de unmittelbor süüdlich liggen Groden, de innerhalv vun Oostfreesland ahn Utnahm in dat fröhere Harlingerland so nömmt wurrn, in dat övrige Oostfreesland snackt man stattdessen vun Poldern.
Flachgebruuk + Flachgebruuk 2011 Gebruuk Flach in ha Gebäude- un Freeflach 1.315 dorvan Wahnflach 757 dorvan Gewarf- un Industrieflach 97 Bedrievsflach 61 dorvan Afbauflachen 46 Verhalensflach 76 dorvan Gröönanlaag 26 Verkehrsflach 818 dorvan Straat, Weg, Platz 794 Landwertschapsflach 17.119 Waterflach 399 Waldflach 937 Flachen mit anner Gebruuk 286 dorvan Karkhööf 8 dorvan Unland 23 Gesamtflach 21.012
De FlachgebruukstabellBorn: Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen, afroopen an' 9. Oktober 2011 maakt den enorm hoogen Andeel vun de Landwertschapsflachen an de Gesamtflach vun Wittmund düütlich. Mit knapp 81,5 Perzent överdraapt Wittmund noch den oostfreeschen Dörsnitt vun rund 75 PerzentEberhard Rack: Kleine Landeskunde Ostfriesland. Isensee Verlag, Oldenburg 1998, ISBN 3-89598-534-1, S. 115, de wedderum all düütlich över den bundsrepublikaanschen Dörsnitt vun 52 Perzent liggt. Mit etwa 4,5 Perzent Waldandeel liggt Wittmund över den oostfreeschen Dörsnitt vun 2,6 Perzent. Allerdings is Oostfreesland in’düütschlandwieten Vergliek extrem ünnerdörsnittlich De Forste in dat Stadrebeet konzentreeren sück in’Westen un Süüden, de Noorden hengegen is völlig waldfree, Bööm gifft dat dor blots as Windfang dicht bin Buernhööf. In’Süüden vun Wittmund ründ um dat Stadtdeel Leerhaaf sünd Wallheechen to finnen. De Waterflachen bestaht ut eenig Baggerseen in den Beriek vun Aardörp/Collrung in’butersten Süüdwesten vun dat Stadtrebeet as ok ut de Harle un tallriek waterafführend Schlööt.
Nahbargemeenden In’Noordwesten grenzt Wittmund an de Gemeenden Dunum, Steesdörü, Weerm un Neeharlingersiel (all Samtgemeend Esens in’Landkreis Wittmund), in’Noordoosten an de Gemeend Wangerland un in’Oosten an de Stadt Jever (beid Landkreis Friesland), in’Süüden an de Gemeend Freebörg (Landkreis Wittmund) un in’Westen an de Stadt Auerk (Landkreis Auerk). Dormit is Wittmund de mittlere vun de dree an'nanner grenzend Kreisstäder Auerk, Wittmund un Jever.
Stadtgleederung De Kreisstadt Wittmund deelt sück in folgend 14 Stadtdeelenwittmund.de: , insehn an' 28. Dezember 2011. up:
Aardörp Asel Beerm Blersum Burhaaf Buttfoor Clienensiel Eggeln Funnix Hovel Leerhaaf Uttel Willen Wittmund (Karnstadt)
Neben disse Stadtdeelen gifft dat en groot Tall vun wieder Oortschapen un Wahnplatzen, de to de Gemarkungen vun disse Stadtdeelen hörrn. Dorbi hannelt sück dat faken um Oortschapen vun blots wenig Dutzend oder deelwies weniger as en Dutzend Hüüs. Hör oorsprünglichen Namen sünd aber bi de Inwahner immer noch präsent un wurrd as Herkunftsbeteken bruukt.Bispelen dorför finnen sück in dat (Sport-)Vereensleven, etwa bi den Dart-Club Rispelerhelmt (Stadtdeel Hovel), bi den (Stadtdeel Hovel) oder bi den (Stadtdeel Funnix).
Klima Wittmund liggt in de gemäßigt Klimazoon. Dat Stadtrebeet steiht in den direkten Infloot vun de Noordsee. Wiel de Temperaturverhältnisse in Oostfreesland insgesamt stark un mit gröttere Küstennähe tonehmend beinfloot sündEberhard Rack: Kleine Landeskunde Ostfriesland, Isensee Verlag, Oldenburg 1998, S. 30, ünnerscheeden sück de Klimaverhältnisse in de Stadt Wittmund, de sück över mehr as 20 Kilometer in Noord-Süüd-Richt erstreckt un vun de Noordseeküst bit hen to de Leegmoorrebeeden in dat zentralere Oostfreesland reckt. In’Sömmer sünd de Dagtemperaturen insgesamt deeper, in’Winter faken höhger as in dat wiedere Binnenland. Dat Klima is vun de mitddleuropäisch Westwindzoon präägt.
Nah de Klimaklassifikatschoon vun Köppen liggt Wittmund in de Indeelen Cfb, dat hett, dat de Klimazoon C en Warm-Gemäßigt Regenklima upwiest, bi dat de koldste Maand en Middeltemperatur tüschen 18 °C un −3 °C utwiest un de warmste Maand en Temperatur över 10 °C. De jährlich Nedderschlagssumm bi den Klimatyp Cf: Fuchtig-Gemäßigt Klima bedüüt, dat all Maanden fuchtig sünd un de drögste Maand mindst 60 Millimeter Nedderschlagsmenge upwiest. De Klimauntertyp b (warm Sömmer) wiest, dat all Maanden ünner 22 °C liggen, dat aber noch mindst veer Maanden gifft, de warmer as 10 °C sünd.
De dörsnittlich Johrestemperatur in Wittmund bedrocht 6 bzw. 11,8 °C. De warmsten Maanden sünd Juli un August mit dörsnittlich 20 °C un de koldsten Januar un Februar mit –1 °C in’Middel. De meester Nedderslag fall in November mit dörsnittlich 86,8 Millimeter, an’wenigsten in’Februer mit dörsnittlich 44 Millimeter. De Gesamtnedderslagsmenge över dat Johr liggt bi 814 Millimeter, wat ok meest nipp un nau de düütsch Dörsnittswert is.
Schuulrebeeden De Küst vörlagert sünd de Eilannen Spiekeroog un Wangeroog. Tüschen de Küstenlien un de Insels liggt dat Wattenmeer, dat as Natschonalpark Neddersassisch Wattenmeer ünner Natuurschuul steiht un in’Juni 2009 gemeensam mit den sleswig-holsteenschen un den nedderlannschen Deel vun dat Wattenmeer vun de UNESCO to'n Weltnatuurarv verklort wurr.Natschonalpark Nds. Wattenmeer up niedersachsen.de
Dat Natuurschuulrebeet Hohehahn liggt in’Wittmunder Wald direkt nördlich vun de Bundsstraat B 210 un umfaat 8,5 Hektar. Dat steiht siet 1978 ünner Natuurschuul.Naturschutzgebiet Hohehahn, afroopen an' 31. Juli 2011 En ganz lütten Deel vun dat 1549 Hektar groot Landschapsschuulrebeet Benser Deep (1980 ünner Schuul stellt) liggt in’butersten Westen vun dat Wittmunder Stadtrebeet, de Rest aber in de Samtgemeend Esens. Een Blootböökenboom in Leerhaaf un een Eekenboom noordwestlich vun de Stadtdeel staht all siet 1939 ünner Schuul. Se sünd as Natuurdenkmal utwiest. En Feldgehölz bi Aardörp (Landschapsschuulrebeet) mit en Grött vun 3,1 Hektar is siet 1941 schuult.De Angaven könnt up en interaktiv Koort ünner ankeeken wurrn.
Historie Oor- un Fröhgeschichte miniatur|Hügelgräver bi Rispel 2008