De Externstenen, up Lippsch Platt Externsteune, sünd en markant Sandsteen-Felsformatschoon in den Teutoburger Woold un en herutragend Natuursehenswürdigkeit vun Düütschland. Binnerhalv von Noordrhien-Westfalen liggend, hörrt se to Horn-Bad Meinberg, in den Landkreis Lippe un sünd vun en parkähnlich Anlaag ümgeven. duum|hochkant=2|Externsteen, 2007 (vun Süüdwesten)
Etymologie duum|Externstenen, um 1900 (vun Noordoosten) De Naamensherkunft vun de Felsen is nich eendüüdig klärt, dat gifft mehrere verscheeden Düüden. De hüdig Schrievwies is woll aber eerst tegen Enn’ vun dat 19. Johrhunnert upkommen. För dat 18. un 19. Johrhunnert sünd vörwiegend Formen as Eggster-, Eggerster- un Egistersteine beleggt. Demnah wuurd allgemeen de Wöör Egge un Heckster, düütsch: Elster as de twee wohrschienlichst Oorsprungsmögelkeiten ansehn. En Verwandtschap mit dat latiensch externus (= buten, buterhalv befindlich) kann dorgegen utslooten wurrn.
Gemäß en Herleitung vun de old middelnedderdüütsch Landschapsbeteknung Egge för en lang streckten Hügelkamm oder en Felsgrat würrd de Naam Egersteen also in‘ Sinne vun „Steen an de Egge“ to düüden ween. Dat drapt geografisch gliek düppelt to, wiel de Felsen eenersiets sülvst en lang streckten Grat billen un up de anner Siet meest nipp un nau an den Anfang vun dat Eggegebirge liggen, de sien Naam sück ebenso herleit.
In‘ Tosommenhang mit de vördem nömmt Vageloort würr de Naam dorgegen „Hecksterfelsen“ bedüüden. Of disse Rabenvagels in fröher Tieden dor tatsächlich as präägend Standvages ansässig weern, weet man nich. Hüüd drapt man de dor ehder selten an. All um 1564 hebbt aber de beid regionalen Theologen un Chronisten Hermann Hamelmann un Mauritius Piderit de Beteknung Rupes picarum (översett „Felsen vun de Hecksters“) bruukt. Toletzt taucht dato ostwestfälsche Woort Eckster (vgl. lippisch Aigster, middelhoochdüütsch Agelster) ok in de Naam vun de Nahbergemeend Exterdaal up.
Geographisch Laag un Geologie duum|Wullsackverweddern an de Externstenen In‘ Noordoostdeel vun Nordrhien-Westfalen, in‘ Süüddeel vun den Kreis Lippe bzw. in‘ Teutoburger Wald liggend hörrt de Externstenen to de Horn-Bad Meinberger Stadtdeel Holzhausen-Externstenen, de rund 1,1 km (Luftlien) noordwestlich liggt.
De Felsen sünd en Dell vun de middlere Gebirgskeed vun den Teutoburger Woold, se liggen nipp un nau in‘ Süüdoosten vun dit Middelgebirge angrenzend an dat Eggegebirge. In Richtung Noordwesten gaht de Exterstenen direkt in de anstiegend waldriek Hänge vun den Borensteen un nah Süüdoosten unmittelbar in de vun de Knickenhagen över. Direkt vörbi an de Felsengrupp floot in dat Inttogsrebeet vun de Werser de Wiembecke, de an‘ Foot vun de Felsen to dat „Wiembeckediek“ upstaut wurrd.
In‘ Toog vun de Bargenbilln, de so nömmt saxonisch Rahmenfaltung vör etwa 70 Million Johren wurrn de ehemals waagerecht liggend Gesteensschichten denn lokal genau senkrecht stellt.Fritz Runge: Die Naturschutzgebiete Westfalens und des früheren Regierungsbezirks Osnabrück. Aschendorff. Münster. 3. Aufl. 1978. S. 143–144. ISBN 3-402-04382-3 Dör de hier good to erkennend, eegentlich för Granit, aber ok för besünners massiv Sandsteen typisch Wullsackverweddern as ok ansluutend Erosion an de Böverflach kreegen de Felsen hör jetzige, wat bizarr anmootend Förm.
De Felsgrupp reckt in de sonst wietgahnd steenfree Ümgegend maximal 47,7 m över de Böverflach vun de „Wiembeckediek“ in de Hööcht un erstreckt sück linienförmig över mehrere Hunnert Meter Längt. Se fang en beten versteckt in de Wald an, mit enkelt lütt Felsen un treckt sück hen bit to de good sichtbar, 13 relativ freestahend Eenzelfelsen. Disse Felsenborg besteiht ut relativ hart un dorüm temelk verwedderbestännigen Osning-Sandsteen. De wurr in de Ünnere Kriedtiet vor etwa 120 Million Johren an‘ Rand vun en groot Meer bild, dat damals en grooten Deel vun dat nöördlich Middeleuropa bedecken dee.A. Hendricks/E. Speetzen: Der Osning-Sandstein im Teutoburger Wald und im Egge-Gebirge (NW-Deutschland) – ein marines Küstensediment aus der Unterkreide-Zeit. Abhandlungen aus dem Westfälischen Provinzial-Museum für Naturkunde, Heft 45. Münster 1983.
De geologisch Bedüüden vun de Externstenen wurr an‘ 12. Mai 2006 mit de Utteknung as „Natschonal Geotop“ dör de Akademie för Eerdwetenschoppen to Hannober würdigt.Akademie der Geowissenschaften zu Hannover:
Natuurschuul duum|Blick vun de Felsen över den „Wiembeckediek“ Al 1926 wurrn de Externstenen as „eeen vun de öllsten un bedüdensten Naturschuulrebeden in‘n Kreis Lippe“ ünner Schuul stellt.bezreg-detmold.nrw.de – „Naturschutzgebiet Externsteine“ Hüür wurrd dat noch etwa 127 ha groot „Naturschutzgebiet Externsteine“Naturschutzgebiet LIP-007 „Externsteine“ vun de Landsverband Lippe ünnerhollen, de ok Eegendömer vun de Felsen is. De Felsen sülvst staht to glieker Tiet ünner Kultur- un Natuurdenkmal-Schuul. Dat Rebeet is vun europäisch Bedüüden, wat ok dör de Natura-2000-SchuulstellungFFH-Schutzgebiet DE-4119-301 „Externsteine“ (Natura 2000) in‘ Rahmen vun de europäisch Fauna-Flora-Habitat-Richtlinie dokumenteert is. Insgesamt meest 10 km lang Wannerweeg ersluuten dat up Grund „seiner Geologie und kulturhistorischen Bedeutung landesweit einmalige Gebiet“, dat „eins der größten Vorkommen von Silikatfelsen und trockenen Heiden in NRW“ upwiest
Ut Natuurschutzsicht besünners wertvoll sünd nicht blot de Felsen sülvst mit hör selten Vegetation (vör allen Farne, Moose un Flechten), sonnern ok de up de Bargkammen Knickhagen un Borensteen ut de Nahberschop vörhannen Bargheid mit lüttflächig vörhannen Hangmooren. Dor wassen ünner annern Wacholder, Moor- un Sandbarken, Bickbeern, Seggen, Besen, Borstgras, Piepengras, Bessenheid un Törfmoose.H. Brinkmann: Die Pflanzenwelt des Naturschutzgebiets Externsteine. In: Heimatland Lippe. Nr. 75 (11). 1982. S. 359–364. ISSN 0017-9787
Neben de in dat Rebeet vörrangig to schuulen Ellern-Eschenwoolden sünd todem as Kulturlandschapselemente eenig Oldeekenbestände vun ehmalig Hutewälder bedüüdend, de dör de middelöllerich Berghude nömmt Beweeden entstahn sünd. Wiederhenn sünd gröttere Vörkommen vun de Ilex in de oortriek Woold vun de NSG erwähnenswert.Lippischer Heimatbund (Hrsg.): Naturschutzgebiete in Lippe. Detmold 1986. Relevant för de Ünnerschutzstellung vun dat Rebeet sünd inbesünnere de (Brut-)Vörkommen vun folgend schullt Deertenoorten: Mittelspecht (Dendrocopos medius), Schwarzspecht (Dryocopos martius), Grauspecht (Picus canus), Nördlicher Kammmolch (Triturus cristatus) un Eremit (Osmoderma eremita). Historisch interessant is da ehmalige Vörkommen vun dat selten Lebermoose Harpanthus scutatus an de Felsen. Dat wurr dor toletzt 1947 nahwiest. Domols gull de Standoort as dat letzt Vörkommen in Noordrhien-Westfalen; eerst siet de 1990er Johren sünd weer eenig wenig Stäen in dat Eggegebirge as Standoorten bekannt.Carsten Schmidt, Jochen Heinrichs, et al.: Rote Liste der gefährdeten Moose (Anthocerophyta et Bryophyta) in Nordrhein-Westfalen. 2. Fassung. S. 212. In: Rotraud Wolff-Straub, Ulrich Wasner: Rote Liste der gefährdeten Pflanzen und Tiere in Nordrhein-Westfalen. LÖBF, Schriftenreihe Bd 17, Recklinghausen. 1999. ISBN 978-3-89174-030-9
De Flachen wurrd hüüd mit Naturschuul-Middel ünner annern dör de „Biologische Statschoon Lippe“Arbeitsbereiche der Biologischen Station Lippe pleegt.
Beschrieven vun de Felsen
miniatur|Externstenen mit de Wiembeckediek in‘ Vördergrund, 2009 Tüschen de vun Woold bedeckten Högen Borensteen und Knickenhagen befinnen sück de Externstenen up en Linie, de groff sehn vun Süüdoosten nah Noordwesten verlöppt. Hör eenzeln Felsen wurrd vun Noordwesten nah Süüdoosten tellt.Johannes Mundhenk: Forschungen zur Geschichte der Externsteine. Bd. 1 Architektonische-Archäologische Bestandsaufnahme. Lemgo 1980. S. XIX-XXVII. Lippische Studien Bd. 5. De an‘ wietesten noordwestlich, direkt in dat Daal vun de Wiembecke upragend Fels wurrd Felsen 1 nömmt. Geiht man denn vun dor wieter nah Süüdoosten, slutt sück de markant Felsen 2 an, de wegen sien Gestalt von jeher as Turmfels anspraaken wurrn is. Tüschen de beid befind sück en lüttgere Fels, dicht över den Boden mit Fels 1 verbunnen, so dat de groode Fels 1a, de lütt Fels 1b nömmt wurrd. Man nömmt den grooten Felsen 1a ok nah en in hüm liggend Grotte den Grottenfels. Up den Toornfels (Nr.2) folgt weer en leeger, de wiel de Trapp to de Hööcht vun den Turmfelsen sück an beid Sieden nah baben winden deiht, as Treppenfels betekent wurrd. duum|left|Wackelsteen Nahansicht En mächtige Kluft, dör de siet etwa 200 Johren en Straat führen deiht, trennt de Treppenfels vun Fels 4, up de en mächtiger Brocken loos liggt, de so utsücht, as wenn he glieks afstörrten will. Nah dissen wackligen Steen snackt man vun den Wackelsteenfels. He wurrd överraagt vun den Felsen 5, de nah en an den Tipp sichtbor, nah Süüdoosten kiekend Manlüüdkopp Ruferfelsen nömmt wurrd. Etwa acht wiedere Felsen folgen in süüdööstlich Richt, de noch wenig ünnersöcht wurrn sünd.
De beid Sieden vun den Felsenreeg ünnerscheeden sück grundsätzlich. Up de Noordoostsiet vun de Felsen kann man mennig Bearbeitungssporen sehn. Up de nah Süüdwestend kiekend Sieden sünd man blots wenig Sporen to finnen. De Indruck vun de mächtig ut den Grund anstiegend Felsen hett sein Oorsprünglichkeit hier noch bewohrt, währen de Noordoostsiet derart vun Minschenhand överformt is, dat de Indruck vun en Ruine entsteiht. Man hett doher de Noordoostsiet de Vördersiet nömmt, de anner dorgegen de Rücksiet.Johannes Mundhenk. Forschungen I. durchgehend De Beschrieven konzentreert sück nahfolgend natuurgemäß up de Vördersiet (NO). De wichtigst Spooren an de Grottenfels (Nr. 1a) sünd de Höhlen, de Trappanlaag, dat Gipfelplateau un dat berühmt Felsenrelief vun den Krüüzafnahm. De Gipfel is plateauoordig inebnet wurrn, so dat sück över de vun Klüften reeten Böversiet vun den Grottenfelsen en gliek hooch Flach erstreckt. Etwa 2 m ünnerhalv vun den Gipfel is up de Süüdwestsiet de Grundflach vun en winkelförmig um den Gipfel lagert Ruum to sehn. De Fels drocht spätestens siet 1663, wohrschienlich aber all länger, en Trappupgang. Tüschen Toornfels un Grottenfels fangt de Trapp an, de anfangs up den Tipp vun den Felsen 1b führt un denn vun dor up den Tipp vun den Grottenfelsen (1a). Spooren vun öllere Trappenanlaag sünd vorhanden. Tüschen den Grottenfelsen un Fels 1b is en Spalt mannshooch to en Gang verbreedert wurrn, de to de Rücksiet vun de Felsen führt.
duum|Grundreet vun de Grotten in Felsen 1 De Grotte sülvst umfaat dree Rüüms, de längs de Noordsiet liggen un ünnernanner verbunnen sünd. An de süüdööstlich Schmaalsiet vun de Felsen is de Ingang to de oordömlich anmoodend Kuppelgrotte. Neben de Ingang steiht de undüütlich ut de Felsen rutarbeit Gestalt mit en Slötel, de faken as Petrus verstahn wurrd.Rolf Speckner/Christian Stamm. Das Geheimnis der Externsteine. Bilder einer Mysterienstätte. Stuttgart. 2002. S. 120–123 De Kuppelgrotte is ünnern schmaal un wiet sück nah baben to en Kuppel. Hör unregelmaatig Förm, de blots an wenig Stäen Meißelspooren hett, hett de etwa 4 Meter lang Grotte dör Füerinwurkung erhollen.Ulrich Niedhorn. Vorgeschichtliche Anlagen an den Externstein-Felsen. Frankfurt 1993. S. 77–83 Dör en schmaal Korridor kummt man in de rechteckig sück nah NW henn erstreckend Hööftgrotte. Se hett as all Wannen betüügen hör Kastenförm mit Hülp vun Hammer un Meißel erhollen. Hör upfallenst Inrichtung is en halfkugelförmig Becken vun ca. 1,25 Meter Dörmeter, dat an de Süüdwestwand in den Boden insenkt is. Twee Döröffnungen, de en schmaal un rechteckig, de anner breet un dorbagenförmig, geevt de Ruum Lucht. Neben de rechteckig Dör find man en middelöllerich InschriftUlrich Niedhorn. Vorgeschichtliche Anlagen an den Externstein-Felsen. Frankfurt 1993. S.66f. Abbildung in Originalgröße S. 67–69. un en Fratze.
duum|left|En Ingang to de "Grotte"