De UNESCO-List vun dat Weltarv is en List vun dat Weltkulturarv un dat Weltnaturarv. Alltohoop staht 788 Steden in 134 Länner op de List (Stand 2004). Dorvun höört 611 to dat Kulturarv (in de List mit K markeert) un 154 to dat Naturarv (N), 23 sünd Kultur- un Naturarv (K/N).
De UN-Sünnerorganisatschoon World Heritage Committee ünnerstütt bi de in de List opföhrten Objekten Schuul un Restauratschoon dör fachlich un materiell Hülp.
Grundlagen
Grundlaag is de 1972 in Stockholm beslatene UNESCO-Konventschoon för de Schuul vun dat Kultur- un Naturarv vun de Welt. De Konventschoon güll af 1975. Üm in de List opnahmen to warrn, mutt tominnst een vun de söss Teken intreden. Dat Objekt mutt
vun eenzigoordigen künstlerischen Weert ween. starken kulturellen Influss op en Region oder Epok utöven. vun groot Seltenheitsweert oder Oller ween. för ene bestimmte künstlerische Entwicklung bispeelhaftig ween. för ene bestimmte Architekturepok steihn. bedüdensvull in Tosamenhang mit herutragen Ideen oder histoorschen Personen ween.
In Düütschland sünd de de Bundslänner tostännig en Opnahmandrag to stellen.
Den Anstoot to dat Övereenkamen geev de Oprop vun de UNESCO vun den 8. März 1960, de dör den Bo vun den Assuan-Staudamm dör de Nilfloten bedrohten Denkmalen in Nubien för de Nowelt to redden.
Eenmal in't Johr, normalerwies in'n Juli, dreept sik dat UNESCO World Heritage Committee, üm över de Opnahmandreeg vun de Staten för ne'e Steden to oordelen. Bi disse Sitten warrt ok över den Tostand vun al opnahmen Steden beraden.
Dat eerste düütsche Bowark, dat Weltkulturarv wörr, weer 1978 de Kaiserdoom to Aachen, Graavskark vun Karl de Groot un Krönenskark vun de düütschen Königen.
Root List
In de Root List vun dat Weltarv (in de List root markeert: K, N, K/N) warrt de sünnerlich gefährdeten Objekten opnahmen ok denn, wenn de tostännigen Staten kenen Andrag an de UNESCO stellt. Siet 2004 befinnt sik 35 Denkmalen op disse List. So is to'n Bispeel de Kölner Doom in'n Juli 2004 in de Rode List vun dat Weltarv opnahmen worrn, nodem de Stadt Köln ehr Hoochhuuspolitik, de den Blick op den Doom inschränkt, forttosetten.
Definitschoon
De Begreep vun dat kulturell Arv (héritage) geiht op Henri-Baptiste Grégoire, Bischop vun Blois in dat 18. Johrhunnert, trüch un wörr in de Haager Konventschoon vun'n 14. Mai 1954 fastleggt:
"Damage to cultural property, belonging to any people whatsoever, means damage to the cultural heritage of all mankind, since each person makes its contribution to the culture of the world"
„Schaden an kulturell Egendom, egal 'keen dat tohöört, bedüüd Schaden an dat kulturelle Arv vun de ganze Minschheit, vun wegen dat elk Person sien Bidrag to de Kultur vun de Welt maakt.“
To dat Weltarv vun de Minschheit höört ok dat Weltdokumentenarv.
De UNESCO-List
Afghanistan 2002 - K - Minarett un archäologisch Funnen vun Jam 2003 - K - Kulturlandschap un archäologisch Steden in dat Bamiyan-Daal (Buddha-Statuen vun Bamiyan 2001 vun de Taliban tonicht maakt)
Ägypten 1979 - K - Memphis un sien Dodenstadt mit de Pyramiden vun Gizeh, Abusir, Sakkara un Dahschur 1979 - K - Theben 1979 - K - Tempel vun Abu Simbel 1979 - K - Fröhchristlich Ruinen vun Abu Mena (Klooster vun den Hl. Menas) 1979 - K - Islaamsch Stadtkarn vun Kairo 2002 - K - Katharinenklooster
Albanien 1992 - K - Ruinen vun Butrint
Algerien 1980 - K - Bargfeste Beni Hammad 1982 - K/N - Felsmalereen vun Tassili n'Ajjer 1982 - K - Daal vun M'zab 1982 - K - Röömsche Ruinen vun Djemila 1982 - K - Ruinenstadt Tipasa 1982 - K - Röömsche Ruinen vun Timgad 1992 - K - Kasbah (Oolstadt) vun Algier
Andorra 2004 - K - Vall del Madriu Perafita-Clavor
Argentinien 1981 - N - Natschonalpark Los Glaciares 1984 - N - Natschonalpark Iguazú 1984 - K - De Jesuitenreduktschonen vun de Guaraní: Santa Ignacio Mini, Santa Ana, Nuestra Señora de Loreto un Santa Maria Mayor 1999 - N - Halvinsel Valdés 1999 - K - Höhlenmalereen vun de Cueva de las Manos, Rio Pinturas 2000 - N - Natschonalparks Ischigualasto un Talampaya 2000 - K - Bodenkmalen vun de Jesuiten in un üm Córdoba (Manzana de los Jesuitas un Estancias) 2003 - K - Quebrada de Humahuaca
Armenien 1996 - K - Kloosters Haghpat un Sanahin 2000 - K - Kathedraal un Karken vun Etschmiadsin un de archäologisch Steed vun Zvartnots 2000 - K - Klooster vun Geghard in't bövere Azat-Daal
Aserbaidschan 2000 - K - Ümmuert Deel vun Baku
Äthiopien 1978 - K - Felsenkarken vun Lalibela 1978 - N - Natschonalpark Simien 1979 - K - Fasil Ghebbi in de Region Gondar 1980 - K - Ruinen vun Aksum 1980 - K - Daal an'n Ünnerloop vun den Fluss Awash 1980 - K - Daal an'n Ünnerloop vun den Fluss Omo 1980 - K - Stelen mit Reliefs vun Tiya
Australien 1981 - N - Groot Barriere-Riff 1981 - K/N - Kakadu-Natschonalpark 1981 - K/N - Willandra-Seenregion 1982 - K/N - Natschonalparks vun West-Tasmanien 1982 - N - Lord-Howe-Inselgrupp 1987 - K/N - Uluru-Kata-Tjuta-Natschonalpark (Ayers Rock) 1987 - N - Austraalsch Regenwoold 1988 - N - Fuchte Tropen vun Queensland un de Lamington Natschonalpark 1991 - N - Shark Bay in West-Australien 1992 - N - Fraser Island 1994 - N - Austraalsche Fossilien-Steden in Riversleigh un Naracoorte 1997 - N - Heard un McDonaldinseln 1997 - N - Macquarie Island 2000 - N - Blaue Bargen 2003 - N - Purnululu National Park 2004 - K - Königlich Utstellensbowarken un Carlton-Goorns in Melbourne
Bangladesch 1985 - K - Histoorsch Moscheenstadt Bagerhat 1985 - K - Ruinen vun dat buddhistisch Klooster vun Paharpur 1997 - N - Sundarban, Mangrovenwoold
Belgien 1998 - K - Flaamsche Beginenhööv 1998 - K - De veer Schippsheevwarken vun den Canal du Centre 1998 - K - De Grote Markt in Brüssel 1999 - K - Middelöllerlich Glockentoorn in Flannern un Wallonien 2000 - K - Jungsteentiedlich Füersteenminen bi Spiennes (Mons) 2000 - K - Oolstadt vun Brügge 2000 - K - Leevfroonkathedraal in Tournai 2000 - K - Jugendstilboen vun Victor Horta in Brüssel
Belize 1996 - N - Barriere-Riff
Benin 1985 - K - Königspalästen vun Abomay
Bolivien 1987 - K - Potosí, Stadt un Sülverminen 1990 - K - Jesuitenmischonen vun de Chiquitos 1990 - K - Oolstadt vun Sucre 1998 - K - Vörkolumbiansche Feste Samaipata 2000 - N - Natschonalpark Noel Kempff Mercado 2000 - K - Vörkolumbiansche Ruinen vun Tiahuanaco
Botswana 2001 - K - Knüllen vun Tsodilo mit de Felsmalereen
Brasilien 1980 - K - Oolstadt vun Ouro Preto 1982 - K - Oolstadt vun Olinda 1984 - N - Natschonalpark Iguaçu 1984 - K - De Jesuitenreduktschonen vun de Guarani: Ruinen vun São Miguel das Missões 1985 - K - Histoorsch Zentrum vun Salvador da Bahia 1985 - K - Wallfohrtskark „Goot Jesus“ vun Congonhas 1987 - K - Hööftstadt Brasília 1991 - N - Natschonalpark Serra da Capivara mit Felsteknen 1997 - K - Histoorsch Stadtkarn vun São Luís do Maranhão 1999 - K - Histoorsch Zentrum vun Diamantina 1999 - N - Regenwooldrebeet vun de Costa do Descobrimento 1999 - N - Süüdosten Atlantisch Woold 2000 - N - Schuulrebeet Zentral-Amazonas mit Natschonalpark Jaú 2000 - N - De schuulte Ümkring vun dat Fuchtrebeet Pantanal 2001 - K - Histoorsch Zentrum vun Goiânia 2001 - N - Natschonalparks Chapada dos Veadeiros un Emas 2001 - N - Inselreservat Fernando de Noronha / Rocas Atoll
Bulgarien 1979 - K - Kark vun Bojana 1979 - K - Felsrelief vun den Rieder vun Madara 1979 - K - Felskarken vun Ivanovo 1979 - K - Thrakergraff vun Kazanlak 1983 - K - Oolstadt vun Nessebar 1983 - N - Biosphärenreservat Srebarna 1983 - N - Pirin-Natschonalpark 1983 - K - Rila-Klooster 1985 - K - Thrakergraff vun Sweschtari
Chile 1995 - N - Natschonalpark Rapa Nui (Osterinsel) 2000 - K - Holtkarken vun Chiloé 2003 - K - Histoorsch Veerdel vun de Havenstadt Valparaíso
China 1987 - K - Chines'sche Muer 1987 - K/N - Bargregion Taishan 1987 - K - Kaiserpalast un Gräver ut de Ming- un Qingdynastie in Beijing 1987 - K - Mogao-Grotten 1987 - K - Graff vun den eersten Kaiser vun China Qin Shi Huangdi mit siene Terrakottaarmee 1987 - K - Fundsteed vun den Peking-Minsch in Zhoukoudian 1990 - K/N - Barglandschap Huangshan 1992 - N - Landschapspark Jiuzhaigou-Daal 1992 - N - Kalksinterterrassenlandschap Huanglong 1992 - N - Landschapspark Wulingyuan 1994 - K - Sommerresidenz un Tempel bi Chengde 1994 - K - Konfuziustempel, Karkhoff un Residenz vun de Familie Kong in Qufu 1994 - K - Taoistisch Hilligdömer in de Bargen vun Wudang 1994 - K - Potala-Palast, Jokhang-Tempel un Norbulingka-Palast in Lhasa 1996 - N - Natschonalpark Lushan 1996 - K/N - Barglandschap Shan Emai un „Groot Broder vun Leshan“ 1997 - K - Oolstadt vun Lijiang 1997 - K - Oolstadt vun Ping Yao 1997 - K - Klassisch Goorns vun Suzhou 1998 - K - Kaiserlich Goorn (Sommerpalast) bi Peking 1998 - K - Himmelstempel mit kaiserlich Opperaltar in Peking 1999 - K - Felsbiller vun Dazu 1999 - K/N - Wuyi-Bargen 2000 - K - Dörper Xidi un Hongcun 2000 - K - Kaiserlich Gräver ut de Ming- un Qingdynastie 2000 - K - Longmen-Grotten 2000 - K - Barg Qincheng un Waternssystem vun Dujiangyan 2001 - K - Yungang-Grotten 2003 - N - Schuulzonen in'n Natschonalpark vun de „dree parallel verlopen Flüss“ in Yunnan 2004 - K - Ruinen un Gräver vun dat antike Königriek Koguryo
Costa Rica 1983 - N - Naturschuulrebeet Talamanca un Natschonalpark La Amistad 1997 - N - Natschonalpark Kokosinseln 1999 - N - Schuulrebeden in de Provinz Guanacaste
Elfenbeenküst 1981 - N - Naturschuulrebeet Nimba-Bargen 1982 - N - Natschonalpark Tai 1983 - N - Natschonalpark Comoé
Däänmark 1994 - K - Graffhügel, Runen un Kark vun Jelling 1995 - K - Kathedraal vun Roskilde 2000 - K - Slott Kronborg bi Helsingør 2004 - N - Ilulissat-Iesföörd op Grönland
Düütschland 1978 - K - Doom to Aken 1981 - K - Doom to Speyer 1981 - K - Würzborger Residenz mit Hoffgoorn un Residenzplatz 1983 - K - Wallfohrtskark op de Wies 1984 - K - Slötter Augustusborg un Falkenlust in Brühl 1985 - K - Doom St. Mariae un Michaeliskark in Hilmessen 1986 - K - Dat röömsche Trier, Trierer Doom un Leevfroonkark 1987 - K - Hansestadt Lübeck mit dat Holstendoor 1990 - K - Slötter un Goorns vun Potsdam (Slott Sanssouci) un Berlin 1991 - K - Abtei un Altenmünster vun dat Klooster Lorsch 1992 - K - Bargwark Rammelsberg un de Oolstadt vun Goslar 1993 - K - Bamberg, gröttst unversehrt erholen Stadtkarn in Düütschland 1993 - K - Klooster Maulbronn (Zisterzienserabtei) 1994 - K - Stiftskark, Borg un Oolstadt vun Quedlinburg 1994 - K - Iesenhütt in Völklingen 1995 - N - Gruuv Messel (Fossilienfundsteed) 1996 - K - Kölner Doom 1996 - K - De Bauhaus-Steden in Dessau un Weimar 1996 - K - Martin Luther-Steden in Eisleben un Wittenberg 1998 - K - Dat klassische Weimar 1999 - K - Museumsinsel in Berlin 1999 - K - Wartborg bi Iesenack 2000 - K - Dessau-Wörlitzer Goornriek 2000 - K - Kloosterinsel Reichenau in'n Bodensee 2001 - K - Pütt un Kokeree Zollverein in Essen 2002 - K - Kulturlandschap Mittelrhien twüschen Koblenz un Bingen an'n Rhein 2002 - K - Histoorsch Zentren vun Stralsund un Wismer 2004 - K - Bremer Rathuus un Roland-Statue 2004 - K - Fürst-Pückler-Park in Bad Muskau 2005 - K - Bövergermaansch-Raetisch Limes 2006 - K - De Ooltstadt vun Regensburg mit Stadtamhof 2008 - K - Wahnsteden vun de Berliner Moderne 2009 - K - Wattenmeer vun de Noordsee
Dominica 1997 - N - Natschonalpark Morne Trois Pitons
Dominikaansche Republiek 1990 - K - Histoorsch Oolstadt vun Santo Domingo an dat westen Över vun den Rio Ozama
Ecuador 1978 - N - Galapagos-Inseln 1978 - K - Oolstadt vun Quito 1983 - N - Sangay Natschonalpark 1999 - K - Histoorsch Zentrum vun Santa Ana de los Rios de Cuenca
El Salvador 1993 - K - Ruinen vun Joya de Ceren
Estland 1997 - K - Oolstadt vun Tallinn
Finnland 1991 - K - Stadt Rauma 1991 - K - Feste Suomenlinna 1994 - K - Kark vun Petäjävesi 1996 - K - Histoorsch Kartonfabrik vun Verla