duum|De Stadtmitt vun Windhuk Windhuk oder ok Windhoek [IPA: 'vɪnthʊk] is de Hööftstadt un en weertschopplichen un politischen Middelpunkt vun Namibia. De Stadt liggt in’t Becken vun Windhuk, wat ruchweg de geograafsche Middelpunkt vun’t Land dorstellt, un ümrahmt is vun de Erosbargen in’n Oosten, de Auasbargen in’n Süüden un dat Khomashoochland in’n Westen un in’n Noorden. Windhuk is 1840 to’n eersten mol in en Oorkunnen nöömt worrn un weer 1890 as moderne Stadt grünnt. Vundaag hett de Stadt ruchweg 322.500 Inwahners (Stand 2011).
Naam vun de Stadt De hüütige landsspraakliche Form vun den Naam is ut dat Afrikaans un heet Windhoek. Dat bedüüt so veel as „Windeck“ oder „winnige Eck“. De Khoekhoegowab-Naam /Ai-//Gams kann ungefähr mit „Hitten Born“ översett warrn, wat op de Thermalborns henwiest, de dat fröher in de Region geven hett. So ok de Otjiherero-Naam vun de Stadt, Otjomuise, de so veel bedüüt as „Oort vun’n Damp“. De Stadt hett mit de Tiet noch en Reeg annere Naams hatt: Queen Adelaide's Bath (dör Sir James Edward Alexander), Barmen (dör Carl Hugo Hahn vun de Rhienschen Missionssellschop), Concordiaville (na Joseph Tindall vun de Wesleyaanschen Mission) un Wind Hoock (Jan Jonker Afrikaner).Windhoek - Der kleine Stadtführer, Conny von Dewitz, 2009, ISBN 978-3-941602-17-5
Anfang vun de düütschen Kolonialtiet weern för de Stadt de beiden Schrievwiesen Windhuk un Windhoek to glieke Delen begäng. Dat geev aver en Gouvernementsorder mit Wirken vun’n 14. Mai 1903 dör Theodor Leutwein, dör de Windhuk as eenzig amtlichen Naam bestimmt worrn is. Die amtliche Naam is 1918 in Windhoek ännert worrn, aver Düütsch bleev wieterhen en Amtsspraak vun’t Land. Buten vun Namibia warrt in de düütschen Spraakrebeden aver ok vundaag noch de Schrievwies Windhuk bruukt.
Geografie kiek ok: Geografie vun Namibia thumb|Satellitenbild vun de Stadt Windhuk. Dat Becken vun Windhuk (eng. Windhoek basin) is en Daalbecken, dat deelwies Bulten oder Hövels opwiest un binnen dat Khomashoochland liggt. Dat Hoochland höört sülvst wedder to de Groten Randstoop. Dat Becken vun Windhuk hett en Hööch twüschen ruchweg 1.625 un 1.725 m över N.N. un stiggt an eenige vun sien Ränner bit op 1.800 m an. Na all Sieten hen warrt dat Becken vun Bargtöög ümslaten, de blots in’n Noorden deelwies apen warrt, as to’n Bispeel an’n Lütt-Windhuk-Rivier in Richt na Brakwater. De Erosbargen in’n Oosten un de Auasbargen in’n Süüden vun de Stadt billt Kammlinen, de op ruchweg 2.000 m Hööch to liggen kamt. Markant sünd wieter de Nubuamisbarg in’n Noorden un de Groothartog-Friedrich-Barg in’n Süüdwesten vun de Stadt. Disse Topografie is en natürliche Grenz för’t Utbreden vun de Stadt un de wietere Entwickeln, vun wegen dat de nödigen Bogrundstücken för de Industrie, Sportanlagen usw. roor worrn sünd. De Wahnveerdel ut de jüngeren Tiet sünd al an de pieleren Bargflanken ranboet worrn.
De Lütt-Windhuk-Rivier, de an sien Böverloop dör den Avis-Damm opstaut warrt, tütt sik vun Noord na Süüd dör dat ööstliche Stadtrebeet. In’n Süüdwesten vun de Stadt loopt de Strööm Gommans un Arebbusch-Rivier dör’t Stadtrebeet, de beid den Goreangab-Stausee spiest, de in’n Noordwesten vun de Stadt liggt. In’n Westen vun Windhuk liggt de ruchweg 40 km² grote Daan-Viljoen-Wildpark.
Klima Windhuk is prägt vun en arid Klima, jüst so as wiete Deelen vun Namibia. Sünners aver dör den Wind, de de Stadt den Naam geven hett, warrt dat Klima sünners in de Tiet vun April bit September – wat in Namibia de Wintertiet is – as leeftallig opfaat. Arid heet, dat dat över’t Johr blots wenig Nedderslag gifft. In’n Dörsnitt liggt de Mengde v’n Nedderslag in’t Johr bi 369 mm, wobi sik de Regentiet op de Maanden Januar bit März beschränkt, in de dat mehr as 70 mm Nedderslag in’n Snitt geven deit.
De middlere Hööchsttemperatur is an sik teemlich gliek: Se liggt in’n Johresdörsnitt bi 25,2 °C un bewegt sik dorbi in’t Rebeet twüschen 20 °C in’n Dezember un 30 °C in’n Juni/Juli. De sietsten Temperaturen ännert sik duller. Wiel dat in de Sommermaanden (November bit Januar) kuum mol küller warrt as 20 °C fallt de Temperaturen in’n Winter (Mai bit August) bit ünner 10 °C. In’n Snitt liggt de sietste Temperatur bi 14,9 °C.Weder in Namibia op AfricaSafari.com afropen an’n 10. März 2009 afropen an’n 10. März 2009
Historie kiek ok: Historie vun Namibia duum|Dat Rebeet üm Windhuk op’n Bild vun de Kolonialtiet De Gegend üm Windhuk is all för mehrere Dusend Johren vun de San bewahnt wesen.Klaus Dierks: Vorgeschichtliche Zeit, 2. Januar 2005 chronoloogsche namibische Historie, afropen an’n 10. März 2009 Mitt vun’t 19. Johrhunnert, hebbt sik de Orlam ünner Jan Jonker Afrikaner ruchweg an de Steed daallaten, woneem vundaag de Stadtdeel Lütt-Windhuk liggt. Se kemen in dat Rebeet vun wegen de hitten Borns.
In de Johren dorna hebbt de Buren, also nedderlännsche Siedlers ut de Kapkolonie, en Steenkark boet, in de bit to fiefhunnert Minschen Ruum harrn. Se weer ok as School nütt. To disse Tiet weern in Windhuk ok Carl Hugo Hahn un Franz Heinrich Kleinschmidt vun de Rhienschen Missionssellschop as Missionaren togang. De junge Stadt hett sik to de Tiet good rutmaakt, is denn aver in’n Rahmen vun kriegerische Strietigkeiten twüschen de Namas un de Hereros tonichten maakt worrn. As sik Hugo Hahn 1873 vörnahmen hett, na längerer Tiet wedder torüch na Windhuk to gahn, weer he wies, dat vun de opstreven Stadt nix mehr över weer. En Botaniker ut de Swiez hett in’n Juni 1885 schreven, dat he in Windhuk „nix as Schakalen un Perlhöhner twüschen verwillerte Aaftbööm“ anfunnen hett..
duum|Hütten in Windhuk Enn vun’t 19. Johrhunnert In’t Johr 1878 hett dat Vereenigte Königriek an de Küst de Walfischbucht mitsams de Pinguineilannen annekteert un hett disse 1884 in de Kapkolonie mit rinhollt. An dat Binnenland weer dat Königriek aver nich intresseert. Dör de Arbeit vun de Rhienschen Missionssellschop, de al in’t fröhe 19. Johrhunnert losgahn is, un dör en grötteren Koop vun Land dör Franz Adolf Eduard Lüderitz is 1884 Düütsch-Süüdwestafrika as so nöömt „düütsch Schuulrebeet“ utropen worrn. De Sitt vun de Verwalten weer toeerst in Otjimbingwe, man 1891 al hett Curt von François, de dormols Hööftmann vun de Schuultrupp weer, Windhuk as ne’en Sitt vun de Verwaltung opboen laten, vun wegen de zentrale Laag. De Stadt gell to de Tiet ok as en Pufferzoon twüschen de Nama un de Herero, de sik nich vergahn künnen. Sien Borns sekern butendem ok de Waterversorgen vun de ne’en Hööftstadt.
An’n 18. Oktober 1890 hett Curt von François den Grundsteen leegt to de modernen Stadt Windhuk mit den Anfang vun de Bo vun en Steenfasten. Vun daag is dat de Olle Fasten. In de Johren dorop hett sik de Stadt blots langsom wieterentwickelt. Boet weern blots de nödigsten Hüüs för de Verwalten un to’n Wahnen. Vun’n Anfang vun sien Historie an, weer Windhuk ok tekent dör en Scheden vun de witten un de swarten Inwahners. in Lütt-Windhuk is Land an de witten Siedlers vergeven worrn, de in dat Rebeet lütte Aaft- un Tabakplantaaschen opboet hebbt. Dor weer butendem ok – jüst so as ok in’n hüütigen Hoochlandpark – Land an de inheemischen Bewahners geven, de dor jemehr traditschonellen Wahnsteden (de so nöömten Werften) boen deen. Bit 1913 sünd all swarten Inwahners vun Windhuk op dree vun disse Werften ünner Dwang ümsiedelt worrn. Mit tonehmen Totehn vun de Landbewahners un en starker’t Inwannern vör allen ut dat Düütsche Kaiserriek un Süüdafrika is de Inwahnertall bit 1916 op ruchweg 11.000 Lüüd stegen. An de dormoligen Kaiserstraat langs (vundaag Independence Avenue) hebbt sik tallrieke Ladens un Ünnernehmen ansiedelt. In disse Tiet entstünnen ok dree vun den Architekten Wilhelm Sander utklamüsterten „Stadtborgen vun Windhuk“, neemlich de Swerinsborg, de Heinitzborg un de Sanderborg.
De düütsche Kolonialtiet güng in Windhuk wiel den Eersten Weltkrieg to Enn, as in’n Mai 1915 süüdafrikaansche Truppen ünner de Flagg vun Grootbritannien de Stadt innahmen un besett hebbt. För de nächsten fief Johren stünn Windhuk ünner Verwalten vun en Militärregeeren un siet 1921 ünner en Mandatsverwalten. Anfang vun de 1930er Johren sünd die swarten Inwahners in de Vörstäder wieter op de Volkstämmen opdeelt worrn. De düütschen Inwahners hebbt sik dorgegen in politisch extreme Gruppen spleet (DSWB un DAP), hebbt aver in de Tiet na’n Krieg jümmer mehr jemehr Bedüden verloren. Eerst as Naklapp vun de Weltweertschopskries un noch mol 1955 sünd vun apentliche Hand tallrieke grote Projekten ümsett worrn, as to’n Bispeel dat Asphalteeren vun de Straten (womit al 1928 anfungen worrn weer) oder de Bo vun Dämm un Leitungen, üm de wassen Nafraag na Water bitokamen. Bito weern ok ne’e Scholen un Krankenhüüs inricht, de streng na’t System vun de Apartheid (Rassenscheden) güngen. Vele vun disse Projekten sünd vun Arbeiters maakt worrn, de ut dat Ovamboland anworven weern. Dorbi harrn de Politiker un Stadtplaners to de Tiet wedder en Ümsiedeln vun de Inheemschen in’n Sinn. Na’n Afsnacken mit de Mandatsregeeren för Süüdwestafrika un de süüdafrikaanschen Regeeren, man ahn de inheemschen Bewahners to fragen, is denn beslaten worrn, ne’e Vörstäder in’n Noordwesten vun de Stadt antoleggen un all swarten Inwahners wedder mol ut jemehr Wahnrebeden ümtosiedeln.
duum|De Olle Fasten üm 1891. De Swarten harrn sik nu aver mit jemehrn Stadtdeel identifizeert un wulln nich gahn. So keem dat 1959 to Demonstratschonen un to’n Boykott in de ollen Werft, woneem to de Tiet de meisten Inheemschen ansiedelt weern. De Stadtdeel is denn vun de Polizei besett worrn, wat an’n 10. Dezember 1959 to Schandaal föhrt hett, wobi ölven Inheemsche doodschaten worrn sünd un föfftig to’n Deel swoor besehrt weern. De Situatschoon weer noch mol anheizt, as de Landshööftmann Daniel Thomas du Plessis Viljoen anorden de, dat de besehrten Opstännschen keen medizinsche Help kriegen dröffen.http://www.klausdierks.com/Geschichte/101.htm. Dat Süüdwestafrikaansche Rode Krüüz hett na de Anorden keen Bloodspennen an de Besehrten tolaten.
duum|De Sanderborg is een vun dree Borgen in Windhuk De Vörfall, de as Opstand an de ollen Werft (eng. old location upriing) in de Historie ingahn is, hett en Ümdenken in de namibischen Historie to Folg hatt. Bedeeligt weern doran vele Föhrer as Samuel Nujoma, Moses Makue //Garoëb, Uatja Kaukuetu, Nathan Mbaeva, Zedekia Ngavirue, Clemence Kapuuo, David Meroro, John Ya Otto un Emil Appolus. De Vörfall weer een vun de Hööftgrünnen, dat de Inwahners sik vun de Frömdherrschop freemaken wulln hen to de Unafhangigkeit vun’t Land. Samuel Nujoma is na’n Opstand verhaft worrn un weer later dwungen, in’t Exil to gahn. In’n Verloop vun’t Johr 1960 is denn de SWAPO grünnt worrn.
Glieks na den Opstand sünd twüschen dree- un veerdusend Inwahners ut jemehr Hüüs rutgahn, vun wegen dat se Angst harrn, dat de Polizei wieter Gewalt anwennen künn. Wassen Strukturen in’t sellschoppliche Leven in den Stadtdeel sünd tonichten maakt worrn, bit he 1968 opletzt dicht maakt worrn is. De ne’e Vörstadt in’n Noordwesten vun Windhuk is Katutura nöömt worrn, wat so veel heet as Ooort, an den een nich leevt. 1961 un 1963 sünd lüttere Werften vun de Stadtdeelen Lütt Windhuk un Pokkiesdraai oplööst worrn. De Apartheid-Politik vun de Regeren güng wieter. Khomasdal weer blots för de Swarten vörsehn un Katutura is wieter in Sekters opdeelt worrn mit nipp un naue Ünnerdeelen un Splitten vun de enkelten Volksstämm. Bit Enn vun de 1980er Johren kregen all Hüüs vun de Regeren un ok veele private Ladens un Ünnernehmen scheedte Ingäng för de verschedenen ethnischen Gruppen.
Mit de Unafhangigkeit vun Namibia vun Süüdafrika in’t Johr 1990 is Windhuk de Hööftstadt vun de eersten demokratisch wählten Regeren ünner Samuel Nujoma worrn. De Stadt hett dordör ne’e Opwind kregen un de Inwahnertall is dorophen düchtig anstegen., wat de Stadtentwickeln toätzlich in Gang bröcht hett. Börgermeestersche is siet Dezember 2010 Elaine Trepper.
Politik un Verwalten