Arp Schnitger (* 2. Juli 1648 in Schmalenfleth; ünner de Eer bröcht an’n 28. Juli 1719 in Neefeld) weer een vun de best beropen Orgelbomeesters vun sien Tiet. He hett de norddüütsche Barockorgel up ehr Hööchte bröcht.
Leben Herkamen Arp Schnitger stamm vun en goot beropen Discherfamilie af. Düsse Familie leev öber vele Generatschonen in Schmalenfleth bi Braak an de ünnere Werser. Arp Schnitger sien Vadder, de Dischermeester weer, hett in de Karken ümto de Orgeln wedder herstellt, wenn dor en beten wat tweigahn weer.
Kinnertiet un Jöögd Dat is nich ganz genau bekannt, wannehr Arp Schnitger baren is. Döfft wurrn is he an’n 9. Juli 1648 in de Kark vun Golzwarden. Schnitger hett fief Süstern un Bröder harrt. 1662 füng he ene Lehr in de Discheree van sienen Vadder an. Darbi harr he ok al de Gelägenheit, sik bi Reparatuurarbeiden mit Orgelbo to befaten. As he 18 Jahr oolt weer güng he up Tippelee as en Dischergesell. Mit sien Handwark keem he wunnerbar torecht, man he harr dat ok bannig mit de Musik.
Orgelbo In Glückstadt an de ünnere Elv hett he nah de Tippelee fiev Jahr Orgelbo lehrt. Sien Lehrmeester weer Berendt Huß, en Verwandten vun em. An de Lehr hett he noch en Gesellentiet anslaten, meisttiets in Noorddüütschland. An’n Enn vun düsse Tiet hett he de grote Karkenorgel in St. Cosmae in Stood fardigmaakt. Sien Lehrmeester harr dor mit anfungen, man denn weer he sturben un so kröön Schnitger düssen Afsnitt vun sien Leben mit düsse Arbeit. Vunwegen dat sien Meester nu dood weer, hett he de Warkstäe in Stood, toeerst in’n Updrag vun de Wittfro Huß, fudder bedreben. Dor weer he 29 Jahre oolt.
Arbeit Dat hett sik gau rümsnackt, wat he vun’n verstännigen un leifigen Handwarker un Künstler weer. Toeerst hett he Updrääg vun ümto kregen, man dat duur nich lang, denn fragen se ok ut Bremen, Veern un Hamborg bi em an. Vun 1677 bit 1682 hett Schnittger in sien Warkstäe in Stood arbeit, man denn is he nah Hamborg umtagen. Dor hett he den Börgereed swaren un is Vullbörger vun de Hansestadt wurrn. Sien eersten groten Updrag kreeg he vun’n Karkenvörstand vun de St.-Nikolai-Kark. Dor hett he een Orgel mit 67 Registers, veer Manualen, Pedal un mehr as 4.000 Piepen för boot. De gröttste Piep weer dat C öber 32 Foot, dat weeg 860 Pund. Düsse Orgel is 1842 bi’n groten Brand vun Hamborg in Dutt gahn. Man hüdigendags gifft dat jümmers noch de Orgel, de he 1693 för de St.-Jakobi-Karken in Hamborg boot hett. Düsse Orgel hett 60 Registers, veer Manualen un Pedal. Dat warrt seggt, dat is de gröttste historisch Orgel vun de Welt. Goot beropen Orgelboers un Komponisten ut de ganze Welt hefft sik dat nich nehmen laten, enen Besöök bi düsse Hamborger Arp-Schnitger-Orgel to maken. Ünner annern sünd Dieterich Buxtehude, Georg Friedrich Händel un Johann Sebastian Bach ok dor ween.
Schnitger kreeg nu Updrääg ut den ganzen Nordwesten vun Düütschland un ok noch ut England, Russland, Spanien un Portugal. In dat Jahr 1699 hett Schnitger de Privilegien för den Orgelbo in de Grafschup Ollnborg un Demmost kregen un ok för de Hartogdömer Bremen un Veern. 1708 is he ok noch Orgelboer vun den Hoff vun Preußen wurrn.
Familie Schnitger weer mit de Hamborger Koopmannsdochter Gertrud Otte verheiraat. De stünn sik goot. Vun 1705 af an hett Schnitger up den Hoff vun siene Swiegeröllern en twete Orgelwarkstäe ünnerholen. Dat weer de Orgelmakerhoff. Mit siene eerste Fro hett he söss Kinner harrt. De veer Söhns hefft den Vadder sien Beroop annahmen, man bloß twee vun jem hefft jem ehren bekannten Vadder öberleevt un sien Arbeit wiedermaakt. Franz Caspar Schnitger hett nah Arp Schnitger sienen Dood in de Nedderlannen arbeit un, ünner annern, in Meppel, Alkmaar un Zwolle bedüdend Orgeln boot, de hüdigendags noch dor sünd. Schnitger siene eerste Fro is 1707 sturben. In dat Jahr 1713 hett he sik to’n tweten Maal verheiraat mit Anna Elisabeth Koch. Dat weer de Wittfro vun en Orgelspeler.
Dood Arp Schnitger sien Gräffnis is in dat Gräffnisbook vun de Neefelder Karkengemeende bi’n 28. Juli 1719 inschreben. De Dag vun sienen Dood is nich bekannt. Sturben is he woll nich in Neefeld, man in Itzehoe. Dor hett he vun 1715 af an een Orgel mit 43 Registers un dree Manualen boot. Schnitger sien Graff in’n Footbodden vun de Neefelder Karken is 1971 wedder funnen wurrn. Hüdigendags liggt dor een slicht Steenplatten öber.
Wark Man mutt sik wunnern, dat de Mester in de korte Tiet bit 1719 an 169 Orgeln arbeiden, 18 grote Orgeln, 42 middlere un 34 lütte Orgeln boon kunn. Darbi leet he sik faken blots siene Unkosten utbetahlen un arbeid „rein to Gotts Ehr“.
Vele van siene Kunstwarken sünd vandagen nich mehr dar. Se sünd nich överall richtig behannelt un pleegt woorn un darum bit up wenige Utnahmen vergammelt un vergahn. So wat bi 15 Stück sünd noch in’n Noorden von’t Ollnborger Land un Oostfreesland vörhannen. As besunners kostbaar gellt de Orgeln in Gannerkesee un in Deesdorp an de Werser. De Deesdorper Orgel hett 320 Rieksdaler kost.
Siene Schöler hefft sien Wark in Noord- un Middeldüütschland, in de Nedderlannen un in Skandinavien fudder maakt. An düsse Stäe schööt bloß Christian Vater (Hannober), Erasmus Bielefeldt (Stood), Johann Dietrich Busch (Itzehoe) un Johann Gottfried Rohlfs (Esens) nömmt weern.
Orgeln vun Arp Schnitger, de hüde noch dor sünd
Orgeln vun Arp Schnitger, de in een Tostand sünd, dat een dor vun seggen kann: Arp Schnitger hett se maakt, gifft dat hüdigendags in:
röm. Tall = Tallen vun de Manualen
P = selfstandig Pedal
p = anhangen Pedal
arab. Tall = Tallen vun de klingende Register
Johr Stad Kark Bild Grötte Register Informatschoon 1668-75/88 Stood St. Cosmae et Damiani 160px III/P 42 Kasten, Prospekt un 35 Register (8 deelwies) erhollen 1677-79 Bülkau (Neddersassen bi Otterndörp) St. Johannes de Döper 160px I 10 (ca.) Kasten un Prospekt erhollen; hüüt II/P/22 1678-79/1709 Jörk St. Matthias 160px III/P 35 Kasten un Prospekt erhollen (1709); hüüt II/P/22 1680 Cappel St. Peter un Paul 160px II/P 30 Kasten, Prospekt un 18 Register vun Schnitger erhollen; 10 anner ole Register vun Schnitger övernommen 1678-82 Oederquart St. Johannis 160px III/p 28 Kasten un Prospekt erhollen; hüüt II/P/17 1683 Lüdingworth (Ünnerelv) St. Jacobi 160px III/P 35 Kasten, Prospekt un 14 Register vun Schnitger (heel of deelwies) erhollen; veel ole Register vun Schnitger övernommen (de Helft vun all Register) 1684 Elmshorn Nicolaikark 160px II/P 23 Kasten erhollen; hüüt III/P/33 1686 Hamborg-Bargstedt Evangeelsche Kark 160px I 8 Kasten un 2-3 Register vun Schnitger erhollen 1685-87 Steenkark (Ool Land bi Hamborg) St. Nicolai et Martini 160px II/P 28 Kasten, Prospekt, 13 Register, 8 anner deelwies erhollen 1687 Blankenhagen (Mekelnborg) Dörpskark 160px II/p 12 Kasten un 4-5 Register vun Schnitger erhollen 1683-88 Hamborg-Neefeld St. Pankratius 160px II/P 34 Kasten, Prospekt un 18 Register erhollen 1688 Mittelskark St. Bartholomäus 160px II/p 22 6-8 Register vun Schnitger erhollen; hüüt II/P/32 1688-90 Hollern (Ool Land bi Hamborg) St. Mauritius 160px II/P 24 Kasten, Prospekt un 13 Register (heel of deelwies) erhollen 1686-88/91-92 Nörden (Oostfreesland) St. Ludgeri 160px III/P 46 Kasten un 13 Register vun Schnitger erhollen; 8 anner ole Register vun Schnitger övernommen → Örgel vun de Ludgerikark Nörden 1691-92 Grunneng (Nedderlannen) Martinikerk 160px III/P 39 Pedal-Kasten, Prospekt un 6 Register vun Schnitger erhollen; anner ole Register vun Schnitger övernommen; hüüt III/P/52 1689-93 Hamborg St. Jacobi 160px IV/P 60 43 Register (heel of deelwiese) erhollen; verscheden ole Register vun Schnitger overnomen 1693 Grunneng (Nedderlannen) Pelstergasthuiskerk 160px II/p 20 Kasten un 2 Register (7 deelwies) erhollen 1693 Eutin Slottkapell 160px II/P 23 (ca.) Kasten erhollen; hüüt I/9 1693-94 Grasbarg (bi Bremen) Luthersche Dörpskark 160px II/P 21 Kasten un 14 Register erhollen 1695-96 Noordbroek (Nedderlannen, Provinz Grunneng) Hervormde Kerk 160px II/P 20 Kasten un 10-11 Register erhollen; hüüt II/P/24 1695-96 Harkstede (Nedderlannen) Hervormde Kerk 160px I 7 Kasten, Prospekt un 5 Register erhollen; hüüt I/p/9 (10) 1696-97 Peize (Nedderlannen, Prov. Drenthe) Hervormde Kerk 160px II/P 22 Kasten, Prospekt un 4-6 Register vun Schnitger erhollen; anner ole Register vun Schnitger övernommen 1697-98 Deesdorp (Unnerwerser) St. Laurentius 160px II/p 12 Manual-Kasten un 10 Register; hüüt II/P/18 1697-98 Golzwarden St. Bartholomäus 160px II/P 20 Kasten erhollen; hüüt II/P/22 1698 Struckhusen St. Johannes 160px II/p 12 Hauptwark-Kasten un 2 Register erhollen; hüüt II/P/15 1698 Nieuw Scheemda (Nedderlannen, Provinz Grunneng) Hervormde Kerk 160px I/p 8 Kasten un 4-6 Register erhollen 1696-99 Mensingeweer (Nedderlannen, Provinz Grunneng) Hervormde Kerk 160px I 8 Kasten, Prospekt un 6 Register erhollen; hüüt I/p/9 1699 Gannersee (Neddersassen) St. Cyprian un Cornelius 160px II/p 16 Kasten, Prospekt un 9 Register erhollen; hüüt II/P/22 1700-01 Uithuizen (Nedderlannen, Provinz Grunneng) Hervormde Kerk 160px II/P 28 Kasten, 18 Register ganz un 3 anner deelwies erhollen 1701 Maia (bi Porto, Portugal) Klosterkark San Salvador 160px II 12 Kasten un 11 Register erhollen 1701 Mariana (Brasilien) Kathedraal 160px II/p 18 Kasten, Prospekt, 14 Register (heel of deelwiese) vun Schnitger erhollen; villicht door Schnitger sien Mitarbeider Heinrich Hullenkampf opstellt 1699-1702 Clausthal-Zellerfeld St. Salvatoris 160px III/P 55 Kasten erhollen; hüüt II/P/29 1702 Eestbrügg St. Martin 160px II/P 34 Kasten erhollen 1702 Grunneng (Nedderlannen) Der Aa-Kerk 160px III/P 32 Kasten, Prospekt un ca. 13 Register vun Schnitger erhollen; 10 anner ole Register vun Schnitger övernommen; hüüt III/P/40 1704 Eenum (Nedderlannen, Provinz Grunneng) Hervormde Kerk 160px I 10 Kasten, Prospekt un 4-6 Register erhollen; hüüt I/p/10 1704 Godlinze (Nedderlannen, Provinz Grunneng) Hervormde Kerk 160px II/p(?) 16 Kasten, Prospekt un 8-9 Register erhollen; hüüt I/p/12 1705 Accum St. Willehad 160px II/P 16 Kasten erhollen 1707-08 Lenzen St. Katharinen 160px II/P 27 Kasten deelwies un 2-3 Register erhollen 1707-08 Hamborg-Ossenwarder St. Pankratius 160px II/P 30 Kasten, Prospekt un 5-11 Register erhollen 1709-10 Weener (Rheiderland in Oostfreesland) St.-Georgskark 160px II/p 22 Kasten un 6 Register erhollen; hüüt II/P/29 1710-11 Pellworm (Noordfreesland) Ole Kark 160px II/P 24 Kasten un 11 Register (heel of deelwies) erhollen 1710-11 Sneek/Snits (Nedderlannen, Prov. Freesland) Martinikerk 160px III/P 36 Kasten, Prospekt un 10 Register (heel of deelwies) erhollen 1711 Ferwert Hervormde Kerk 160px II/P 26 5 Register vun Schnitger erhollen 1710-13 Abbusen St. Laurentius 160px II/P 24 Kasten un Prospekt erhollen 1715-16 Faro (Portugal) Kathedraal 160px II 22 villicht door Schnitgers Mitarbeider Heinrich Hullenkampf opstellt 1714-16 Rendsborg Christuskark 160px II/P 29 Kasten un 4 Register erhollen; hüüt IV/P/51 1715-19 Itzehoe St. Laurentii 160px III/P 43 Kasten un Prospekt erhollen; hüüt IV/P/58 1719-21 Zwolle (Nedderlannen, Provinz Oaveriessel) Michaelskark 160px IV/P 64 To’n groten Deel vun sien Söhn Franz Caspar Schnitger) un Johann Georg Schnitger baut; Kasten un Grootdeel vun de Register vun Schnitger erhollen
Böker öber Schnitger Cornelius H. Edskes, Harald Vogel: Arp Schnitger und sein Werk.Hauschild, Bremen 2009, ISBN 978-3-89757-326-0. Gustav Fock: Arp Schnitger und seine Schule. Ein Beitrag zur Geschichte des Orgelbaues im Nord- und Ostseeküstengebiet. Bärenreiter, Kassel 1974, ISBN 3-7618-0261-7 (grundleggen) Peggy Kelley Reinburg: Arp Schnitger, organ builder. Catalyst for the centuries. Indiana University Press, Bloomington 1982, ISBN 0-253-30927-1 Albrecht Schneider, Richard von Busch, Lüder Schmidt: Klanganalysen an Arp Schnitger-Orgeln. In: 'Critica musica'. Studien zum 17. und 18. Jahrhundert. Festschrift für Hans-Joachim Marx. Stuttgart, Weimar: Metzeler 2001, S. 174-192.