thumb|Handball is’n Speel mit veel Tempo thumb|Handball warrt vundaag tomeist in de Hall speelt Handball is en Sportoort, bi de twee Mannschoppen gegenenaner speelt. Jede Mannschop besteiht ut söss Feldspelers un een Doorhöder. Dat Teel vun’t Handballspeel is, den Handball in dat Door vun de annern Maannschop to smieten un so ’n Door to maken. De Mannschop, de to’t Enn vun de Speeltiet de meisten Doren maakt hett, winnt dat hele Speel. De Speelteit is dorbi tweemol dörtig Minuten, bi Jöögdmannschoppen gifft dat körtere Tieten.
Blangen den Hallenhandball, wat tomeist eenfack „Handball“ nöömt warrt, gifft dat noch twee annere Varianten. Een is de Feldhandball, de fröher veel fakener speelt worrn is. Dat annere is de Beachhandball, wat jümmer mehr Tosprook finnt.
In de USA steiht de Begreep Handball för American Handball, wat aver en vullstännig annere Sportoort is.
Historie thumb|Harpastum, de röömsche Form vun’n (Frons)-handball. Mosaik in de Villa Romana del Casale Spelen jüst so as Handball geev dat al in de Antike bi de Römers as to’n Bispeel Urania oder Harpastum (vun greeksch harpaston). Verschedene Fangspelen weern ok in’t Middelöller begäng. Man, dat egentlich Handballspeel hett sik eerst üm de Wenn vun’t 19. to’n 20. Johrhunnert ut verschedene Ballspelen as Nett-, Korf- oder Toornball entwickelt. Dorut sünd eerstmols Spelen entstahn, bi de op en Door smeten worrn is. Dat eerste Regelwark is 1906 vun den däänschen Schoolmeester un Böverstleutnant Holger NIelsen ut Ordurp bi Kopenhagen utklamüstert worrn. Bi em weer dat noch nich vörsehn, dat de Spelers lopen schülln, un de Ball dröff blots dree Sekunnen in de Hand hollen warrn.
As de Geboortsdag vun’n modernen Handball gellt de 29. Oktober 1917, as de Berliner Böverturnwart Max Heiser (1879-1921) fastleggt hett, dat de von em 1915 för Fronslüüd utdachte Speel „Doorball“ nu „Handball“ heten schüll, un he dorför ok faste Regeln fastlegg. Sien Afsicht weer, dormit en Speel to maken, dat för Deerns de Mööglichkeit bargt sik uttotoben, vun wegen dat em Jungsspelen as Football dorför mit toveel Insatz vun’n Lief verbunnen schien. Sien Speel weer dorüm ok noch ahn groten Liefkuntakt un ahn jede Oort vun Kamp.
De Berliner Turnschoolmeester Carl Schelenz (1890-1956) hett twee Johr later dat Speel wieterentwickelt un möök dat ok für Jungs un Mannslüüd intressant, dordör dat he Tweekämp Verlööf geven un den Ball lütter maken de. Dordör stell he dat Smieten in’n Vördergrund. He hett ok dat Prellen inföhrt, wiel de annern Grundlagen as de Mannschopsgrött, dat Speelfeld un de Schiedsrichters vun’n Football övernahmen weern. Handball is dorophen jümmer mehr speelt worrn un korte Tiet later geev dat ok al eerste Mannschoppen. 1921 is denn al de eerste düütsche Meesterschop utdragen worrn, bi de de TSV 1860 Spandau wunnen hett.
An’n 13. September 1925 is in Halle an de Saale dat eerste Lännerspeel twüschen Düütschland un Öösterriek utdragen worrn, dat Öösterriek mit 6 to 3 wunnen hett. Dree Johren later is denn in’n Rahmen vun de Olympischen Spelen in Amsterdam de eerste internatschonale Handballverband IAHF vun de ölven Länner USA, Kanada, Däänmark, Finnland, Frankriek, Grekenland, Irland, Öösterriek, Sweden, Tschechoslowakei un Düütschland grünnt worrn. In de Tiet is dat Regelwark to’n eersten mol offiziell fastleggt un eenheitlich maakt worrn. Twüschen 1922 un 1933 sünd de düütschen Meesterschoppen in’n Handball vun twee verschedene Sportverbännen (Düütsche Sportbehörd un Düütsche Turnerschop) parallel utdragen worrn, so dat dat för jeed Johr twee düütsche Meesters geev.
Vun wegen dat de annern Sportverbännen sik rein as sportliche un nich ok as politische Verbännen sehn hebbt, beslööt de mehr düütschnatschonaal utrichte Düütsche Turnerschop an’n 1. September 1923 op ehr Rieksdrapen de „rennliche Scheeden vun Turners un Sportlers“. Vele Handballers hebbt dorophen egene Verenen grünnt.
Olympisch weer Feldhandball blots eenmol bi de Olympische Sommerspelen 1936 in Berlin, man ok blots op dat Inwirken vun Adolf Hitler hen, vun wegen dat Düütschland to de Tiet den Feldhandball klor domineeren de. So hett de düütsche Utwahl denn ok vör 100.000 Tokiekers dat Endspeel gegen Öösterriek wunnen, wat för den Handball bit vundaag en Tokiekerrekord (Feld un Hall) dorstellt. De eersten Weltmeesterschoppen in’n Feld- as ok in’n Hallenhandball weern 1938 ok in Berlin dörföhrt. Bi beide Turneren hett sik ok dor wedder de düütsche Mannschop dörsett.
De Organisatschoon un Struktur vun’n Handball müss na den Tweten Weltkrieg eerst wedder opboet warrn, un so sünd 1946 de International Handball Federation (IHF) un 1949 de Düütsche Handballbund (DHB) grünnt worrn. De eersten düütschen Meesterschoppen vun de Nakriegstiet sünd al 1948 wedder utdragen worrn. De Feldhandball is gau wieterentwickelt worrn, wat seker ok dormit to doon harr, dat de düütsche Natschonalmannschop in Europa jümmers noch de domineeren Mannschop weer: Söss vun Söven Meesterschoppen hebbt düütsche Mannschoppen wunnen. Een vun de besten un bekanntsten Spelers ut de dormoligen Tiet weer Bernhard Kempa, de Utfinner vun’n Kempa-Trick. 1959 hett de DDR-Natschonalutwahl en binnendüütschen Vergliek gegen de Natschonalmannschop vun de Bundsrepubliek wunnen un weer achterran to’n Sportler vun’t Johr in de DDR wählt.
To de glieken Tiet hett sik aver ok de Hallenhandball jümmer wieter entwickelt. Andreven weer de Gang in de Hall vör allen dör de skandinaavschen Länner, de wegen de Klimabedingen na Mööglichkeiten söken deen, mehr Taktik un Tempo in’t Speel to bringen ahn dorbi op Johrestieten, Wind un Weder Acht geven to möten. Dat Speel is sekerer, gauer un dormit ok intressanter worrn, as de Regeln an de ne’e Ümgeven anpasst weern. To Anfang weern beide Varianten gleik Stellt, man de Hallenhandball hett sik jümmer mehr dörsett. Bi de Olympische Sommerspelen 1972 in München is Hallenhandball för de Mannslüüd olympisch worrn, wat mit dorto bidragenhett, dat de Feldhandball in de tokamen Tieten keen grote Rull mehr spelen schüll. In’t Johr 1975 sünd denn de letzten Meesterschoppen in’n Feldhandball utdragen worrn un de Begreep Handball stünn siet de Tiet tomeist blots noch för Hallenhandball. För de Fronslüüd is de Sport 1976 denn ok olympisch worrn. In’n Hallenhandball warrt regelmatig Welt- un Europameesterschoppen utdragen.
Speelregeln Hööftartikel: Handballregeln
Speelflach thumb|Skizze vun’t Speelfeld De Speelflach hett de Form vun en Rechteck mit Sietenlängden vun 40 m × 20 m. Dör en Middellien warrt dat Feld in twee Hälften deelt. De Doren staht in de Mitt vun de smallen Sieten, dorför liggt op jede Siet de so nöömte Doorruum. De Ruum binnen de Speelflach, man buten de Doorrüüm warrt as Speelfeld betekent.
Allgemeen gellt, dat all Lienen to den Ruum höört, den se begrenzen doot. För de Middellien bedüüt dat, dat se to beide Speelfeldhälften rekent warrt.
Doren De Doren sünd bi’n Handball dree Meter breet un twee Meter hooch. Se mööt fast in’n Bodden oder an de Wand dorachter verankert wesen. De Doorrahmen mutt en Rechteck wesen.
De Doorposten un de Dweerlatt, de jem verbinnt, mööt ut dat glieke Material bestahn (to’n Bispeel Holt oder Lichtmetall) un en quadraatsch Profil vun 8 cm Kantenläng hebben. Se mööt bito op de dree Sieten, de vun de Speelflach to sehn sünd mit twee düütlich ünnerscheedliche Farven streken wesen, de sik butendem ok vun’n Achtergrund düütlich afgrenzen laat. De Klören mööt bi beide Doren gliek wesen.
Jeed Door mutt en Nett opweisen, dat so nöömte Doornett. Dat mutt so fastmaakt wesen, dat en Ball, de in’t Door smeten worrn is, in’n Normalfall in’t Door blifft un nich dörflegen kann. Nödigenfalls kann in’t Door achter de Doorlien en tosätzlich Nett anbröcht warrn.
Doorruum Vör de Doren liggt de Doorruum, de ut twee Veerdelkrinken mit’n Radius vun söss Meter üm de achteren Ecken vun de Doorposten un en Lien parallel to de Doorlien in söss Meter Afstand defineert warrt. Feldspeler drööft in den Doorruum nich ringahn, man de Ball dröff in de Luft över’n Doorruum speelt warrn. Dat heet, dat en Angrieper vör de Doorruumlien afspringen un in’n korten Afstand op dat Door smieten kann, solang he den Ball loslett, vördem he wedder Kuntakt to’n Bodden hett. Dat Rinpedden in’n Doorruum ahn Ball, üm dorut en Vördeel to hebben (t. B. en betere Anspeelpositschoon) föhrt to’n Verlust vun’n Ball un de gegnerische Mannschop maakt mit’n Afworp wieter.
Wenn en Speler ut de Afwehr in den Kreis ringeiht, warrt dat in de Regel blots denn bestraaft, wenn he sik dordör en Vördeel in’n Sinn vun de Afwehr anegent.
Utwesselruum An de langen Sieten vun de Speelflach is to beide Sieten vun de Middellien buten vun de Speelflach för jede Mannschop en Utwesselruum anleggt. Dor künnt sik de Offiziellen, de Utwesselspeler un viellicht rutstellte Speler ophollen.
Dat Wesseln twüschen Utwesselruum un Speelfeld kann to jede Tiet maakt warrn, dröff aver blots över de Utwessellien vör sik gahn, de vun de Middellien ut 4,50 m lang is.
Speelball De Handball besteiht ut en Ledder- oder Kunststoffhüll, de mit Luft füllt is. Dat gifft dree ünnerscheedliche Grötten: GröttMannschoppenÜmfang (in cm)Gewicht (in g)IIIMannslüüd un Jungs af 16 (mJA)58–60425–475IIFronslüüd, Jungs af 12 (mJC+mJB) un Deerns af 14 (wJB+wJA)54–56325–375IJöögd af 8 (mJE, mJD, wJE, wJD, wJC)50–52290–330thumb|En Handball vun de Grött III Grött un Gewicht för Bäll in’n „Mini-Handball“, also för Kinner ünner 8 Johren, sünd in de IHF-Regel nich fastleggt. Inoffiziell warrt en Ümfang vun 48 cm bruukt.
De Ball warrt faken mit Horz behannelt, wat dorto bidriggt, dat de Ball ok mit een Hand goot fasthollen warrn kann. So kann een mit den Worparm ok Trickwörpen, as’n Dreiher, maken oder Wörp antüüschen. Man, in vele Hallen gifft dat en Horz- un Haftmiddelverbott, vun wegen dat vele Produkten backiuge Sporen op’n Bodden torüch laat.
Speeltiet De normale Speeltiet bedriggt för all Mannschoppen mit Spelers af 16 Johren tweemol 30 Minuuten. De Poos twüschen de beiden Halftieten is 10 Minuuten lang. För Jöögdmannschoppen warrt en körtere Speeltiet ansett: tweemol 25 Minuuten bi’n Öller vun 12 bit 16 Johren un tweemol 20 Minuuten bi’n Öller vun 8 bit 12 Johren.
De DHB hett disse Vörgaven in Öllersklassen (A- bit E-Jöögd) ümsett. Bi Turneeren warrt deelwies körtere Speeltieten ansett.
Bi Spelen, bi de en kloor Resultat bruukt warrt (t. B. Turneeren oder bi’n DHB-Pokal), gifft dat bi’n Unentscheeden bit to twee Verlängern vun elk tweemol 5 Minuuten mit een Minuut Poos dortwüschen. Ist de Speelstand denn jümmer noch utgleken, warrt dat Resultat mit en Sövenmetersmieten bibröcht.
De Schiedsrichters künnt na egen Menen de Speeltiet anhollen (Timeout oder Ünnerbreken). Bi’n Sövenmeter schall blots bi en sünneren Vörgang, as en Doorhöderwessel, ’n Timeout tolaten warrn.
Jede Mannschop hett eenmol in een Halftiet vun de regulären Speeltiet dat Recht op en Mannschops-Timeout (Uttiet) vun een Minuut Duer. Se kann dit Recht in Ansprook nehmen, wenn se sülvst in Besitt vun’n Ball is. De Mannschopsuttiet warrt dör den Verantwoortlichen vun de Mannschop beandraagt, dordör dat he en gröne Koort, de tomeist mit en swart „T“ kenntekent is, op den Disch vun den Tietnehmer un den Sekretär leggt.www.handballregeln.de, Verkloren to de Mannschopsuttiet, afropen an’n 29. Dezember 2007 De Tietnehmer ünnerbrickt denn foorts dat Speel mit en akustisch Signal (Piep, Sireen oder Huup), wenn de Mannschop, de de Uttiet nehmen will in’n Ballbesitt is, un hollt de Tiet an.
Normalerwies warrt wiel en Uttiet de Speeltaktik besnackt. Mitünner warrt en Mannschopsuttiet aver ok ut rein taktische Grünnen inleggt, üm dat Speel vun de annere Mannschop to ünnerbreken un de Snelligkeit ruttonehmen. In ünnere Verbännen gifft dat ok Speelklassen, in de dat Mannschops-Timeoout verboden is.
Schiedrichter Hööftartikel: Handballschiedrichter