thumb|Wiel de Pubertät kummt tomeist ok de eerste Leev As Pubertät (ut lat. „Mannborkeit“) warrt – ruchweg siet dat 16. Johrhunnert – de Deel vun de Adoleszenz betekent, in den de entwickelnsphysioloogsche Verloop vun’t geslechtliche Riepen den „riepen Tostand“ in’n Sinn vun in de Laag to’n Foortplanten as Teel innimmt un in’n wieteren Verloop to’n utwassen Lief föhrt. Disse Levensphaas geiht los, wenn de Bregenanhangdrüüs en hormonell Signal an den Lief utsennt, in sünnere Organen nu mehr Sexualhormonen to produzeeren un in’t Blood uttoschütten. Bi Jungs is dat vör allen dat Testosteron, bi Deerns dat Östrogen.
In Düütschland warrt de Pubertät normalerwies in’t Öller twüschen 10 bit 18 Johren bi Deerns un twüschen 12 un 20 Johren bi Jungs dörlopen. In disse Tietduer warrt bi beide Geslechter ünner en düütlich högere Kunzentratschoon vun de Sexualhormonen de sekundären Geslechtsmarkmolen vullstännig utprägt, as to’n Bispeel dat geslechtsafhangige Liefhoor. Bi Deerns fangt wiel de Pubertät de Menstruatschoon (Menarche) an un in de Eierstöck kort dorop dat Billn vun Eizellen (Ovulatschoon), de befrucht warrn künnt. Bi de Jungs geiht dat los mit de Produkschoon vun Spermien in de Klöten (Spermarche).
Na ne’ere Insichten warrt de Anfang un de Verloop vun de Pubertät vör allen genetisch stüert, wobi de Pubertätsgenen KiSS1 un KiSS1R (ehmols GPR 54) en sünnere Rull speelt. A. Herbison, J. Clarkson: Estrogen and kisspeptin regulation of GnRH neurons at puberty Fröher hett man dacht, dat de Sexualität bi’n Minschen eerst mit de Pubertät togang kummt, man vundaag gellt dat as seker, dat de Minsch ok as Kind al sexuelle Geföhlen hett (kiek ok: Infantile Sexualität na Freud).
Physioloogsche Grundlagen thumb|Organen vun’t endokrine System, de för de Pubertätsentwickeln vun Bedüden sünd. Bi Kinner finnt ok al lang för de Pubertät en gliektietige vun’t Geslecht unafhangige, man to den Riepvörgang vergliekswies lütte Produkschoon vun Östrogenen un Androgenen as dat Testosteron statt. De Andelen sünd bi Jungs und Deerns aver verscheden. As bi Deerns mehr Östrogenen un bi Jungs mehr Androgenen utschütt warrt, warrt de beiden as dat weibliche oder männliche Geslechts- oder Sexualhormon betekent.
Bi’t männliche Geslecht Bi männliche Kinner un Utwassene warrt de Produkschoon vun Testosteron un dormit dat em neeg stahn, aver düütlich vermännlich wirken Androsteron, un in lütte Mengden ok de Produkschoon un Utschütten vun Östrogenen in de Leydig-Zellen in de Klöten (8) regelt. Dat lööpt över dat in’n Hypothalamus (nipp un nau över 2) vun GnRH-Neuronen utschütte Gonadotropin-releasing-Hormon (GnRH) S. Heger: Neuroendokrine Regulation der Gonadotropin-releasing-Hormon-Neuronenfunktion un dat in’n Hypophysenvörderlappen (2) billte Gonadotropin ICSH (interstitiell Zellen stimuleeren Hormon) = LH (Luteiniseerhormon). Dat Samttestosteron besteiht dorbi ut bioaktiv Testosteron = Albumin</b>-bunnen (40 bit 50%) as ok ut SHbG-bunnen Testosteron (50 bit 60%) un free Testosteron (1 bit 2%).<ref>J. Griffin, J. Wilson: Disorders of the testes and the male reproductive tract in: Larson, Kronenberg, Melmed, Polonsky (Rgv.): Williams Textbook of Endocrinology, 10th ed., Philadelphia 2003, WB Saunders, 709 - 769</ref> Dorvun unafhangig warrt in de Nevenneren (5) de so nöömten Nevennerenandrigenen billt.W.D. Keidel: Kurzgefasstes Lehrbuch der Physiologie, 2. Oplaag, Georg Thieme Verlag, Stuttgart 1970, S. 205
Bi’t weibliche Geslecht Bi Deerns un Fronslüüd lööpt de Regulatschoon vun’t in de Eierstöck (över 7) produzeerten Östrogenen över dat hypothalamische Gonadotropin-releasing-Hormon un de in’n Hypophysenvörderlappen billte Gonadotropinen FSH un LH. De ok in de Nevenneren (5) billten Östrogenen sünd vun disse Reguleeren nich bedrapen. To de Östrogenen höört dat bioloogsch wirksomste Östrogen 17-β-Estradiol, dat düütlich weniger wirksome Östron,dat opstunns blots as bioloogsch ahn Bedüden bekannt is, as noch tomindst twintig wietere annere Östrogenen.W.D. Keidel: Kurzgefasstes Lehrbuch der Physiologie, 2. Oplaag, Georg Thieme Verlag, Stuttgart 1970, S. 206
Hormonelle Ännern vör de Pubertät Vundaag geiht dat bi’n gesunnen minschlichen Lief, de goot nehrt is, normalerwies in’n Öller vun acht oder negen Johren los mit de hormonelle Ännern, de mit de Pubertät to doon hett. Dör de anstiegen Produkschoon vun Sexualhormonen arrt dat sexuelle Riepen utlöst un föddert. Dör en Wesselwirken to de vermehrt produzeerten Sexualhormonen warrt to’n een ünner Reguleeren vun den in’n Hypothalamus produzeerten Somatotropin-releasing-Fakter (SRF = GhRH = GRF) un den Somatostatin ok in’n Hypophysenvörderlappen verstarkt Wassdomshormonen (Somatotropin) un to’n annern in de Schilddrüüs (3) Thyroxin herstellt un utschütt. Dit föhrt in’t Verloop vun’t sexuelle riepen blangen de Wirken vun’t Testosteron ok to’n langsom anstiegen Liefgrött. Mit Insetten vun de Pubertät billt sik bi beide Geslechter de Thymus (4) torüch (Involutschoon), so dat bi utwassen Lüüd blots noch en Thymusrest oder’n retrosternalen Fettkörper över blifft. De besteiht vör allen ut Fettgeweev.
Jungs thumb|Androgenen sorgt för’t Wassdom vun’t Liefhoor. Dör’t Anstigen vun de Gonadotropinkunzentratschoon in’t Blood, warrt bi Jungs al düütlich vör de egentlichen Pubertät de Produkschoon vun’t Testosteron in de Leydig-Zellen vun de Klöten anregt. Dit männliche Sexualhormon prägt ganz allgemeen de sekundären Geslechtsmarkmolen, lett Lief un Muskeln wassen un sorgt ok för de tonehmen Liefhoren. Dat Gonadotropin stüert toeerst den Anfang vun de Schaamhoor un de Hoor ünner de Arms (Pubarche) un in’n Verloop vun de Pubertät ok de Utprägen vun’n Boort, de Bosthoor un de restliche Liefhoren.
Bit kort för de egentlichen Pubertät wasst de Testosteronspegel üm dat Twee- bit Dreefacke an, wat denn to’t Wassen vun Pint, Klötensack, de Klöten, Nevenklöten, Saatleider, Saatblaas, Prostata, Präputial- un Bulbourethraldrüüs anregt. Dat kann dorüm angahn, dat mit männliche Kinner ok vör de Pubertät al bi’n Orgasmus to’n eersten mol en – wenn ok blots lütte – Utscheden vun Prostatasekret hebbt (Ejakularche),[ Childhood Orgasm, de faken ok as Ejakulatschoon in’n Sinn vun „Afgang ahn Sperma“ betekent warrt. Vörrutsetten is dorför allgemeen en sünners starke Utprägen vun de primären Geslechtsmarkmolen, en dull utprägt sexuell Intresse verbunnen mit en lichte sexuelle Brass, un en faken as unbelast, lustfüllt un tofreden stellen beleevte sexuelle Aktivität (tomeist Masturbatschoon).
Deerns Ok bi de Deerns fangt de Eierstöck al vör de egentlichen Pubertät ünner de anstiegen Gonadotropinkunzentratschoon in’nt Blood langsom un bestännig an mehr un mehr Östrogenen to produzeeren un in’t Blood aftogeven. De stiegen Sexualhormonspegel löst denn de Bostentwickeln (Thelarche) ut as ok de Entwikeln vun de Boormudder un vun de Scheed. Ok dat Utbilln vun de Proportschonen, de för Fronslüüd tyypsch sünd, as ok de Regulatschoon vun’n Menstruatschoonszyklus is vun Östrogenen afhangig.
Man, ok för’n Anfang vun de Pubertät warrt in de Navenneren bi de Deerns lütte Mengden vun Androgenen billt, de dat Liefwassdom anregt as ok den Anfang vun de Schaamhoorentwickeln (Pubarche).
Riepen in de Pubertät In de Tiet vun de Pubertät entwickelt sik de Lief nu wieter, wat ok düütlich to sehn is. Dat bedröpt physische Markmolen, de vör allen aver nich alleen blots sexuelle Funkschonen hebbt. De primären Geslechtsmarkmolen as ok de sekundären Geslechtsmarkmolen warrt in dissen Afsnitt vun’t Entwickeln vullstännig utprägt, so dat an’n Enn de Geslechtsriep vulltogen is. Dat Öller, mit dat disse Ännern anfangt, is ünnerscheedlich, de Reeg vun de verscheden Ännern dorgegen löpt normalerwies bi jeden Minschen gliek af. De Tanner-Stadien deelt disse Ännern in Klassen in ünnerscheedt bi de pubertäre Entwickeln vun’n Lief in fief Kategorien vun’t Kind bit to’n utwassen Minsch.
Jungs thumb|Testosteron is bi Jungs ok för’t Wassen vun’n Boort verantwoortlich Ünner den Influss vun de anstiegen Kunzentratschoon vun’t Gonadotropin un de dordör utlöst dullere Produkschoon vun’t Testosteron warrt in’n Verloop vun de Pubertät de Klöten grötter. Dorto ännert sik de Böverflach un de Klöör vun’n Klötensack. Dör disse Hormonstimulatschoon warrt butendem dat Wassdom vun’n Pint, vun de Nevenklöten, vun’n Saatleider un vun de akzessoorschen Geslechtsdrüsen wieterföhrt. Mit Anfang vun de egentlichen Pubertät wasst denn ok de eersten Schaamhoor. Eerst dorna fangt denn de Lief vun de Jungs an to wassen. De Klöten fangt tomeist in de Mitt vun de Pubertät noch vör den Hööchpunkt vun’t Liefwassdom mit de Produkschoon vun de eersten Spermien an (Spermarche). Korte Tiet dorna kummt dat denn to en eerste Ejakulatschoon in’n Sinn vun „Spermaafgang“ (Ejakularche). Dat kann dör en mit Afsicht dör sexuelle Aktivität utlösten Orgasmus passeeren oder bi’n eerste Pollutschoon (Polluarche). Dormit is de Jung denn geslechtsriep.
Dat Ejakulat bargt to Anfang blots wenige Spermien vun slechte Gööd. De Fruchtborkeit is dorüm to Anfang noch düütlich minnert, aver nich vullstännig utslaten. Wenn in’n Dörsnitt dat Liefwassdom mit 13 Johren an sien Hööchpunkt ankamen is, sünd de Vergröttern vun’n Pint und vun de Klöten al meist vullstännig afslaten. Kort dorna wasst tomeist de eersten Armkuhl-, Boort- un Liefhoor un de Stimmbrook sett in.
Nich vör’t Enn vun de Pubertät warrt bi de Jungs butendem dör den högeren Testosteronspegel mit sien anaboliseeren Wirken tosamen mit dat Somatropin, de Schilddrüsenhormonen un dat Insulin dat Knakenwassdom bit to de geneetsch fastleggten Hööchstgrött anregt. Dorbi warrt de Epiphysenfuug slaten un dat Längenwassdom geiht to Enn.
Op de annern Siet stiggt in de Klöten wiel de Pubertät ok de Produkschoon un dat Utschütten vun Östrogenen, de aver in’n Vergliek to de Testosteronprodukschoon veel lütter utfallt. Dör den högeren Östrogenspegel kann dat bi 50 % vun de Jungs en norlamerwies tietwies Answellen vun de Bost vörkamen.
Chronoloogsch Översicht: ÄnnernTietruumKlötenwassdom: 9.-14. Levensjohreerst Ejakulatschoon ahn Sperma (nich bi jeedeen): 10.-14. LevensjohrPintwassdom: 10.-15. Levensjohr eerst Schaamhoor: 10.-15. Levensjohr eerst pubertär Längenwassdomsperiood: 11.-14. Levensjohreerst Armkuhlhoor: ~12.-14. Levensjohr Böverlippenfluum un Stimmbrook: 12.-15. Levensjohr Akne (nich bi jeedeen): 14.-21. Levensjohreerste Saatzellen: 15.-16. Levensjohreerst SpermaafgangEn Spermaafgang ahn Afsicht (Pollutschoon) mutt ok bi gesunne Entwickeln nich op jeden Fall vörkamen, kiek: Pollutschoon: 15.-16. Levensjohr Enn vun’t Längenwassdom: 15.-21. Levensjohr
Deerns duum|Anatomie vun de Bost bi de Fronslüüd duum|Geslechtsorganen bi Deerns un Fronslüüd Över de Mehrprodukschoon vun de hypothalaamschen Gonadotropin releasing Hormonen un vun de Gonadotropinen FSH un LH geiht bi de Deerns ok wiel de Pubertät de stegene Produkschoon un Utschütten vun Östrogenen in de Eiserstöck wieter. De wietere Entwickeln in de Pubertät warrt vör allen dör disse Östrogenen bestimmt.
To’n Anfang sorgt se dorför, dat de Bostentwickeln wietergeiht un föddert allgemeen dat Wassdom vun de Melkdrüsen (Mamma, -ae; lat. Glandula mammaria, 3) un dormit ok de Vergröttern vun de Bost. Togliek sett en langsome differenzeeren Wieterentwickeln vun disse Drüsen in. De Östrogenen stüert butendem ok dat Wassdom vun de Bostworten (Mamillen, lat. Papilla mammaria, 4) un den Hoff üm de Bostworten (lat. Areola, 5), as ok de Pigmenteeren vun de Bostworten un jemehr Erigeerborkeit. Bito warrt ok de Entwickeln vun de Liefform, de för Fronslüüd tyypsch sünd starker vöranbröcht mit de dortohören Fettverdelen (hier an de Bost: 7).
De hogen Östrogenkunzentratschoon slutt aver denn in’n Verloop vun de Pubertät bi de Deerns ok de Epiphysenfugen un bringt dormit dat Längenwassdom to’n Stillstand. Dör de Östrogenen warrt butendem ok de teemlich gladde Afgrenzen vun de Schaamhoor veroorsaakt.