Dat Phase-Alternation-Line- oder Phase Alternating Line-Verfohren, kort PAL, is ein Verfohren to’n Överdrägen vun Klören bi’t analoge Feernsehn. De Entwickeln vun’t Verfohren harr den Sinn, stören Farvtoon-Fehlers, de bi’t NTSC-Verfohren blots vun Hand utgleken warrn künnt, automaatsch kumpenseeren to künnen. PAL warrt sünners in Europa bruukt, man ok in Australien un in vele Länner in Asien, Afrika un Süüdamerika.
De Grundlaag vun’t Verfohren is de Idee, dat twee naverte Bildregen sik mehr glieken doot, as dat se Ünnerscheden opwiest, vun wegen dat Biller ut Flachen opboet sünd. De technische Trick, dat rode Farvdifferezsignal vun jede tweeten Bildreeg gegen de vörige in de Phaas üm 180° schaven to överdrägen (dorut leidt sik ok de Naam af), maakt dat mööglich, op de Empfängersiet dör Verreken vun de beiden Regen en mööglichen Farvtoonfehler vullstännig ruttonehmen. Dorbi blifft blots en lütten Farvsättigung-Fehler över, wat för’t Oog vun’n Minsch aver düütlich sworer wohrnahmen warrt as en verkehrten Farvtoon.
Vun wegen, dat jümmer twee Bildregen nahmen warrt, üm de Farvinformatschoon to kriegen, is de vertikale Farvoplösen üm de Hälft rünnersett. Disse Nadeel warrt aver in Koop nahmen, vun wegen dat dat rüümliche Oplöösvermögen vun’n Sehsinn för Farvinformatschonen lütter is as de för de Helligkeitsinformatschoon.
In de Ümgangsspraak warrt de Begreep PAL faken för de hele Eenheit vun all Parameters vun de Feernsehnorm bruukt. thumb|upright=1.3|Weltkoort mit de Verdelen vun de Feernsehverfohren: Länner mit PAL-Standard sind gröön.
Historie To Anfang weer dat Feernsehn swart-witt, dat heet, blots de Helligkeitsweerten sünd bi de Utstrahlen överdragen worrn, aver keen Klöör. De Farvfeernsehsystemen sünd dann so utklamüstert worrn, dat de Swart-Witt-Feernseher, de dat bi all de Lüüd noch geev, wieter bruukt warrn künnen. Dat heet, man künn mit en Swart-Witt-Feernseher ok in Farv utstrahlte Sennen ankieken, wenn ok mit en lütt bitten sietere Bildgööd, un mit’n Farvfeernseher künn man jüst so ok Swart-Witt-Programmen sehn.
PAL is 1962 vun Walter Bruch bi de Telefunken GmbH in Hannober entwickelt un to’n Patent anmellt worrn un weer an’n 3. Januar 1963 to’n eersten mol vör Facklüüd vun de Europääschen Rundfunkunion (EBU) präsenteert worrn. Op de Fraag, worüm he dat ünner sien Regeer utklamüsterte Verfohren „PAL“ nöömt hett, meen he den Sinn na, dat en „Bruch-System“ woll nich sünnerlich good to verköpen weer.
Dat Farvfeernsehn is in de Bundsrepubliek Düütschland dör den beropenen Druck op’n roden Knoop dör den dormoligen Viezkanzler Willy Brandt, in’n Rahmen vun de Internatschonalen Funkutstellen (IFA) an’n 25. August 1967 in West-Berlin in Gang sett worrn. In de Szeen is aver de Klöör ’n beten to fröh toschalt worrn, vun wegen, dat de rode Knoop blots namaakt weer. Üm half teihn hebbt dde Feernsehsenners ARD un ZDF de Ansaag to’n Begröten dör Edith Grobleben vun’n Sender Freies Berlin (SFB) in Farv utstrahlt.
An’n 5. August 1967 al hett de Swiez al dat Inföhren vun’t PAL-Verfohren beslaten, mit de Överdrägen hebbt se aver eerst later anfungen.
In de 1990er Johren is as mööglichen Nafolger un Twüschenstoop to’t digitale Feernsehn dat System PALplus entwickelt worrn, dat sik aver nich wiet verbreedt hett. PALplus is afwartsverdräglich to PAL.
Vergliek De grundsätzlichen Kunzepten vun de Signalöverdrägen hett PAL vun’t US-amerikaansche System NTSC övernahmen. PAL nütt de Quadraturamplitudenmodulatschoon to’n Farvöverdrägen. Beter is, dat de för NTSC tyypschen Farvoortswalken nich mehr vörkamt, wat aver mit en düchtig grötteren Opwand bi de Schalten ümsett warrt. Man, bi beide Systemen kann dat to Krüüz-Klöör- un Krüüz-Helligkeits-Stören kamen, de sik as klöörte Muster (Moiré-Effekt) oder as Unroh an Farvövergäng wiesen doot. Moiré kummt sünners bi fiene Strukturen in’t Bild vör, as to’n Bispeel bi lüttkareerte Hemmen, de dorüm vun Moderaters mööglichst nich dragen warrn schüllt. Mit’n noch grötteren Opwand bi de Schalten, künnt disse Stören reduzeert warrn (Kammfilter). In’n Vergliek to NTSC is de vertikale Farvoplösen bi’t PAL-System slechter.
Düütlich mehr as NTSC ünnerscheed sik dat franzöösche Farvfeernsehsystem SECAM vun’t PAL.
Feernsehnormen mit PAL-Farvöverdrägen Dat PAL-Farvsystem bruukt normalerwies en Videoformat mit 625 Regen in jeed Bild un hett en Bildöverdrägensproportschoon vun 25 Vullbiller in de Sekunn. Överdragen warrt se halfbildwies, d. h. toeerst warrt en Halfbild mit 312½ ungraade, un denn en Halfbild mit 312½ graade Regen överdragen, wat op en Halfbildfrequenz vun 50 Hz rutlöpt. Man seggt dorto ok Regensprungverfohren. Dordör kriggt man bi en siete Bandbreed vun’t Feernsehsiganl en Bildm dat nich so flimmern deit. Dat PAL-System överdriggt de Feernsehnormen B, G, H, I un N. Een poor oosteuropääsche Staaten, de jemehr Feernsehnorm vun SECAM D un K op PAL ümstellt hebbt, bruukt PAL D/K. Aver ok dorvun gifft dat ’n poor Utnahmen vun Länner, de kumplett op PAL B/G ümstellt hebbt. In Brasilien warrt PAL in Verbinnen mit 525 Bildregen un 29,97 Biller in de Sekunn (System M) un en meist glieke Farvdrägefrequenz as NTSC nütt. All annern Länner, de dat System M insett, bruukt dat NTSC-Verfohren för’t Farvfeernsehn. In Argentinien, Paraguay un Uruguay warrt PAL mit de normalen 625 Regen insett, dorför aver mit egene Farvdrägerfrequenz, de ruchweg de glieke is as bi NTSC. Disse Afoort vun de PAL-Norm warrt as PAL-N un PAL-CN betekent.
Kiek ok: PAL-50 un PAL-60
Feernseher mit PAL Moderne PAL-Kiekkassens künnt meist all PAL-Varianten verarbeiten un richtig weddergeven – mit Utnahm vun PAL-M un PAL-N. Vele dorvun künnt ok ahn Fehlers de SECAM-Norm dorstellen, wat in Oosteuropa un en Negen Oosten verbreedt is, künnt aver tomeist nich mit de SECAM-Variante ümgahn, de in Frankriek verwennt warrt. Dorvun utnahmen sünd natürlich Feernsehers, de ut Frankriek kamt. Vun disse ne’en Apparaten kamt de meisten ok mit NTSC-M-Signalen torecht, de vun Videoapparaten, DVD-Spelers oder Speelkonsolen tüügt warrt un över’n Videoingang oder över den SCART-Ansluss in’n Kiekkassen inspiest warrt (so nöömte Basisbandsignalen). Problemen gifft dat aver faken, wenn NTSC-Signalen verarbeit warrn schüllt, de vun Feernsehsenners utstrahlt oder över’t Kavelnett överdragen warrt un denn över den Antennenansluss in’n Feernseher inspiest warrt (hoochfrequent opmoduleerte Signalen).
Ümwanneln För’t Kino warrt Filmen jümmer mit 24 Biller in de Sekunn dreiht. Vun wegen, dat PAL aver 25 Biller in de Sekunn wiest, warrt de Looptiet vun den Film bi’t Afspelen mit en PAL-Apparat üm veer Prozent körter. In de Fackspraak warrt dorto PAL-Versnellen seggt. Vun de Minschen warrt de aver kuum wahrnahmen, eenzig de üm een Halftoon högere Toonweddergaav, de dormit verbunnen is, kann opfallen, wenn een dorbi en Musikstück höört, dat al vun annere Borns (to’n Bispeel CD) bekannt is.
Technik Jüst so as NTSC un SECAM boet dat PAL-Verfohren op dat vörige Swart-Witt-Feernsen op. De Klöör warrt binnen dat Swart-Witt-Signal versteken, üm dat de Technik komptibel blifft. As nu aver al de Bildhelligkeit (swart-grau-witt) överdragen warrt, mutt nich mehr de vullstännige Farvinformatschoon vermiddelt warrn, man de Farvünnerscheedsignalen för Root un Blau sünd al noog. En Farvünnerscheedsignal warrt ut de Differenz vun’t Helligkeitssignal vun de Klöör un dat al so vörhannen swart-witt-Helligkeitssignal (R-Y; B-Y) billt. Ut de dree Signalen R-Y, B-Y un Y künnt in den Empfangsapparat de dree Farvsignalen R, G un B wedder tosamensett warrn (kiek dorto ok YUV un Farvöverdrägen). Dör de additive Farvmischen künnt mit de dree enkelten Klören Root, Gröön un Blau all annern Farven tosamensett warrn, begrenzt dör den Farvruum vun de Bildröhr.
För’t Överdrägen vun de Farvünnerscheedsignalen Root minus Helligkeit (R-Y) un Blau minus Helligekeit (B-Y) bruukt PAL jüst so as NTSC de Quadraturamplitudenmodulatschoon (QAM). Vun wegen dat bi QAM de Drägerfrequenz ünnerdrückt is, de för de Demodulatschoon aver bruukt warrt, warrt de in’n Empfänger dör en Quarz-Oszillater nee tüügt, wobi de vun den PAL-Burst, vun den in jede Feernsehbildreeg een poor wenige Perioden op de achteren Swartschuller vun’t FBAS-Signal överdragen warrt, synchroniseert warrt.
PAL korrigeert Falschfarven. Dorto warrt de R-Y-Andeel vun’t Farvsignal na jede överdragene Bildreeg üm 180° in de Phaas schaven (oder eenfach seggt: „ümpoolt“) un kummt den in’t Farvoortsignal mit Phasenschuven vun +90° oder -90° vör. De Informatschoon, wovun Phasenlaag dat R-Y-Signal jüst hett, warrt in’n Burst mit överdragen. Bi +90° is de Phaas vun’n Burst +135°, bi -90° is se -135°. Dat B-Y-Signal hett dorbi jümmer de Phaaslaag 0°.
Ümgahn vun Farvfehlers Phase Alternating Line kehrt de Phaas vun’t Root-Differenzsignal vun Reeg to Reeg üm. In’n Feernseher warrt Farvtoonfehlers – in’n Gegensatz to NTSC – dör’t Billen vun’n Middelweert vun’t Farvsignal vun twee Regen balngenenanner automaatsch utgleken, wenn de Klöör un de Farvtoonehler twüschen de beiden Regen kunstant sünd, un in en lütteren Farvsättigungsfehler ümwannelt. Disse Fehler is för’t Minschliche Oog düütlich slechter wohrtonehmen as en Farvtoonfehler. Dorin liggt de grote Vördell vun PAL gegenöver NTSC.
thumb|Bispeel för en Vekterdiagramm Wenn een sik de analoge Quadraturamplitudenmodulatschoon (QAM) in’n Vekterdiagramm ankiekt, warrt mit de Phaas (Richtwinkel φ) de Farvoort (Farvtoon) un mit de Läng vun’n Vekter (z) de Farvkuntrast (Farvsättigung) angeven. De beiden Farvsignalen R-Y un B-Y warrt dorbi in’n Senner üm 90° schaven, denn op den Farvhelpsdräger mit Help vun QAM moduleert un so as’n Signal överdragen. Wenn dorbi Phasenfehlers vörkamt, weern de bi en eenfache Demodulatschoon as verkehrten Farvtoon in’t Bild opduken. Bi PAL geiht dat nu so, dat de Blauandeel (B-Y, horizontale Ass in’t Diagramm) mit normale Phaas överdragen warrt, wiel de Rootandeel (R-Y, vertikale Ass in’t Diagramm) in jede tweeten Reeg üm 180° dreiht warrt – dat wiest sik in’t Diagramm as’n spegelt Signal. Vun dit Prinzip kummt ok de Naam weg. Bi de Demodulatschoon warrt de Phasensprung torüchdreiht un en mööglichen Phasen- oder Farvtoonfehler över’n Middelweert vun twee Regen rutrekent. In’t Diagramm weer dat en Vekteradditschoon.
Bi dit Verfohren warrt annahmen, dat sik de Farvinformatschoon vun een Reeg to de nächsten blots wenig ännert, jüst so as de Farvfehler de vun Reeg to Reeg verdeckt warrn schall. Över disse Vörrutsetten warrt de Farvtoonfehler 1. Ornen in en Farvsättigungsfehler 2. Ornen ümwannelt, de vun’t Oog nich so licht to kennen is un dorüm nich so invt Gewicht fallt.
Bi’t Torüchwanneln vun’t PAL-Signal warrt jümmer de Informatschoon ut de aktuellen un ut de vörigen Bildreeg bruukt. Dorüm löpt dat PAL-Signal in’n Empfänger dör en Vertreckleitung, mit en Looptiet vun knapp de Läng vun een Bildreeg (63,943 μs) to’n Spiekern. Rutgeven warrt denn jümmer en Middelweert twüschen dat Signal, dat jüst ankummt, un dat, wat noch spiekert is.
En Nadeel is dorbi aver, dat sik de Farvinformatschoon bi dat Verfohren üm en halve Reeg na ünnen verschufft, wat vör allen bi mehrfach kopeerte Videobänner opfallt, vun wegen dat de Bildregen bi jede Kopie wedder eenmol mehr schaven warrt.
De modernen digitalen PAL-Decoder arbeit veel opwänniger. Dorbi warrt de vörigen un de nafolgen Bildregen verrekent, üm dat Helligkeits- un dat Farvsignal beter to scheden (2D-Kammfilter un 3D-Kammfilter). För de Farvtoonkorrektur warrt nich de middelten Bildregen bruukt, man de Korrektur för’t Farvsignal warrt op de Grundlaag vun statistische Gröttern berekent.
Frequenz vun’n Farvdräger Wahl vun de NTSC-Drägerfreqeunz