De Blievergiften oder Saturnismus is en Vergiften, de dör de Opnahm vun metallsch Blie oder Blieverbinnen utlöst warrt. Blie schaadt de Gesundheit vun vele Leevwesen. Disse Artikel geiht alleen üm de Vergiften mit anorgaansche Blieverbinnen bi Minschen. Vergiften mit orgaansche Blieverbinnen as to’n Bispeel Tetraethylblie oder Tetramethylblie hebbt en vullstännig annern Verloop. Kiek dorto in de entspreken Artikels.
Blie un Blieverbinnen künnt över’t Eten, dör Inhalatschoon oder över de Huut in’n Lief opnahmen warrn. Wenn dat eenmolig passert, föhrt eerst vergliekswies grote Mengden vun Blie oder Blieverbinnen to en akut Blievergiften (de döödliche Dosis vun’t goot waterlöösliche Bliesolt Blie(II)-acetat liggt för utwassen Minschen bi 5 bit 30 gReinhard Ludewig, Karlheinz Lohs: Akute Vergiftungen. 6. Oplaag. Gustav-Fischer-Verlag, Stuttgart 1981. ISBN 3-437-10697-X S. 127-129). Dorgegen reckt bi de Opnahm över längere Tiet mit de Nohren al en Dosis vun blots 1 mg an’n Dag, üm en chroonsche Vergiften uttolösenC.-J. Estler (Rgv.): Pharmakologie und Toxikologie. 5. Oplaag. F. K. Schattauer Verlagsgesellschaft mbH, Stuttgart 2000. ISBN 3-7945-1898-5 S. 735–738, vun wegen dat Blie blots langsom wedder utscheedt warrt un sik dorüm in’n Lief – sünners an Steed vun Calcium in de Knaken – anriekert. De Weltgesundheitsorganisatschoon (WHO) schätzt de dörsnittliche perorale Opnahm vun Blie an’n Dag op ruchweg 100–500 µg bi jeden MinschenWHO: (2001). De Bruuk vun Blie un Blieverbinnen, t. B. dat in’n Motor to orgaansche Blieverbinnen reageeren Antikloppmiddel Tetraethylblie in Autokraftstoffen is as de gröttste Blieborn siet de 1970er Johren bannig torüchgahn. Gliektietig is ok de in de Ümwelt meetbore Belasten mit Blie lütter worrnHans Marquardt, Siegfried G. Schäfer (Rgv.): Lehrbuch der Toxikologie. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 1997. ISBN 3-8274-0271-9 S. 513–517Konrad Lang: Biochemie der Ernährung. 4. Oplaag. Steinkopff, Darmstadt 1979. ISBN 3-7985-0553-5 S. 379–381.
Blie schaadt dat zentrale un dat periphere Nervensystem, minnert de Bloodbillen un föhrt to Magen-Darm-Lasten un Nerenschadens. Bit op Utnahmen sünd Blieverbinnen as gefährlich för’t Foortplanten instoopt, d. h. se schaddt de Frucht un minnert de FruchtborkeitÜmweltbundsamt: (Februar 2003). Siet Juli 2006 warrt Blie un sien anorgaanschen Verbinnen vun de Düütschen Forschensgemeenschop (DFG) as „krebstügen in’n Deertversöök“ beweertDeutsche Forschungsgemeinschaft: (Pressemitdelen Nr. 34, 5. Juli 2006). Swore Vergiften föhrt to’n Koma un to’n Dood dör Kreisloopverseggen.
Blievergiften is ünner de BG-Kenntall 1101 asw Beroopskrankheit acht.
Borns un Opnahm vun Blie Blie weer en vun de eersten metallschen Warkstoffen, de vun Minschen bruukt worrn sünd. To de Tiet vun de Römers weer metallsch Blie in groot Maat för Waterleitungen, Fatten un annere Redschoppen un Saken verwennt. De Blieverbinnen Blie(II)-acetat, de en söten Smack hett („Bliesucker“) aver giftig is, is to’n Söten un Schönen vun Wien bruukt worrn. De eersten Berichten över Blievergiften (lat. Saturnismus) sünd ut disse Tiet överlevert.
En Ünnersöken vun ruchweg 5.000 Johr olle minschliche Knaken ut’n Sudan hett en Blieandeel vun 600 µg/kg wiest, wiel Knaken ut dat Müncher Autopsiematerial ut dat Johr 1980 6500–9000 µg/kg bargen. Man slutt dorut, dat de Minschheit den Hööftandeel vun de hüütige Bliebelasten sülvst dör den Bruuk vun dat Metall in groten Ümfang veroorsaakt hett. Tosamen mit den Bruuk vun Blie is in de letzten Johrteihnten aver ok de Bliebelasten düchtig wedder torüchgahn: 1971 föhr de Rhien an de Hollännschen Grenz noch ruchweg 2.000 t Blie in’t Johr mit sik, 1984 weern dat blots noch 500 t. De Blieindrag in de Böverflachenwaters in’n düütschen Ruum in’t Afströömrebeet vun de Oostsee is twüschen 1985 un 2000 üm 70 % torüchgahnUmweltbundesamt: (Stand 16.11.2005).
De Belasten vun de Ümwelt mit Blie is sünners dör dat Begrenzen un Verbaad vun Blie in’t Benzin bannig torüchgahn. Aver ok de betere Afgasreinmaken mit Fienstofffilters in grote Verbrennanlagen, betere Afwater- un Afluftreinmaken in blieverarbeiten Ünnernehmen as ok generell de reduzeerte Bruuk vun bliebargen Produkten in de Industrie hebbt jemehrn Bidrag dorto hatt.
Utwassen Minschen nehmt mehr as 80 % vun’t Blie mit de Nehrmiddel op. Wenn Lüttkinner mit Blie belasten Bodden oder Stoff sluckt, künnt se dormit mehr Blie opnehmen as över de Nohren. De Mengde an Blie, de een jeden Dag op’n Kilogramm Liefgewicht opnehmen deit, liggt twüschen 0,5 un 30 µg. Bi Kinner is de Weert mit dörsnittlich 0,8 µg/kg relativ sehn grötter as bi utwassen Lüüd mit dörsnittlich 0,55 µg/kg. De WHO gifft as vörlöpig to verdrägene Opnahmmengde in de Week (Provisional Tolerable Weekly Intake, PTWI) 25 µg/kg Liefgewicht anVerbraucherinformationssystem Bayern: Swormetallen in Levensmiddel (Stand 13.01.2006). Dat is dat glieke as ruchweg 3,6 µg/kg an’n Dag oder üm un bi 200 µg för en utwassen Minschen mit 60 kg Gewicht.
Luftbelasten De Bliebelasten vun de Luft is ruchweg twüschen 1920 un 1980 düütlich höger wesen dör den Bruuk vun dat bliebargen Antikloppmiddel Tetraethylblie. Bi’t Verbrennen in’n Motor entsteiht Blie un Blie(II)-oxid, dat mit Chlor un Brom, wat ut Kohlenwaterstoffen stammt, dat den Benzin tosett warrt, to fien Blie(II)-chlorid- un Blie(II)-bromid-Partikels reageert. Disse fienen Sweevstoffen sett sik denn vör allen in de Neeg vun de Straten af, woneem se – vergleken mit annere Öörd wieter weg vun de Straat – to en üm den Fakter 2-10 högeren Blieandeel in Aaftbööm un böverirdisch wassen Grööntüüch veroorsaakt hebbt. Bi’t Verhütten vun Blie un ok bi sien Raffinatschoon warrt dat as fienen Blie(II)-oxid-Stoff freesett un lett de Bliebelasten in de Ümgegend anstiegen. Ok Affallverbrennanlagen un annere Füeranlagen as ok blieverarbeiten Bedrieven geevt bliebargen Stoff an de Ümwelt afUmweltbundesamt: (Stand 18.11.1998). De fiene Stoff mit Partikelgrötten twüschen 0,1 un 10 µm warrt deelwies vun’n Wind in Rebeden wieter weg transporteert, wo de sik sünners mit den Nedderslag afsetten deitBruno Streit: Lexikon Ökotoxikologie. VCH, Weinheim 1991. ISBN 3-527-28104-5 S. 104–110. Stark blieholligen Stoff billt sik ok, wenn bi’n Korrosionsschuul olle Bliemennige-Farven dör Sandstrahlen wegmakkt warrt.
Mitünner lett sik ok bi Sportschütten en högere Bliekunzentratschoon in’t Blood nawiesen, oder ok bi annere Personen, de regelmatig to’n Öven mit Scheetwapen in slaten Rüüm gaht. Gefährliche Kunzentratschonen kamt dorbi aver nich faken tostannen, vör allen dör de Inkapseln vun’t Blie in en Koppermantle (Vullmantelgeschaat).
Blie dat över Stoff inatent warrt, riekert sik nich in de Lung an, man dat warrt resorbeert oder in’n Rahmen vun’t Sülvstreinmaken vun de Atenweeg mit den in’n Rachenruum transporteerten Bronchialsliem rünnersluckt. Vun de inatenten Bliepartikels blieft afhangig vun de Grött 20-50 % in de Lung. tosamen warrt ruchweg 30 % vun de inatente Mengde resorbeert. Bi 20 m³ inatent Luft an’n Dag un en Blieandeel vun 1 µg/m³ in de Atenluft – wat en Weert is, de ok in Städer nich faken överschreden warrt – resulteert dorut en Blieresorpschoon vun 6 µg an’n Dag. Vun’n 1. Januar 2005 af gellt en Grenzweert vun 0,5 µg/m³ in’t JohresmiddelÜmweltbundsamt : (Stand: November 2005).
En grötteret Risiko hebbt also vör allen Lüüd, de mit dat Winnen vun Blie to kriegen hebbt oder in wieterverarbeiten Bedrieven arbeit. In Bliehütten un -raffinerien kann de Luftkunzentratschoon twüschen 80 un 4000 µg/m³ bedrägen. De MAK-Weert för Blie is op 100 µg/m³ fastleggt.
Nohren un Drinkwater De Kunzentratschoon vun Blie in Nehrmiddel wesselt düchtig. Sünnere Organismen riekert Blie an. Eenige Poggenstöhl künnt Kunzentratschonen vun bit to 40.000 µg/kg Drööggewicht oder gor bit 80.000 µg/kg opwiesen. In Söötwaterfisch sünd 0,5–1000 µg/kg funnen worrn. Högere Planten nehmt bit op en poor Utnahmen blots wenig Blie över de Wörtel oder över de Blattböverflachen op. Planten sünd dorüm vör dör den Stoff an de Böverflach belast, de sik to’n Deel aver afwaschen lett. Planten mit grote Blattböverflachen künnt dorüm Hööchstweerten bit to 20.000 µg/kgÜmweltbundsamt: Stoffmonographie Blie (1996) hebben. Vergleken mit de meisten Nehrmiddel, de vun Deerten maakt warrt (Blieandeel 10–100 µg/kg) wiest Innereien vun Slachtdeerten mit 100–1000 µg/kg teemlich veel Blie op.
För vele Gruppen vun Levensmiddel gifft dat Blie-Hööchstandelen, de vun de Europääschen Union enkelt fastleggt worrn sünd. Se künnt to’n Bispeel twüschen 20 µg/kg för Melk un 1.500 µg/kg för Musseln liggen. De Weerten richt sik dorna, in wovun Mengden man disse Nehrmiddel tyypschwies to sik nimmt un woveel Blie normalerwies in disse Levensmiddel binnen sünd. Dat is ok de Grund, worüm de Grenzweert för Musseln so hooch is, vun wegen dat se Blie anriekern doot un vun Natur ut vergliekswies veel Blie in sik bargt, gliektietig aver ok blots in lütte Mengden eten warrt.
In de verleden Tiet weern Bliegeschirr un bliehollig Geschirr ut Tinn bedüden Blieborns, vör allen as sünners sure Nehrmiddel as Wien oder Fruchtsaft grote Mengden vun Blie dorut lösen künnen. Intwüschen is jemehr Bruuk verboden. Vundaag kann aver noch Keramikglasur Blie bargen un in gröttere Mengden an de Levensmiddel afgevenBundsinstitut för Risikobeweerten: (07.06.2005). De in’t Johr 1984 fastleggte Hööchstweert för Blieafgaav an Levensmiddel liggt bi 4.000 µg/l, wat intwüschen aver as to hooch ansehn warrt.
Waterleitungen ut Blie sünd sünner bi week oder suer Water problemaatsch, vun wegen dat sik denn keen schulen Schicht ut dat swor lösliche Blei(II)-carbonat billn kann un in’n dullsten Fall bit to 3.000 µg/l (annere Borns: 200 µg/l, 500 µg/l) Blie in Lösen gahn künnt. De siet 1. Dezember 2003 inföhrte Grenzweert för Drinkwater vun 25 µg/l, de bit Anfang 2013 op 10 µg/l rünnersett warrt, kann dormit üm en Veelfack överschreden warrn. Dorför hett för lange Tiet en Grenzweert vun 40 µg/lÜmweltbundsamt: (12.12.2003) gellt. Blierohren warrt siet 1973 nich mehr verboet, sünd aver in Ballungsrebeden noch in 10 bit 15 % vun de Huusholten in Bruuk. Blie kann aver ok ut Missingamaturen in’t Drinkwater gahn un den hüütigen Grenzweert överstiegen, wenn dat längere Tiet mit dat Metall in Kuntakt blifft.
Sünners Kinner künnt över’n belasten Bodden Blie opnehmen. In’t Rebeet vun de Eerdböverflach ännert sik de Blieandeel in’n Bodden düchtig vun Oort to Oort. He kann twüschen 50.000 µg/kg un 1.000.000 µg/kg liggen.
Utwassen Minschen resorbeert över de Verdauen blots ruchweg 10 % vun de opnahmen Bliemengde in den Lief. Bi Kinner twüschen twee Maanden un söss Johren dorgegen kamt bit to 50 % vun’t Blie in’n Lief. Kinner sünd dorüm dör dat Blie in de Nohren sünners in Gefohr.
Smöken Siet Sommer 2006 is in Düütschland mehrmols Cannabis opduukt, dat mit elementar Blie verunreinigt weer. In’n Ruum Leipzig sünd mehr as 100 Fäll vun Blievergiften dokumenteert worrn, de sik op den Bruuk vun verunreinigt Marihuana torüchföhren laatNew England Journal of Medicine: Lead Poisoning Due to Adulterated Marijuana . In’n Februar 2009 sünd in’n Ruum München mehrere Patienten mit Blievergiften faststellt worrn, as se Cannabis konsumeert hebbt, dat mit Bliesulfid streckt weer. Bi de Patienten, de Symptomen vun’n Vergiften wiesen deen, sünd hoge Blieweerten in’t Blood faststellt worrnBlieverseucht Marihuana in Bayern opduukt .
Blie in’n Lief Verdelen