thumb|right|US-Präsident Dwight D. Eisenhower (offiziell Foto) rahmenlos|rechts|sien Ünnerschrift Dwight „Ike“ David Eisenhower (* 14. Oktober 1890 in Denison, Texas; † 28. März 1969 in Washington D.C.) weer de 34. Präsident vun de USA (1953–1961) un Böverbefehlshebber vun de Allieerte Strietkräfte in Europa in de Tweete Weltkrieg.
Biografie mini|hochkant|Dat Huus vun de Eisenhowers in Abilene (Kansas) mini|hochkant|Eisenhower in‘ Eersten Weltkrieg mit sien Fru Mamie mini|hochkant|Eisenhower, 1942 mini|hochkant|Eisenhower (rechts) in‘ Juni 1945 mit Präsident Truman mini|hochkant|Eisenhower un Lt. General Clay up den tovör dör sowjeetsch Truppen övergeven Floogplatz Gatow in Berlin, 20. Juli 1945 Familie De Naam Eisenhower is vun düütsch Oorsprung un lett sück bit up dat Johr 1741 torüchverfolgen, as Hans Nicholas Eisenhauer ut dat Rhienland den Uproop vun William Penn folgen un utwannern dee, um vun de religiöös Verfolgung as Mennonit to flüchten.Paul Johnson: Eisenhower: A Life. Penguin, New York City 2014, ISBN 978-0-698-14469-9, S. 8.Carlo D'Este: Eisenhower: A Soldier's Life. Henry Holt and Company, New York City 2002, S. 9, 10.
Eisenhower wurr in Denison, Texas, as dart Kind vun dat Paar David Jacob Eisenhower un sien Fru Ida Elizabeth Stover boren. He harr dree Bröers: Earl, Edgar un Milton. 1892 truck de Familie nah Abilene, Kansas, wo Dwight D. Eisenhower 1909 vun de Abilene High School afgung. Beid Öllern hemm de Gloovensgemeenschap vun de River Brethren an un Eisenhower is in dit Milieu upwussen. De Moder weer bannig religiös un hett de Kinner in dissen Sinne uptrucken. Noch wiels sien Jöögd hett se sück den Zeugen Jehovas towennd. Wohrschienlich ut dissen Grund hett he later den Infloot vun de Moder up sien Sozialisatschoon rünner.Jonathan Reed Winkler: Years of Preparation, 1890–1941. In Chester J. Pach (Hrsg.): A Companion to Dwight D. Eisenhower. John Wiley & Sons, Chichester 2017, ISBN 978-1-1190-2767-6, S. 10, 11.
1916 hett he Mamie Geneva Doud (1896–1979) heiraadt, mit de he twee Söhns harr. De öllere Doud Dwight Eisenhower (1917–1921), is jung an Scharlachfeever storven. De jüngere, John Sheldon Doud Eisenhower (1922–2013), wurr en hochrangig Militär un US-Botschopper in Belgien.
Militärisch Loopbahn Upstieg vör den tweeten Weltkrieg An‘ 14. Juni 1911 is Eisenhower in de US Military Academy in West Point, New York, intreeden, wo he 1915 sien Afsluss maakt hett. Wiels disse Tiet full he mehr dör regelwidrig Verhollen as dör besünner Flietigkeit up. 1915 wurr he to’n Second Lieutenant, 1916 to’n First Lieutenant un 1917 to’n Captain befördert. Van 1915 bit 1918 deen he in de Infanterie. He wurr 1918 Lieutenant Colonel (Oberstleutnant) in‘ Brevet-Rang vun de National Army un weer as en vun de wichtigsten Utbiller vun de noch jung US-Panzertruppe tätig.
Kört nah den Eersten Weltkrieg wurr Eisenhower dör sien Överleggen bekannt, den nordamerikaanschen Kontinent mit modern mechaniseert Eenheiten to dörqueren. Todem hett he Früendschap mit den later to’n General beförderten George Smith Patton slooten. 1920 wurr Eisenhower to’n Major befördert. Van 1922 bit 1924 deen he as Executive Officer ünner Fox Conner in de Panamakanalzoon. 1925 bit 1926 hett he dat Command and General Staff College besöcht un deen van 1929 bit 1933 in dat Kriegsministerium.
Van 1933 bit 1935 weer he Chief Military Aide vun den Chief of Staff of the Army, General Douglas MacArthur, den he dornah up de Philippinen begleiten dee. 1936 wurr he Lieutenant Colonel (Oberstleutnant) un 1941 Colonel (Oberst). In‘ September 1941 wurr he Staffschef vun de 3. US-Armee in Texas un kreeg de Beförderung to’n Brigadier General. Sien hööchst Truppenkommando weer bit to dissen Tietpunkt dat vun en Bataillon ween.
Tweete Weltkrieg Nah den Inträe vun de Vereenigten Staaten in den Tweeten Weltkrieg in‘ Dezember 1941 wurr Eisenhower to’n Generalstaff in Washington beropen, wo he ünner annern as Baas vun de War Plans Division (Afdeelen för strategische Planung) un as Assistant Chief of Staff tätig weer, siet März 1942 as Generalmajor. In‘ Juni 1942 wurr he denn Baas vun dat amerikaansch Hööftquartier in Europa (ETOUSA) un Generalleutnant, in‘ August tosätzlich vun de Allied Forces Headquarters un somit Böverbefehlshebber bi de amerikaansch Lannen in Nordafrika (Operation Torch). In‘ Februar 1943, wiels den Tunesienfeldtoog, wurr he to’n Veer-Steern-General befördert un hüm wurr tosätzlich de britisch 8. Armee ünnerstellt. Disse Operatschoon keem dör de hooch Verluste ünner de amerikaansch Truppen in de Kritik. Eisenhower weer ansluutend ebenso Böverbefehlshebber vun de allieerten Truppen bi de Lannen up Sizilien un dat italieensch Fastland.
An‘ 24. Dezember 1943 wurr he to’n Böverbefehlshebber vun de allieerten Strietkräfte in Nordwesteuropa (Supreme Commander Allied Expeditionary Force) nömmt. In disse Funktschoon hett he de wichtigst allieerte Militäraktschoon in dat Johr 1944 leit: de Lannen vun de allieerten Truppen in de Normandie (Operation Overlord) in‘ Juni 1944. Hüm wurr ok dat Böverkommando över all britisch Heerestruppen un de strategischen Luftstrietkräfte överdragen. Nah de gelungen Invasion in de Normandie (Operation Neptune) hemm de Allieerten Frankriek befreet. mini|50px An‘ 20. Dezember 1944 wurr he to‘n General of the Army nömmt. He hett de düütsch Ardennenoffensive afwehrt, wobi he Spannungen mit Frankriek wegen de Afwehr vun en tweet düütsch Offensive in Koop nehm. Dornah wurr Düütschland erobert un politisch befreet, wobi Eisenhower gegen de Wünsche vun de Briten nich direkt up Berlin vorrücken dee, sonnern sien Truppen in‘ Januar/Februar 1945 de Rurfront dörbreeken deen un nah Norden vörstött sünd.
Nahkriegstiet Nah de Bedingungslos Kapitulatschoon vun de Wehrmacht wurr Eisenhower to’n Militärgouverneur över de Amerikaansch Besatzungszoon (kiek Allieert Kontrollraat) un to’n Böverbefehlshebber över de amerikaansch Besattenstruppen in Düütschland nömmt, deren Hööftquartier sück in dat I.G.-Farben-Hzus in Frankfort an’n Main befunn. He harr kien Hoheitsgewalt in de anner dree Zonen, de vun Grootbritannien, Frankriek un de Sowjetunion kontrolleert wurrn (mit Utnahm vun Groot-Berlin). Nah dat Opdecken vun de natschonalsozialistischen Gräueltaten in de Konzentratschonslager hett he befahlen, de Folgen vun de dor begahn kriminellen Taten to’n Gebruuk in de Nürnbarger Kriegsverbreekerperzesse mit Kameras as Bewiesmittel fasttohollen. He leet düütsch Kriegsfangene (Prisoners of War/POW) ünner amerikaansch Obhut vun nu an as entwappend feindliche Kräfte instufen, wat woll nich gegen den Wortluut vun de Genfer Konventschonen, aber gegen deren Grundlagen verstööten dee. Convention (III) relative to the Treatment of Prisoners of War; Herutgever Internatschonales Komitee vun dat Root Krüüz van 12. August 1949, afropen an‘ 1. August 2015 (engelsch)Barbara Schmitter Heisler: From German Prisoner of War to American Citizen. A Social History with 35 Interviews, Verlag McFarland, 2013, ISBN=978-0-7864-7311-3, Siet 168Lawrence Paterson: Black Flag. The Surrender of Germany’s U-Boat Forces on Land and at Sea; Seaforth Publishing, 2009; ISBN=978-1-78346-913-0, Siet 110David P. Forsythe: The Politics of Prisoner Abuse. The United States and Enemy Prisoners after 9/11, Cambridge University Press, 2011, ISBN=978-1-139-49919-4, Siet 11
In de letzt Weeken vun den Krieg gung de Tall vun inbrocht düütsch Kriegsfangener in de Millionen. Se weern anfangs to’n Grootdeel in de so nömmt Rheinwiesenlager ünnerbrocht. Dor weern wegen Överfüllung katastrophale Bedingungen.
Eisenhower folg den Anwiesen, de vun den Vereenigten Generalstaff vun de US-Strietkräfte in de Direktive JCS 1067 anordnet wurrn weern, aber hett dat siet den 12. September 1944 bestahn FraterniseerensverbotJohannes Kleinschmidt: Amerikaner und Deutsche in der Besatzungszeit – Beziehungen und Probleme; Herutgever: Landeszentrale für politische Bildung Baden-Württemberg van‘ 11. Oktober 1996, afropen an‘ 7. November 2013 un de swoor Lasten för de Bevölkerung wat lockert, indem he 400.000 Tünnen Levensmiddel an de Zivilbevölkerung verdeelen leet. As Reaktschoon up de dör den Krieg veroorsaakten Verwüstungen in Düütschland, insbesünnere de dör Nehrensmiddelknappheit veroorsaakt Hungersnot, de dör de Flucht vun den Heimatverdreevenen ut de Ostrebeeden vun dat Düütsch Riek un anner Rebeeden in Osteuropa noch schlimmer wurr, leet he Vörkehrungen to dat Verdeelen vun Levensmiddel un medizinisch Utrüsten drapen. In‘ November 1945 folg he denn George Catlett Marshall as Chief of Staff of the Army (CSA), as de he de Belange vun de US Army in den Vereenigten Generalstaff vertreeden dee. Sien persönliche Sekretärin weer van 1943 bit 1947 Sue Sarafian Jehl.
Präsident vun de Columbia University un politische Anfänge De amteeren, aber wenig populäre Präsident Harry S. Truman hett Eisenhower 1947 vörslahn, sück in den Fall vun en Nomineeren vun Douglas MacArthur dör de Republikaner as Präsidentschapskandidat vun de Demokraten för de Wahl 1948 upstellen to laaten. Truman sülvst wull dorbi dat Amt vun en Viezpräsidenten övernehmen.„Truman Wrote of '48 Offer to Eisenhower“ The New York Times, 11 July 2003. Eisenhower hett dat Angebot aber aflehnt, wiel he nich Präsident wurrn wull. Ok dat Angebot vun den Präsidenten, as de sien Viezpräsidentschapskandidat antotreeden, hett de ansehn General utslahn. Bi de Präsidentschapswahl kunn Truman denn den Republikaner Thomas Edmund Dewey unverwacht slahn.
1948 wurr he vun General Omar Nelson Bradley as CSA aflööst un övernehm de Positschoon vun den Präsidenten vun de Columbia University. 1950 wurr Eisenhower to’n eersten Supreme Allied Commander Europe un dormit to’n Böverkommandeerenden vun de NATO-Strietkräfte in Europa beropen. An‘ 31. Mai 1952 hett he sien Militärdienst afslooten, um sück up de Kandidatur to’n US-Präsidenten vörtobereiten.
Präsidentschapskandidatur 1952 mini|Eisenhower wurrd bi en Wahlkampupträe in Baltimore bejubelt, September 1952 1952 wurr Eisenhower weer up de Präsidentschapskandidatur anspraaken, ditmal aber sowohl vun Demokraten as ok Republikanern. He hett tonächst weer aflehnt, wiel he sück sülvst nicht vör en Politiker hollen dee.