miniatur|Röömsche Kopie vun Silanion sien Bostbild vun Platon. Dat weer wohrschienlich na Platon sien Dood upstellt in de Akademie. Kopie in de Glyptothek MünchenTo de unnerscheedlichen Kopien vun Platon sien Bild kiek unner Kopienkritik: Von römischen Kopien zu griechischen Originalen.
Platon (, ; * 428/427 v. Chr. in Athen oder Aigina; † 348/347 v. Chr. in Athen) weer en Philosophen ut Grekenland in dat Tiedoller vun de Antike. He is een vun Sokrates siene Schölers ween un hett in allerhand Warke Denken un Methode vun sien Meester vorstellt. He wuss mit allerhand Saken um to gahn un is as Schriever un as Denker faken de Eerste ween, de rutfunnen hett, wo dat up togahn möss. So is he in de Geschicht vun de Philosophie een vun de Lüde wurrn, de unbannig bekannt sünd un de groten Infloot utöövt hefft. In de Metaphysik un Kennistheorie, in de Ethik, Anthropologie, Staatstheorie, Kosmologie, Kunsttheorie un Spraakphilosophie hett he klaar maakt, wo dat um gung, un ok Lüde, de in zentrale Fragen gegen em gegenan gahn sünd, mössen sik dor an holen – so as sien Schöler Aristoteles.
He hett den upschreven Dialog as de eenzig passliche Form ankeken, wo he mit wiesen konn, wie in de Philosophie de Wohrheit socht warrt. Dor kann een in sehn, wie en Problem gemeensam unnersocht warrt. So hett he dor mit to hulpen, dat de Dialog, de as Form vun Literatur man eerst jung weer, sik dörsetten konn un en Alternative wurrn is to Lehrschrift un to Rhetorik, wat bit dorhen de bekannten Middels to’n Dorstellen un Overtügen weern. Dor hett he ok Motive un Formen ut Mythos un Dichtung bi bruukt. So konn he siene Gedanken noch bunter utmalen un beter kloor maken. Man dör düsse Aart, siene Menung to verklookfideln, hett he sik nich up en Dogma fast leggt un hett up allerhand Fragen, de ut siene Ansichten folgen döen, keen düütliche Antwoort geven oder hett dat de Lesers over laten, kloor to maken, wat noch nich düütlich weer. He woll de Lesers ja dor to bringen, sik sülms egene Gedanken to maken.
En zentral Thema for Platon is de Fraag ween, wie een to en seker Weten ohn Twiefel kamen kann un wie man so en Weten vun blot man Menungen unnerscheden kann. In de eersten Dialoge geiht em dat dor sunnerlich um, na to wiesen, dat dat, wo de Lüde up to wüllt un wat se for dat richtige Doon ankiekt, nich langt oder nich to bruken is. He will den Leser mööglich maken, dat he insehn kann, nix to weten, un dat he sik nich mehr an verkehrt un inbillt Weten holen deit. In de Schriften ut de middelste Tied vun sien Wark versocht he, mit de Ideenlehr en Grundlaag for echt Weten up to boen, wo een sik up verlaten kann. He is dor overtüügt vun, dat so en Weten sik nich betrecken kann up de Objekte, de he mit siene Sinnen to faten kriggt, vunwegen, dat de sik jummers ännert. Nee, blot, wat in en schier geistige Welt geven is un ewig is un ohn Lief un sik nich ännern deit, wat ok mit de Sinnen nich to faten is kann de Grundlaag for allens Weten ween. Dat sünd de „Ideen“, de he as Ur- un Vorbiller vun allens ankieken deit, wat mit de Sinnen to griepen is. He will dat plausibel maken, dat de Seel nich starven deit un seggt, se harr Andenel an de Ideenwelt. Dor harr se ok en Togang to de afslute Wohrheit mit, de dat dor geven deit. Wenn een sik mit Philosophie afgeven deit un sik na düsse Wohrheit umdreiht un sik dor klöker in maakt, kann he rutfinnen, wo he for bestimmt is. Dor kann he sik in zentrale Fragen vun dat Leven mit torecht finnen. Den Staat siene Upgave sütt Platon dor in, dat he allens up Schick bringt for de Borgerslüde un Gerechtigkeit upstellt. Vundeswegen pluckt Platon de Fraag ut’neen, wie de Verfaten vun en idealen Staat dat an’n besten tostann bringt. In de latern Warke ruckt de Ideenlehr to’n Deel en beten na achtern. To’n Denel kickt he ok noch mol nippe to, wat dat mit de Probleme up sik hett, de vun düsse Lehr herkaamt. Man in de Naturphilosophie un de Kosmologie, mit de he sik in’t Oller befaten deit, lett he de Idenen bi sien Verklaren vun den Kosmos en bannige Rull spelen.
Platon hett „Platon siene Akademie“ grünnt. Dat weer de ollste Institutschoon vun en Philosophenschool in Grekenland. Vun dor ut hett sik de Platonismus over de antike Welt utbreedt. Dat geistige Arv vun Platon hett up allerhand Aart Infloot utöövt up tahlrieke jöödsche, christliche un islaamsche Philosophen. Ok de Aristotelismus, wat faken de Punkt ween is, vun den alternative Modelle in dat Middeloller un de fröhe Nutied utgahn sünd, stunn up den Grund vun en Ut’neensetten mit Platon.
Leven Vunwegen, dat de Platonikers Platon verehrt hefft, as dull, is en ganzen Barg Anekdoten un Legennen over sien Leven vertellt wurrn. To’n Deel hannelt sik dat dor um schier Dööntjes un Spökeree bi. Dor scholl he mit in’n Himmel böört weern.Texte tohopenstellt, oversett un kommenteert bi Heinrich Dörrie: Der Platonismus in der Antike, Bd. 2, Stuttgart 1990, S. 148ff. Kiek ok bi Riginos (1976) S. 9ff. Dat is ok vertellt wurrn, he weer den Gott Apollon sien Söhn. Sien Vadder weer in Würklichkeit man blot sien Steefvadder ween.Dörrie (1990) S. 150–157, 404–414; Riginos (1976) S. 9–32. Man up de annere Siet gifft dat ok Vertellsels, de dat dor up afsehn hefft, sik lustig to maken over em un em dal to stukenTexte gegen Platon mit Oversetten un Kommentar bi Dörrie (1990) S. 2ff. Vundeswegen is de Wohrheit man swaar rut to finnen. En sunnerlichen Born is Platon sien „Seventen Breef“. De warrt hüdigendags meist for echt ankeken. Man ok, wenn he nich echt weer, hannelt sik dat dor um en Born ut de Tied vun hogen Weert bi.
Herkumst Platon stamm ut en vornehme Familie vun Athen, de sik goot stunn. Sien Vadder Ariston hett sik as en Nakamen vun Kodros ankeken, een vun de mythschen Könige vun Athen. Up jeden Fall weer een vun Ariston siene Vorwesers al 605/604 v. Chr. Archon ween un hett dor dat hööchste Amt in’n Staat mit harrt. Sien Naam weer Aristokles. Mank de Vorwesers vun Platon siene Mudder Periktione weer en Frund un Verwandten vun den legendären atheenschen Gesettgever Solon.Platon, Timaios 20e und Charmides 155a. Vgl. John K. Davies: Athenian Propertied Families, 600–300 B.C., Oxford 1971, S. 322–326. De Philosoph hett twee ollere Bröer harrt. Een weer Adeimantos un de annere Glaukon. In de Politeia nehmt se beide an den Dialog deel. Dor kummt noch en ollere Suster to. De ehr Naam is Potone un ehr Söhn Speusippos is later Platon sien Nafolger as Baas vun de Akademie (Scholarch) wurrn. Ariston is al fröh sturven un Periktione hett um 423 v. Chr. rüm en Athener freet, de wat vorstellen dö un de to Perikles siene Tied as Gesandten togange ween weer. Dat weer Pyrilampes, en Onkel na de Mudder ehre Siet hen. Pyrilampes hett en Söhn Demos mit brocht, de denn Platon sien Steefbroder wurrn is. Periktione un Pyrilampes hefft denn tosamen noch en Söhn mit Naam Antiphon kregen, wat Platon sien jüngeren Halfbroder weer.
Platon sien Steefvadder hett dat mit de Attische Demokratie holen, man in de Familie vun siene Mudder geev dat en Reeg vun Politikers, de stunnen up de Siet vun de Oligarchie. Periktione ehr Onkel Kallaischros höör 411 v. Chr. to den Raat vun de Veerhunnertto, de for korte Tied dör en Putsch an de Macht kamen weer. Ehr Vedder Kritias weer Lidd vun den oligarch’schen Raat vun de Dartig („Dartig Tyrannen“), de 404/403 v. Chr. in Athen regeern dö. Unner den sien Herrschop is ok Periktione ehr Broder Charmides in en oligarchisch Gremium beropen wurrn un in’n Striet gegen de Demokraten fullenTo de Umstänn in de Familie kiek bi Michael Erler: Platon, Basel 2007, S. 41f. (mit Stammtafel); Nails (2002) S. 244 (Stammtafel) un unner de enkelten Naams.
Kinnertied un Jöögd Na Apollodoros siene „Krönk“ is Platon 428 oder 427 v. Chr up’e Welt kamen.Na düssen Born in de 88. Olympiade unner den Archon Diotimos, de 428-427 in’t Amt weer. Dat warrt in de Forschung allgemeen so gellen laten, man Nails (2002) S. 243–247 will dor nix vun weten, he meent, dat weer 424/423 ween So, as dat vun de Antike af an fudder geven wurrn is, schall dat an’n 7. Dag vun den Maand Thargelion (Mai/Juni) ween hebben. Na den Mythos is dat de Gebortsdag vun den Gott Apollon. An düssen Dag hefft de Platonikers later – un noch in dat 3. Johrhunnert n. Chr. – Platon sien Gebortsdag fiert.Davies (1971) S. 333; Erler (2007) S. 43. Al in dat 3. Johrhunnert v. Chr. is de Legenn vertellt wurrn, „Platon“ weer gor nich sien richtigen Naam, man he harr düssen Binaam kregen vunwegen, dat he so’n breede Steern oder Bost harrt hett. Dat greeksche Woort πλατύς (platýs) heet „breet“. Man de Forschers meent, an düsse Saak weer nix Wohres an.James A. Notopoulos: The Name of Plato. In: Classical Philology 34, 1939, S. 135–145; Davies (1971) S. 333; Riginos (1976) S. 35–38; Erler (2007) S. 42f. Ok de annere Geschicht, Platon harr egentlich den Naam vun sien Grootvadder Aristokles harrt, is en Legenn.Notopoulos (1939) S. 141–143; Riginos (1976) S. 35, 38. Siene Kinnertied un Jöögd hett Platon in de Tied vun den Peloponnees’schen Krieg (431-404 v. Chr. tobrocht. De gung ut mit de Nedderlage un Kapitulatschoon vun siene Vaderstadt. As Söhn ut vornehme Familie is he akkerat uptagen wurrn. Vertellt warrt, he harr Unnerricht kregen in Sport, Grammatik, Maleree, Musik un Dichtung. De Warke ut siene Jöögdtied harr he avers later verbrennt. Unner Umstänn sünd düsse Vertellen avers rutspunnen ut siene Dialoge un hefft mit siene wohre Kinnertied gor nix to kriegen.Erler (2007) S. 44f.; Riginos (1976) S. 39–51. To de Philosophie hett em Kratylos brochtAristoteles, Metaphysik I 6, 987a32; vgl. Nails (2002) S. 105f. en Mann, de dat mit Heraklit holen dö. Vun em hett de Dialog Kratylos later sien Naam weg kregen. As 20-Jöhrigen is Platon Sokrates bemött’ un hett sik em anslaten as sien Schöler. Um un bi 10 Johre is he, bit to Sokrates sien Dood, bi em bleven. As Lehrer un Vorbild hett he groten Infloot harrt, wat ut Platon sien Geist wurrn is.
Weg vun de Politik un eerste Reisen Na dat Enn vun den Krieg gung dat 404 in Athen los mit de Regeren un den Terror vun de Dartig Oligarchen. Dor stunn Sparta achter, wat den Krieg wunnen harr. To düssen Raat hören ok Verwandte vun Platon mit to un laden em in, bi de Politik mit to maken, man he woll dor nix vun weten un meen, düt Regime, dat weern schier Verbrekers.Platon, Seventen Brief 324d–325a. Man ok, as de Attische Demokratie 403 v. Chr. wedder herstellt wurrn weer, gefullen em de Umstänn nich. As Sokrates 399 henricht’ wurrn is, hett em dat duchtig dör’nanner brocht. Vun dor af an soch he en annere Richt for sien Leven. Wie de Staat gegen sien Lehrer vorgahn weer, dor konn he nix anners in sehn, as dat de Moral ganz vun’e Been kamen weer un dat mit dat System vun de Politik an sik wat nich stimmen dö. He seeg nu keen Mööglichkeit mehr, an dat politsche Leven so deel to nehmen, as sik dat for en Philosophen höört un hett vun dor af an mit scharpe Tungen Kritik öövt. Wat he mitkregen harr, broch em dor to, dat he foddern dö, en Staat scholl blot vun Philosophen regeert weern.Platon, Seventen Breef 325b–326b.