thumb|En Laterna magica to’n Projizeeren vun Lichtbiller De Filmhistorie befaat sik mit mit den Verloop vun de Entwickeln in de Filmkunst, de blangen de Musik, de Afbillen Kunst un de Literatur en egenstännige Form vun de Kunst dorstellt. De Filmhistorie ümfaat de hele Tiet vun de eersten technischen Redschoppen vun de Filmtechnik över de ünnerscheedlichen Stilen un Formen bit hen to den hüütigen Stand vun’n Film. Dorbi warrt de Versöök ünnernahmen, dat kumplizeerte Tosamenspeel vun Weertschop, Sellschop un Ästhetik uteneen to klamüüstern.
De Anfäng thumb|Eadweard Muybridges Regenfotografie vun en galoppeeren Peerd De Vörhistorie vun de Filmkunst hett ehrn Anfang in’t 17. Johrhunnert, as dat eerste Vörföhren mit de Laterna Magica geev. Mit so en Reedschop künn en Reeg vun Biller, de op Glasplatten opmaalt weern, an de Wand smeten warrn, jüst so as bi’n Diaprojekter, blots dat de Platt noch vun Hand bewegt warrn müss.
In’t Johr 1832 hebbt de Düütschöösterrieker Simon Stampfer un de Belgier Joseph Plateau unafhangig vunenanner dat Phenakistiskop („Levensrad“) utklamüüstert, dat bi’n Tokieker den Indruck vun bewegt Biller tügen de. Dorachter stünn de Stroboskopeffekt: De Illusion vun Bewegen kummt bi’n Tokieker tostannen, wenn enkelte Biller mit Ünnerbreken in utrecken Snelligkeit achterenanner wiest warrt.
En Kombinatschoon vun disse beiden Redschoppen is 1845 vun den Ingenieur Franz von Uchatius utfunnen worrn, man för längere Billerfolgen hett de Apparat noch nich döggt.
De Oorsprung vun’n Film liggt in den so nöömten „kinematograafschen Oortrick“ (Trickfilm). En nödige Vörrutsetten för’t entwickeln vun’n Film as reproduzeeren Kunst weer de Fotografie. Vörher künn een blots maalte Biller un Figuren vun Hand bewegen un denn projezeeren. De Fotografie güng al in’t 16. Johrhunnert los mit de Camera obscura, de dat verlööft hett, de Wirklichkeit op en Flach aftobilln. Nadat Joseph Nicéphore Niépce en Verfohren utklamüstert harr, dat Licht fasttohollen, hett Louis Daguerre en egenen Entwicklungschritt toföögt, den François Arago in’t Johr 1839 as Daguerreotypie vörslahn hett. Dormit weer dat to’n eersten mol to maken, dat sik de Natur sülvst afbillen künn. En Daguerreotyyp is en sietenverkehrt Foto-Positiv op Metall.
Dat geev aver noch ’n Reeg vun technische Hürden, de överwunnen warrn müssen. Toeerst weern de Belichtenstiet för’t Enkeltbild noch to lang, as dat man dormit en Billerreeg maken künnt harr, de för de Bewegensillusion dicht noog blangenenanner liggen doot. De Dörbrook keem 1872, as de Fotograaf Eadweard Muybridge to’n eersten mol en Regenfotografie vun en galoppeeren Peerd opnahmen hett. Later is ok en Vörföhrredschop för sien Fotografien utfunnen worrn, dat so nöömte Zoopraxiskop. Af 1890 hett ok Ernst Kohlrausch Turnöven in Regen fotografeert. Dorto bruuk he sien sülvst booten Chronofotografen. Annere vun Muybridge inspireerte Utfinnen weern de Elektrische Gaukieker vun den düütschen Utfinner Ottomar Anschütz as ok de Chronograafsche Flint vun den Franzosen Étienne-Jules Marey. En vun de praktischeren Utfinnen op dat Rebeet hett 1893 Mareys wetenschopplichen Helpsmann Georges Emile Joseph Démény mit sienen Photochronografen to’n Patent anmellt.
De Franzoos Louis Le Prince hett in dat engelsche Leeds as eerste en Filmkamera mit blots een Objektiv entwickelt. Dormit hett he 1888 de eersten bewegten Biller dreiht, de man ut hüütige Sicht as Film beteken kann (Roundhay Garden Scene, Traffic Crossing Leeds Bridge).
Ahn Tosamenhang mit Le Prince hett twee Johr later William K. L. Dickson in’n Bedriev vun Thomas Alva Edison en Filmopnahm- un -ankiekredschopp, den Kinematografen un dat Kinetoskop utklamüstert, bi de en Zelluloidfilmstriepen an een Objektiv vörbiföhrt worrn is. Man, dat Kinetoskop künn blots jümmer vun een Tokieker to Tiet bruukt warrn.
De Stummfilmtiet (1895 bit 1927) Hööftartikel: Stummfilm
De eerste apentliche Filmvörföhren in Europa warrt de Bröder Skladanowsky toschreven. Se hebbt an’n 1. November 1985 mit jemehr Bioskop en 15 Minuuten lange Opföhren vun korte Filmen in’n Rahmen vun en Ünnerhollensprogramm in’t Berliner Varieté Wintergarten wiest. To glieken Tiet hebbt de Bröder Lumière jemehrn Cinématographen utfunnen, den se an’n 28. Dezember 1895 in Paris to’n eersten mol apentlich wiest hebbt. Jemehr Utfinnen hett sik in de folgenden Johren dörsetten künnt, to’n een vun wegen dat se as Farbikanten un Grootbörgers dat nödige Kapital un de Kuntakten to de Wertschop harrn, to’n annern aver ok, vun wegen dat de Cinématographe Opnahm- un Afspeelapparat in een weer.
De eersten Filmen weern tomeist blots wenige Sekunnen lang un hebbt Szenen ut’n Alldag wiest. Mitünner weern ok speelte Dööntjes wiest. De Faszinatschoon leeg toeerst vör allen dorin, dat een Szenen dör en Maschien weddergeven künn. Dat Intresse an en fre’e Hanneln keem eerst later op.
Vörspeelt weern de eersten Filmen in Varieté-Theaters un weern dormit vör allen de Lüüd ut de Middelschicht togänglich. Aver noch vör 1900 sünd de Apparaten vun de Lumière ok an Schaustellers verlehnt un verköfft worrn, de toeerst as Nevenberoop, later denn as Wannerkinobedrievers ok in’n Hööftberoop Kortfilmen wiesen deen. Den Filmmarkt weltwiet hebbt bit to’n Eersten Weltkrieg franzöösche Filmsellschoppen beherrscht. Annere Länner as Grootbritannien, Italien, Düütschland, Däänmark un de USA künnen Frankriek eerst af 1914 Andelen vun’n Markt afnehmen.
Mit de Tiet, as de Bekanntheit vun’n Film jümmer mehr stiegen de un sik de Lüüd jümmer lever de Filmen ankieken deen, sünd ok de eersten oortsfasten Kinos inricht worrn, de nu aver dorop anwiest weern, dat jümmer wedder ne’e Filmopnahmen rankemen, dat se dormit ok Besökers antehn künnen. In Düütschland weern de eersten Kinos as Kintöpp betekent, in de USA segg man faken Nickelodeons dorto.
De Bröder Lumière hebbt in’n Film blots en Wieterföhren vun de Fotografie sehn un snacken in den Tosamenhang ok vun „lebennig Fotografie“. Jemehr Arbeit hett sik dorüm vör allen op de Dokumentatschoon vun wohrhaftige Begeevnissen beschränkt. De franzöösche Illusionist un Theaterbesitter Georges Méliès aver weer de eerstem de dat narrative Potential, d. h. de Mööglichkeit, Geschichten to vetellen, in dat junge Medium sehn hett un blots inszeneerte Filmen dreiht hett. För’t Ümsetten un Dorstellen vun sien tomeist fantastischen Motiven un Szenen hett Méliès al Filmtricks as to’n Bispeel dat Stop-Motion-Verfohren insett, de vundaag noch insett warrt.
De Brite Arthur Melbourne-Cooper hett de eersten vertellen Filmen in England maakt. George Albert Smith hett 1902 mit The Little Doctor to’n eersten mol en Neegopnahm vun en Katt wiest un dordör en Grundsteen leggt för’t filmische Vertellen. Dör den Wessel vun de Perspektiv oder vun de Bildgrött un dormit also dör de Montaasch, de disse Wesseln in en Rhythmus bringt, hett sik in de Johren dorop en Filmspraak entwickelt. As’n Mielensteen för den narrativen Film warrt de 12-minüütig Film The Great Train Robbery (1903) vun Edwin S. Porter ansehn. In dissen eersten Western warrt de Överfall op en Iesenbahntog vun’t Begeevnis sülvst över’t Weglopen bit hen to’n Showdown wiest.
thumb|Dreiharbeiten in de New Yorker Edison Studios, üm 1907 Vun 1910 an hebbt sik in’t US-amerikaansche Hollywood verscheeden Filmmakers daallaten – dorünner William Fox, Samuel Goldwyn un Adolph Zukor – un den Grundsteen leggt för de latere „Droomfabrik“. Dat de Wahl op Kalifornien fallen is, harr to’n een den groden Afstand vun de Revierkämpen an de Oostküst as Grund, de dat binnen dat ne’e Gewarf geev. To’n annern speel ok dat sünnige Weder en Rull: vun wegen, dat dat Filmmaterial teemlich wenig fienföhllig gegen Licht weer un na den dormoligen Stand vun de Lichttechnik dat Sünnlicht de bedüdenste Born to’n Belüchten bi de Dreiharbeiden weer. Ok de „Kunst vun’t Vertellen“ is in de 1910er Johren verbetert worrn, ok buten de USA. Italiensche Monumentalfilmen, as Cabiria vun 1914, hebbt en Maat in Betog op den Produkschoonsopwand sett. Bekannter weern un mehr Influss harrn aver de Filmen vun de US-Amerikaner D. W. Griffith, to de as Milensteen The Birth of a Nation vun 1915 un Intolerance vun 1916 tellt.
De Eerste Weltkrieg hett de Filmweertschoppen vun de beiden Bündnissystemen vunenanner isoleert un bruuk togliek ok de Rohstoffen, de för de Filmprodukschoon nödig weern. För dat internatschonal orienteerte un produksschoonsstarke Frankriek weer dat en bannigen Trüchslag. För anner Länner as ok Düütschland un Öösterriek hett de Eerste Weltkrieg dorgegen dat Utschalten vun de bit dorhen so starken Konkurrenz in’t Utland bedüüt. Gegen’t enn vun’n Krieg sünd in Düütschland de UFA-Studios grünnt worrn, de an sik as Middel för de Propaganda plaant weern. Na den Krieg hebbt se sik to en vun de weltwiet wichtigsten Produkschoonssteden vun Filmen in de 1920er Johren entwickelt. To de glieken Tiet künn sik de Filmweertschop in Hollywood, dat wiet weg weer vun de Kriegsrebeden, jümmer beter utbreden. Dat hett dorto föhrt, dat de Vörmachtsstellung vun Frankriek na den Krieg an de US-amerikaansche Filmindustrie fallen is. Dat hett in de Mitt vun de 1920er Johren so wiet föhrt, dat europääsche Länner den import inschränkt hebbt, üm de egene Filmweertschop för de Floot vun filmen ut de USA to bewohren un dormit för’n Ünnergahn to redden.
Wat bi de Tokiekers geern sehn weer, weern de Slapstick-Kummedien. Sünners bekannt op dat Rebeet weer Charlie Chaplin, de al in de 1910er Johren Spood harr mit korte Sketchen. Mit The Kid hett he 1921 sien eersten avendfüllen Film dreiht. En wieteren Star vun’n Slapstick weer ok Buster Keaton, de sünners för sien Mimik ahn Rögen bekannt weer. Wiel Chaplin ok in de Tiet vun’n Toonfilm noch künstlerisch wieterarbeidt hett, weer de Loopbahn vun Keaton mit Enn vun’n Stummfilm ok vörbi.
In Europa geev dat siet de 1910er Johren en groot Intresse an’n kunstvullen Film. Dorut hett sik Schritt för Schritt de Avantgarde vun’n Stummfilm entwickelt. De düütsche un öösterrieksche Film vun disse Tiet hett en sünnere Ästhetik togang bröcht, de sik an de expressionistischen Maleree orienteert hett. As eersten expressionistischen Film gellt Das Cabinet des Dr. Caligari vun Robert Wiene ut dat Johr 1919.
To de russ’schen Avantgarde hören Künstler as Sergej Eisenstein, de de Snitttechnik bedüden verännert hett. Sien bekanntsten Film Bronenossez Potjomkin (dt.: Panzerkreuzer Potemkin, 1925) vertellt vun en Opstand op dat glieknöömte Schipp un dat Tohopendrapen vun de Meuterers mit de rus’schen Armee in Odessa. Enige Szenen in den Film, ü a. de Treppenszeen in Odessa, höörtto de meistziteerten Szenen in de Filmhistorie.
Snacken Biller un de klassische Hollywood-Tiet (1927 bit 1945) thumb|Orson Welles De Tiet vun’n Toonfilm füng 1927 mit den Film The Jazz Singer in de USA an. Dorna hett de US-amerikaansche Filmindustrie bannig gau un kunsequent op Toon ümstellt, un ok de Filmindustrie weltwiet hett in wenige johren mittagen. Toeerst weer de Naklapp dorvun dat de fröhen Toonfilmen gegenöver de bit dorhen vun’n Stil her teemlich wiet entwickelten Stummfilmen an Qualität düchtigleden hebbt. Wiel US-amerikaansche Filmexporten fröher eenfach mit Ünnertitels utstatt worrn sünd, sünd vele Filmen gliek in mehrfache Faten dreiht worrn. In annere Spraken bedüüt dat dwangslöpig ok mit en annere kumplett Besetten. De Synchronisatschoon weer bi de eersten Toonfilmen ut technische Grünnen noch nich to maken. Den weltwieten Markt för Toonopnahm un -afspeelredschoppen hebbt sik 1930 de beiden gröttsten Ünnernehmen op dat Rebeet, Western Electric un de Küchemeister-Tobis-Klangfilm-Grupp, in’n Pariser Toonfilmfreden opdeelt.
De Toonfilm hett in de 1930er Johren dat Opkamen vun en poor ne’e Genres ünnerstütt: Musicals as 42nd Street (1933), Verbrekerfilmen as Scarface (1932), Horrorfilmen as Frankenstein (1931) un Screwball-Kummedien as Bringing Up Baby (dt.: Leoparden küßt man nicht, 1938) kemen dorna in de Kinos.