duum|Neptun Neptun (Symbol: ) is vun de Sünn ut rekent de achte un butenste Planet in’t Sünnsystem. De Planet is 1846 opdeckt worrn un tellt to de Gasplaneten. Nöömt is he na Neptun, de in de röömschen Mythologie de Gott vun de See un de Strööm is. Sien astronoomsch Teken ♆ is en stiliseerten Dreetacken, de Wapen vun’n Seegott. Tohopen mit Uranus billt he de Ünnerkoppel vun de „Iesresen“.
Bi de Söök na Exoplaneten warrt de opfunnen Objekten, de en lieke Masse as Neptun opwiest mitünner as Planeten vun de „Neptun-Klass“ oder as „Hot Neptun“ betekent, jüst so as bi de extrasolaren Jupiters, de as „Hot Jupiters“ betekent warrt.Trio of Neptunes, Astrobiology Magazine, May 21, 2006.
An’n 11. April 2009 kummt Neptun wedder an de lieke Positschoon, woneem he an’n 23. September 1846 opdeckt worrn is.
Ümloopbahn un Rotatschoon Ümloopbahn 275px|right|thumb|Neptun mit dree vun sien Maanden in natürliche Klöör, 2005 opnahmen vun’t Hubble-Teleskop. De Maanden sünd Proteus (baven), Larissa (ünnern rechts) un Despina (links). De Ümloopbahn vun Neptun üm de Sünn hett en Exzentrizität vun 0,0113 un is dormit meist rund as’n Krink. Sien Perihel liggt in en Afstand vun ruchweg 29,709 AE un sien Aphel is üm un bi 30,38 AE wiet weg vun de Sünn. Dormit is Neptun de butenste vun de Planeten vun’t Sünnsystem. Sien Bahneven is mit 1,769° blots licht gegen de Ekliptik (de Bahneven vun de Eer) neegt. För een Ümlopp bruukt Neptun ungefähr 165 Johren.
So wiet buten in’t Sünnsystem öövt Neptun dör sien teemlich grote Masse Influss op vele annere lütte Körpers ut, as to’n Bispeel de Plutinos un de Transneptunen. En düüchtig exzentrische Ümloopbahn hett Pluto, So dull. dat de in sien Perihel dichter bi de Sünn steiht as Neptun. Ut de Sicht vun’n Noordpool vun de Ekliptik – pielliek to de Ekliptikeven – sütt dat dorüm so ut, as wenn sik jemehr Bahnen sniedt. Man, de Bahn vun Pluto is üm mehr as 17,1° gegen de Ekliptik neegt. Wenn de Dwargplanet in sien Perihel steiht, lieggt he meist an sien nöördlichesten Punkt un snitt de Neptunbahn dorüm also nich. Bito dwingt de Gasrees Pluto in en 2:3-Bahnresonanz. Da heet, wieldat Neptun dreemol üm de Sünn lööpt, kann Pluto vun wegen de Gravitatschoon blots tweemol ümlopen. De beiden Planetenbahnen sünd so synchroniseert, dat Neptun bi’t schienbore Krüzen vun de Bahnen jümmer wiet weg is vun Pluto. Dat letzte mol, dat Pluto nöger an de Sünn weer as Neptun, weer in de Johren 1979 bit 1999.
Rotatschoon Op Neptun duert een Dag ruchweg 16 Stünnen un 6 Minuuten. Da Naklapp vun disse gaue Rotatschoon is en Afplatten vun 1,7 %. Dordör is de Dörmeter vun den Planet an sien Polen ruchweg 1000 km lütter as an’n Äquater. De Negen vun’n Äquater gegen de Bahneven liggt bi 28,32°. De Rotatschoonsass is dormit ’n beten mehr neegt as de vun de Eer.
Physikaalsch Egenschoppen Neptun is de veertgröttste Planet in’t Sünnsystem un warrt mit sien Dörmeter vun meist 50.000 km to de Gasresen tellt. Mit en Dicht vun 1,64 g/cm³ is dat de kumpakteste Gasplanet. Neptun is ’n beten lütter as Uranus, hett Neptun doch mit 17 Eerdmasse en gröttere Mass as Uranus. Jupiter is aver noch 18-mol masserieker as Neptun.
Bövere Schichten thumb|left|En Opnahmn vun de Ruumsond Voyager 2 wies hoge Wulken in de Atmosphäär vun Neptun De böveren Schichten vun de Atmosphäär bestaht vör allen ut Waterstoff (80 ± 3,2 Vol-%) un Helium (19 ± 3,2 Vol-%), ’n beten Methan (1,5 ± 0,5 Vol-%), deutereert Waterstoff HD (192 Vol-ppm) un Sporen vun Ethan (1,5 Vol-ppm).Daten vun Neptun bi de NASA De blaue Klöör vun Neptun warrt jüst as bi Uranus dör’t Methan maakt, wat dat rode Licht absorbeert. Markant Absorpschoonsbannen vun Methan leegt in’n roden un infraroden Deel vun’t Spektrum bi Bülgenlängen över 600 nm. Man Neptun sien blaue Klöör schient veel kräftiger as de vun den blaugrönen Uranus, vun den de Atmosphäär liek opboet is. Wohrschienlich speelt dor noch en annern Bestanddeel en Rull bi de Klöör. De böveren Schichten hebbt en Utdehnen vun ruchweg 10 bit 20 % vun’n Planetenradius. In de ünneren Rebeden vun de Atmosphäär gifft dat högere Konzentratschonen vun Methan, Ammoniak un Water.
De Afstand vun Neptun to de Sünn is groot, so dat blots noch wenig Warms vun de Sünn ankummt. Deeper, woneem de Druck üm un bi 0,1 bar groot is, liggt de Temperatur bi ruchweg -218 °C (55 K), noch deeper bi 1 bar sünd dat -201 °C (72 K)Neptun tabellaarsch Översicht Neptun is dormit en vun de Küllsten Öörd in’t Sünnsystem.
Dör de Schraaglaag vun de Rotatschoonsass is de Süüdpool vun Neptun siet veer Johrteihnten (Stand 2008) op de Sünn richt, dat is ruchweg en Veerdel vun’t Neptunjohr, un hett dor nu Hoochsommer. Ok wenn de Planet wiet weg is vun de Sünn, reckt de instrahlte Energie liekers, üm dat Rebeet bit to 10 °C warmer to maken as de Rest vun’n Neptun.ESO Pressemitdelen to’n warmen Süüdpool.
Dat is nich möglich, en Atmosphäär mit klore Grenzen fasttoleggen. Dat Gas kummt mit tonehmen Deep jichtens över den kritischen Druck baven de kritische Temperatur. Dorüm gifft dat keen Phaasännern na’n fletigen Tostand un somit ok keen fast defineerte Böverflach vun den Planeten.
Binnere Opbo duum|De binnere Opbo vun Neptun. Neptun un Uranus warrt „Iesresen“ nöömt. Se hebbt en grötteren fasten Karn as Jupiter un Saturn. Jüst as Uranus künn ok Neptun mehr oder minner eenheitlich opboet un tosamensett wesen. Jupiter un Saturn hebbt dorgegen scheedt binnere Schichten.
Man nimmt opstunns an, dat in de Mitt vun Neptun en fasten Karn sitt, de ruchweg de glieke bit annerthalffache Masse hett as de Eer. De schall ut Steen un Metall bestahn un nich grötter wesen as de Eer. In’n Karn warrt en Temperatur vun üm un bi 7000 °C un en Druck vun mehrere Millionen Bar. Dat Zentrum is ümgeven vun en Mantel oder Ozean, de ut en Mischen vun Fels, Water, Ammoniak un Methan tohopensett is. De Mantel hett ruchweg teihn bit föffteihn mol de Masse vun de Eer. Planetologen nöömt disse Mischen ut Water, Methan un Ammoniak „Ies“, ofschoonst dat in Wohrheit teemlich dichte un hitte Fletigkeiten sünd un disse Stoffen in’t butere Weltall normalerwies as Faststoffen vörkamt. De bövere Schicht, de üm den Mantel liggt, hett noch mol ruchweg een bit twee Eerdmassen.
Wenn een de Rotatschoonssnelligen mit den Effekt vun’t Afplatten vergliekt, wiest sik, dat de Masse binnen Neptun gliekmatiger verdeelt is as bi Uranus, bi den de Masse op’t Zentrum to veel dichter warrt as bi Neptun. Jüst as Jupiter un Saturn hett ok Neptun en binnere Warmsborn. He strahlt de 2,7-fache Energie af, as he vun de Sünnstrahlen absorbeert.Beebe R.: The clouds and winds of Neptune In: Planetary Report. 12, 1992, S. 18–21 Een Grund dorvör künn en radioaktiv Vörgang wesen, de den Planetenkarn hitt maakt.Sam Williams: Heat Sources Within the Giant Planets. 2004 En annere Möglichkeit is, dat Neptun noch Warms afstrahlt, de bi’t Infallen vun Materie wiel dat Tostannenkamen vun’n Planeten entstahn is. Un noch’n Oorsaak künn dat Breken vun Sworbülgen över de Tropopaus wesen, de Warms freesett.McHugh, J. P., , AAS/Division for Planetary Sciences Meeting Abstracts, p. 53.07, September, 1999McHugh, J. P. and Friedson, A. J., Neptune’s Energy Crisis: Gravity Wave Heating of the Stratosphere of Neptune, Bulletin of the American Astronomical Society, p. 1078, September, 1996
Weder thumb|left|200px|Stöörm in de Atmosphäär: „Scooter“ (witte Wulken), „Great Dark Spot“ (baven) un de „Small Dark Spot“ (ünnen) In’t Utmaat vun de meteorologischen Aktivität gifft dat Ünnerscheden twüschen Neptun un Uranus. As de Ruumsond Voyager 2 1986 an’n Uranus vörbiflagen is, wies de Planet so goot as keen Struktur, wiel Neptun bi’t Anflegen 1989 gresige Wedereffekten optowiesen harr. Dor weern lange, helle Wulken hooch in Neptuns Atmosphöäär to sehn, de liek weer as de Cirruswulken op de Eer.
Man künn menen, dat mit tonehmen Afstand vun de Sünn jümmer weniger Energie dor is, de den Wind andrieven kann. Op Jupiter weiht de Wind mit enige Hunnert km/h. Neptun kriggt dorgegen blots noch 3 % vun de Sünnenergie, de Jupiter hett, lieker hebbt de Wetenschoppler Stöörm mit mehr as 1.600 km/h utmaakt.Hammel, H. B. et al.: Neptune’s wind speeds obtained by tracking clouds in Voyager images. In: Science. 245, 1989, S. 1367–1369 Neptun hett dormit de höchsten Windsnelligkeiten in’t Sünnsystem. En Vermoden is, dat de Sünnenergie op Neptun so lütt is, dat de Winnen, de eenmol anfungen sünd, op to wenig Wedderstand stööt. Bi noog Energie müssen sik Turbulenzen billn, de den Wind wedder afbremst – so as dat bi’n Jupiter is. Dat fehlt bi’n Neptun, so dat de Winnen jemehr bannig hogen Snelligkeiten behollen doot. Na en annere Theorie warrt de Winnen aver dör de Warmsenergie ut dat Binnere vun Neptun andreven.
Dat lett, as dat sik de Atmosphäär vun Neptun teemlich gau ännern deit. Al lütte Temperaturünnerscheden twüschen de böveren frostigen Wulkengrenz un de ünneren Wulkenschicht künnen för de Unbestännigkeiten in de Atmosphäär Utlöser wesen, ünnerstütt dör de starke binnere Warmsborn. In de kolen Atmosphäär vun -218 °C sett sik de Cirruswulken ut froren Methan tosamen un weniger ut Wateries, as dat bi uns op de Eer is.
thumb|left|upright|De „Great Dark Spot“ vun Voyager 2 opnahmen. Dör de Ruumsond Voyager 2 is 1989 in de süüdlichen Halfkugel vun Neptun de so nöömte „Great Dark Spot“ (Groot Düster Plack) opdeckt worrn, de so groot is as dat hele Rebeet vun Eurasien. Dat is en Zyklonsystem, dat en Hoockdruckrebeet dorstellt un teemlich liek is as de „Lütte Rode Plack“ un de „Grote Rode Plack“ op’n Jupiter. Anfangs heet een dacht, de Plack weer sülvst en Wulk, later is man övereenkamen, dat dat en Lock in de sichtboiren Wulkendeck is. De „Great Dark Spot“ (GDS) leeg op 22° süüdlich Breed un wanner in 18,3 h eenmol üm Neptun rüm. De Form vun’t System düüt dorop, dat dat Stöörmsystem gegen den Klockenwiesersinn roteert. De hellen Wulken in’n Oosten un Süüden vun’n GDS hebbt jemehr Utsehn binnen wenige Stünnen ännert. De GDS weer aver an’n 2. November 1994 vun’t Hubble-Teleskop nich mehr wedderfunnen. Worüm de Plack nu nich mehr dor is, weet keeneen. Dat gifft en Theorie, dat de Warms ut den Planetenkarn dat Gliekgewicht vunde Atmosphäär stört hett un de ümlopenden Strukturen tweireten hett. Man, villicht hett he sik ok eenfach oplöst oder is vun annere Delen vun de Atmopshäär verdeckt worrn. An sien Steed is nu aver en ne’en Storm in de nöördlichen Hemisphäär opdeckt worrn, de liek utsütt as de GDS.
En wieteren Storm is de „Scooter“, de witte Wulkenkoppels in’n Süüden vun’n GDS billt. Sien Ökelnaam kreeg he, as he in de Maanden för’t Ankamen vun Voyager 2 opdeckt worrn is. „Scooter“ bewegt sik in 16 Stünnen eenmol üm Neptun un is somit veel gauer as de Bewegen vun’n GDS. Dat künn angahn, dat de hellen Striepens en Rookfahn dorstellt, de ut ünnere Schichten opstiegen deit. Annere Biller dorna wiesen Wulken, de sik noch mol gauer bewegt hebbt as „Scooter“. Bito is noch en wieteren Zyklon in’n Süüden opdeckt worrn, de as „Small Dark Spot“ (D2) betekent warrt un in’n Klockenwiesersinn roteert. Wiel den Kontakt 1989 mit Voyager 2 weer dat de tweetstarkste Storm. To Anfang weer he ganz düster, man as de Ruumsond nöger keem, hett sik dor binnen en hellen Karn entwickelt, de op de meisten hoochoplösen Biller to sehn is.
Magnetfeld