mini|Friedrich Ernst Peters siene Ünnerschrift Friedrich Ernst Peters (* 13. August 1890 in Luhnsteed; † 18. Februar 1962 in Sleswig) weer en düütschen Schoolmeester un en grotendeels hoogdüütschen, deelwies man ok plattdüütschen Schriever. He wurr lange Tied in Sleswig-Holsteen as Lektür in de School leest. Ok wenn he an un för sik meist op hoogdütsch schreev, is he vundaag besünners för sienen plattdüütschen Romaan, de Baasdörper Krönk, de to den wichtigsten Warken in de plattdüütsche Literatur tellt, bekannt.
Leven Peters weer dat drüdde vun veer Kind vun de Böttjermeister Claus Peters un siene Fro Marie (boren as Struwe). He wuss in dat Holsteensche Luhnsteed, vundaag in de Landkreis Rendsborg-Eckernföör, op un besöch dor de Dörpschool. Sienen Heimatdörp bleev he sien Leevdag verbunnen. Över Luhnsteed, dat he mit de Baasdörper Krönk ok en literoorsch Denkmaal sett, schreev he: „“.Das Wesentliche meines Lebens. In: Flensburger Ganzschriften. Heft 3.Miene Heimat is dat holsteensche Dörp Luhnsteed. Mit em bün ik so dull verbunnen, dat vundaag noch de Landschoppen in miene Drööm jümmer wedder de Hölter un Wischen vun Luhnsteed, siene Moren un Heiden bruken mööt.
1905 begünn Peters för söss Johren an an de Präparandenanstalt in Barmsteed un an dat Lehrerseminar in Uetersen den Beroop as Schoolmeester för de Volksschool to lehren. 1911 het he de Utbillen mit dat eerste Schoolmeesterexamen afslaten. Dorop weer he vun 1911 bet 1914 as Schoolmeester an Volksscholen in Immensteed, Merkendörp un Lürschau; ünnerbraken wurr dat dör den eenjöhrigen Militärdeenst in Lübeek (April 1912 bet März 1913).
In’n September 1914 wurr he to’n Kriegsdeenst inropen, keem man al to’n Anfang vun’n Eersten Weltkrieg in franzöösch Kriegsgefangenschop un kunn eerst 1920 na Luhnsteed trüchkamen. In dat sülvige Johr free he de Schoolmeestersch Anny Warnsholdt (1892–1961), de he al 1911 in Immensteed kennlehrt harr. 1925 kregen die beiden ene Dochter.
Vun 1920 bet 1922 weer Peters Hülpsschoolmeester an de Doofstummenanstalt in Sleswig (siet 1938 ). Dorop maak he vun 1922 bet 1923 in Berlin en Tosatzutbillen to’n Schoolmeester för doofstumme Kinner. Vun 1923 an weer he wedder in Sleswig togang, 1927 ist he to’n böversten Schoolmeester an de Doofstummenanstalt opstegen un het vun 1946 bet to sien Penschoon 1955 as Direkter vun de School arbeidt.
In de Tied vun den Natschonalsotschalismus kunn Peters, ok wenn he keen Liddmaat in de Natschonaalsotschalistsche Düütsche Arbeiderpartei weer un sik deelwies vun dat nationalsotschalistsche Gedankengood un en völksch präägt Minschenbild distanzeer, free wieder publizieren. He schreev kene Blood-un-Boden-Literatur an un för sik wurr man vun der natschonaalsotschalistsche Sied för sien deep Fiengeföhl un sien Streben na edel Kunst loovt.Lawrence D. Stokes: Der Eutiner Dichterkreis und der Nationalsozialismus. Niemünster 2001, S. 390. Togliek kritiseren anner vun de natschonaalsotschalistsche Sied, dat siene Ästhetik to unkloor bleev.Lawrence D. Stokes: Der Eutiner Dichterkreis und der Nationalsozialismus. Niemünster 2001, S. 391. He weer man Liddmaat in de natschonaalsotschalistsch präägten Eutiner Dichterkreis un harr Kontakt to de natschnaalsotschalistsche Dichter Hermann Claudius, de em ok ünnerstütt.Dieter Sauberzweig, Adolf Grimme: Briefe, Heidelberg 1959, S. 307. 1943 schreev Claudius för em de Wöör vörweg to de Gedichtsammlung Licht zwischen zwei Dunkeln. In de 1930er Johren schreev Peters dorto ok Gedichten un Vertellens för de kathoolsche Tiedschrift Das Wort in der Zeit.
Friedrich Ernst Peters bleev den 18. Februar 1962 in Sleswig dood un liggt in’t Familengrav op’n Karkhoff in Jevensteed
Wark
He schreev an un for sik hoochdüütsch, man 1946 harr he in't Vörwoort vun sien Roman „Die dröge Trina“ schreven, dat he allens „extra för den Leser bi dat Schrieven in't Hoochdüütsche överdragen“ harr. He schreev ok plattdüütsche Gedichten. 1938 keem sien plattdüütschen Text „De Arbeit gifft den Takt an“ in den Eutiner Almanach rut. 1960 is sien Geschicht „So kemen wi na Huus“ to'n 60. Gebortsdag vun den Schriever in de Tietschrift Schleswig-Holstein rutkamen. Dor ünner stunn to lesen: „Ut dat letzt Kapitel vun'n plattdütschen Roman“.
Plattdüütsche Warken Baasdörper Krönk Düsse Roman weer de „Baasdörper Krönk“. To Leevtiet hett Peters düssen Roman nich rutgahn laten. Dat Manuskript hett bi en Arvin överduert. Dat is woll versöcht wurrn, dat Wark to drucken, man keen Rutgever woll dat wagen, en plattdüütschen Roman rut to bringen un so is dor eerst mol nix vun wurrn. Man 1974 hett Ivo Braak dor in'n Noorddüütschen Rundfunk, in't Funkhuus Kiel ut vörleest. Dat weer en Akschoon in den Rahmen vun de Kieler Week. Sendt wurrn is dat denn an'n 29. Januar 1976. Dor hefft Wolfgang Lindow un Paulk Selk sik denn tohopendaan un dat denn ut de Nalatenschup rutgahn laten. Schreven hett Peters dat al in de 1930er Johren. Achter dat veerte Kapitel steiht in sien Manuskript: 2.3.32 un achter dat leste Kapitel steiht 22. Oktober 1932. He hett denn woll bi een Johr bruukt för den ganzen Roman. 1975 is dat Wark denn in Husum druckt wurrn. Een tweete Uplaag is 1986 rutkoom.
Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!
Den Roman Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! schreev Peters al 1925. Rutkamen is he aver eerst na den Manuskripten ut den Nalatens in’t Johr 2012. Vertellt warrt de Geschicht vun den unehlich boren Heine Steenhagen, de in dat fiktive holsteensche Dörp Vollstedt opwasst un sik dör en militääsche Karrieer mit de Lüüd afreken will, de em in siene Kinnertied verachtet un demödigt hebbt. De Roman besteiht ut en plattdüütschen Deel över Heine sien Jöögd op’n Land un en hoochdüütschen Deel över siene Loopbahn as Soldat. Dat Wark gellt as en besünneres Bispeel vun en tweespraakigen Bildungsroman un gifft togliek en veelschichtig Bild vun dat Landleven un de Sellschop in Holsteen üm 1900.
Priesen un Ehren 1939 Sleswig-Holsteensche Literaturpries för den Roman (1938) 1955 Universitätsmedalje vun de Christian-Albrechts-Universität to Kiel 1955 Lornsen-Keed vun de Sleswig-Holsteenschen Heimatbund 1956 Verdeenstorden vun de Bundsrepublik 1990 To’n hunnertsten Geboortsdag vun de Schriever wurr an dat Geboortshuus in Luhnsteed ene Denktafel vun Walter Rößler anbrocht. Vör dat Huus wurr ene Linn plant.
Warken (Uutwahl) Op Plattdüütsch Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen.Universität Potsdam: Volltext Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen. 1925. Ruutgeven vun Ulrike Michalowsky, Husum, Husum-Verlag, 2012; Online: Potsdam, Universitätsverlag Potsdam, 2012, Plattdüütsch-Hoochdüutsch, mit Anhang: Anmerkungen zur Frage des Plattdeutschen Baasdörper Krönk. 1932. Roman. Ut den Nalaat ruutgeven vun Wolfgang Lindow un Paul Selk ünner Mitarbeit vou Frauke Michalowsky, Husum, Husum Druck- und Verlagsges.,1975 – 2. Oplaag 1986 De Arbeit gifft den Takt an. In: Eutiner Almanach. 1940 Jochen Pahl un de Subrekter.Universität Potsdam: Volltext Jochen Pahl un de Subrekter. In: Uns’ Moderspraak. Bladd foer plattdütsche Lüd’ .1961
Op Hoochdüütsch Thomas Mann und die Romantik. 1926. Ut den Nalaat vun Peters in der Sleswig-Holsteensche Landsbibliothek: Cb106.25:11,01.Volltext Thomas Mann und die Romantik Kriegsgefangener in Frankreich 1914-1920. 1927–28. Maschinenschriftliche Afschrift vun dat Originaltyposkript, . Der heilsame Umweg. Chöttingen, Deuerlich, 1938.Volltext Der heilsame Umweg Formelhaftigkeit, ein Wesenszug des Plattdeutschen. Wulfshagen-Scharbeutz, Westphal, 1939.Volltext Formelhaftigkeit, ein Wesenszug des Plattdeutschen Die Wiederkehr des Empedokles: Friedrich Hölderlin und Josef Weinheber. Wulfshagen-Scharbeutz: Westphal, 1940. 2. Oplaag 1943. Preis der guten Mächte: Besinnung und Erinnerung. Chöttingen, Deuerlich, 1940. 2. Oplaag 1941, 3. Oplaag 1942. Die schmale Brücke. Hamborg, Hanseatische Verl.-Anst., 1941.Volltext Die schmale Brücke Die dröge Trina: Geschichte einer „Poahr Dangoaß“ . 1945. Chöttingen, Deuerlich, 1946 (toeerst 1945 in Flensburger Nachrichten rutkamen)Volltext Die dröge Trina: Geschichte einer „Poahr Dangoaß“ Blaise Pascal: die Sternenbahn eines Menschengeistes. Hamborg, Trautmann, 1946. Poeetsch-essayistsche Översetten enigen Pensées mit 12 Sonetten vun Peters to den Steernteken. Im Dienst der Form: Gesammelte Aufsätze. Chöttingen, Deuerlich, 1947. Essays ut de Johren 1936-1944. Gebild und Leben. . Sleswig, Bernaerts. Utwahl ut dat Wark: Lyrik, Uttöög ut Romanen un Autobiographie, Essays. Timm Kröger: der Dichter unserer Heimat. . Ut deb Nalaat vun Peters in der Sleswig-Holsteenschen Landsbibliothek: Cb 106.25:10.Volltext Timm Kröger: der Dichter unserer Heimat „Rosengeruch des Unwiederbringlichen“: Reed vör de Theodor-Storm-Sellschop September 1950, Schriften der Theodor-Storm-Gesellschaft, 3, 1954, S. 9–14. Ausgewählte Werke. Bd. I: Gedichte. Bd. II: Prosa. Hamborg, Hoffmann und Campe, 1958. Bd. I meist vullstännige Utgaav vun dat lyrisch Wark, dat to Leevtieden rutkamen weer, Bd. II ist eine verwiedert Uutgaav vun de Autobiographie Preis der guten MächteDigitalisat Ausgewählte Werke I -II
Höörbook Dieter Andresen leest [ut de Baasdörper Krönk vun] Friedrich Ernst Peters: Live in de Dove school in Sleswig, 2004 - 1 CD Ivo Braak het mehrmals ut deBaasdörper Krönk vörleest, der deelwies in Höörbook-Kompilatschonen rutkemen. Literatur Farina Renken: Zur Entstehung und Veröffentlichung der „Baasdörper Krönk“. In: Jahrbuch der Klaus-Groth-Gesellschaft, 54, 2012, S. 75–89. [mit einer Graphik zu dem Beziehungsgeflecht der Hauptfiguren der „Baasdörper Krönk“] Farina Renken: Zur Entstehung und Veröffentlichung der „Baasdörper Krönk“. Magisterarbeit Universität Bremen, 2011. [mit einem Personenregister der „Baasdörper Krönk“] Dieter Andresen: „Wenn ener dat mit den Herrgott hett…“ Religion und Christentum in der „Baasdörper Krönk von Friedrich Ernst Peters“. In: Dieter Andresen: Kraftfeld Heimat. Profile des Nordens. Books on Demand, 2006, S. 66–90. Martin Schröder: Polyphoner Chronotopos: zur Poetologie der „Baasdörper Krönk“ im Lichte der Romantheorie Michail Bachtins. In: Jahrbuch des Vereins für niederdeutsche Sprachforschung. Band 122, 1999, S. 143–156. Jean Colasson: Les prisonniers allemands pendant la grande guerre. In: La Maisonnée, Adriers, Bulletin no 1, 1998, S. 4–13. Antje Erdmann-Degenhardt: Friedrich Ernst Peters – vom Böttchersohn zum Schuldirektor. Teil 1. In: Rendsburger Jahrbuch. 1992, S. 68–96. Theodor Vierck: Rede zum Gedächtnis des Dichters Friedrich Ernst Peters. In: Rendsburger Jahrbuch. 1991, S. 3–9. Elisabeth von Ulmann: „Baasdörper Krönk“ – ein später Fund. In: Rendsburger Jahrbuch. 1990, S. 22–23 Theodor Vierck: Friedrich Ernst Peters. Gedanken und Gedichte – eine Erinnerung. In: Rendsburger Jahrbuch. 1990, S. 4–23. [Verantwortliche für die Schrift Ursula Bose]: Dem Dichter Friedrich Ernst Peters zum Gedenken. [Luhnstedt], 1990. Kornelia Küchmeister (Hrsg.): Verzeichnis des Nachlasses Cb 106 von Friedrich Ernst Peters (1890–1962). Schleswig-Holsteinische Landesbibliothek, Kiel 1990. Christian Diederich Hahn und Christian Jenssen (Hrsg.): Schriftsteller in Schleswig-Holstein, heute. Husum Druck- und Verlagsgesellschaft, Husum 1980, S. 12–13. Dieter Andresen: Volksfrömmigkeit und Laientheologie in der „Baasdörper Krönk“. In: De Kennung. 1979, S. 8–24. Hans Peter Johannsen: Sieben Jahrzehnte im Schleswigschen: Bücher, Begegnungen, Briefe. Schleswiger Druck- und Verlagshaus, Schleswig 1978, S. 62–75. Max Jensen: Über Friedrich Ernst Peters’ „Baasdörper Krönk“. In: Jahrbuch der Klaus-Groth-Gesellschaft. 19, 1977, S. 104–115. Rezensionen der Baasdörper Krönk: Dirk Puls in: Die Heimat. Band 83, 1976, S. 282. Jochen Schütt in: Quickborn. Band 66, 1976, S. 177–179. Paul Jessen in: Zwischen Eider und Wiedau. Heimatkalender für Nordfriesland. 1977, S. 229–230.