Maritime skiednis fan Nederlân sûnt de meganisaasje
Meganisaasje +Koning der Nederlanden De skroefoandriuwing wie oan de ein fan de 19e iuw al erkend as effisjinter as rêdoandriuwing, mar de konstruksje fan lange skroefassen dy’t sterk en fleksibel genôch wienen, wie noch problematysk. De skroefassen moasten sa lang wêze, omdat de masinekeamer oer it algemien midskips wie.
De SS Kening fan de Nederlannen wie in mailskip fan de Stoomfeart Maatskippij Nederlân (SMN). Op 4 oktober 1881 wie it skip ûnderweis fan Batavia nei Amsterdam doe’t de skroefas bruts. Dêrtroch koe der wetter nei binnen rinne troch de skroefasôftichting, sadat it skip stadichoan folrûn. It sonk úteinlik in dei letter. Fan trije rêdingssloepen mei njoggentich passazjiers en bemanningsleden waard nea mear wat heard. Yn Nederlân waard de stoomoandriuwing nochal let ynfierd en dan ek noch beheind. De Britske Defiance wie it earste stoomskip dat Nederlân oandie, yn 1816. Yn 1817 farde de Prins van Oranje inkele wiken tusken Rotterdam en Antwerpen.
Gerhard Mauritz Roentgen seach de grutte mooglikheden fan de stoommasines en pleite foar de ynset fan stoomskippen yn Nederlân. Hy luts yn 1823 it omtinken fan kening Willem I mei syn ynsichten oer it brûken fan stoomskipfeart op de Nederlânske binnenwetters. De kening beneamde him ta 'adviseur foar saken fan wurktúchkunde'. Yn dy funksje teach hy nei Grut-Brittanje, dêr’t hy hinne stjoerd wie om de moderne skipsbou te bestudearjen, no op in geheime missy. Syn rapportaazje yn 1824 wie de ferhandeling Memorie over het nut, dat uit de toepassing van stoomwerktuigen op schepen van oorlog zou kunnen getrokken worden. Yn 1825 waard hy foar syn fertsjinsten beneamd yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.
De rapporten fan Roentgen laten ta grutte feroarings yn de marine en wienen it begjin fan de modernisearring fan de Nederlânske skipsbou.
Syn pleit om skippen hielendal fan izer te meitsjen, of op syn minst it diel boppe de wetterline mei izer te pânserjen, foel ferkeard by de kommisje dy’t syn oanrikkemendaasje beoardiele moast. Nettsjinsteande dat krige hy 'bûtengewoan earfol' ûntslach by de marine.
In Nederlânske rederij dy’t troch de meiwurking fan kening Willem I wol súkses hie, wie Fan Follenhoven, Dutilh & Co. Yn 1823 begûn dy mei de Nederlanner op in tsjinst fan Rotterdam op Antwerpen. De Wilhelmina, yn 1821 yn Ingelân boud neffens ûntwerp fan G. M. Roentgen, wie it earste stoomfearskip en farde tusken Moerdyk en de Dordtske Kil.
Yn 1823 waard de Nederlânske Stoomboat Maatskippij oprjochte troch ûnder oaren Roentgen en yn 1825 de Amsterdamske Stoomboat Maatskippij troch Paul fan Flissingen, mar it wiere begjin fan de stoomfeart wie yn 1854 doe’t de Keninklike Nederlânske Stoomboat-Maatskippij oprjochte waard. Pas nei de iepening fan it Suez-kanaal yn 1869 stapten de Nederlânske rederijen echt oer op stoom. De Stoomfeart Maatskippij Nederlân waard oprjochte yn 1870 en de Stoomboat Rederij Rotterdamske Lloyd yn 1875. Nei 1890 belibbe de skipfeart wer in sterke groei. Fragen oer de keapfardij, De ‘Enkête omtrint de tastân fan de Nederlânske keapfardijfloat’ út 1874 en de efterútgong fan de hannelsfloat, Prof. dr. Femme S. Gaastra
Yn 1871 waard de fennoatskip Plate, Reuchlin & Co oprjochte troch Antoine Plate F.jn en Jhr. Otto Reuchlin, mei as doel in streekrjochte ferbining mei Amearika, útfierd mei stoomskippen. Yn 1873 waard Plate, Reuchlin & Co omsetten yn de NV Nederlânsk-Amerikaanske Stoomfeart Maatskippij (NASM). Omdat yn it spraakgebrûk de namme Hollân-Amearika Line (HAL) wenst wurden wie, heakke de NASM dy namme op 15 juny 1896 oan har statutêre namme ta. De trans-Atlantyske ferbining Rotterdam-New York bestie fan 1873 oant 1978, en spile in rol yn de emigraasje fan Jeropa nei Amearika. De maatskippij betsjinne ek frachtlinen, mar dat wie bysaak.
Keninklike Marine Frânske tiid Yn de Frânske tiid (1795-1813) wie de in fierdere efterútgong fan de marine. Oranjegesinde ofsieren waarden keard. Wol krigen herfoarmingsfoarstellen, lykas dy fan Jan Hindrik fan Kinsbergen, no neifolging. De fiif admiraliteiten waarden ferfongen troch in sintrale organisaasje, letter ministearje, mei in sit yn De Haach. Nettsjinsteande de sintralisaasje bleaune in soad werven en wurkplakken - omwille fan wurkgelegenheid - noch lang bestean. Uteinlik bleau in beskieden en neutrale rol oer, dy’t him foar de marine yn de 19e iuw en it begjin fan de 20e iuw foaral beheinde ta patrûljetaken yn de Yndyske wetters, útsein de Bombardeminten op Algiers.
De oarlochsskippen bleaunen fan needs binnen. In oantal skippen koe Willem V nei Grut-Brittanje folgje, oaren waarden ûnderweis mei of yn Yndyske wetters troch de Britten ferovere. Nei de oerjefte fan in eskader East-Ynjefarders yn de Saldanhabaai yn 1796 en de ferlerne Seeslach by Kamperdún yn 1797, wie it Flieter-ynsidint – wêrby’t skout-by-nacht Samuel Story syn eskader oerjoech oan de Britten by De Flieter yn 1799 - de genedeslach foar de Bataafske float. Nei ynliving by it Frânske Keizerryk yn 1810 koe de marine net iens mear selsstannich operearje.
Keninkryk fan de Nederlannen Yn 1813 wie de Frânske perioade ôfrûn en 1814 ûntstie it Keninkryk fan de Nederlannen mei kening Willem I op de troan. Pas op 7 desimber 1813, doe’t Joan Cornelis fan der Hoop beneamd waard ta kommissaris-generaal, letter minister, fan Marine wie wer sprake fan in selsstannige floatorganisaasje; earst de Keninklike Nederlânske Seemacht, fan 1905 ôf offisjeel de Keninklike Marine.
Nei it ferdwinen fan it linyskip yn it midden fan de 19e iuw wikselen in protte skipstypen inoar ôf. Troch de útfining fan de skipsskroef ein jierren ’30 naam de tapassing fan stoomoandriuwing in hege flecht. Fan 1875 ôf boude men stoomskippen wêrmei de ein fan de sylperioade ynlieden waard. Hout waard ferfongen troch izer. Nije ûntwikkelingen op artillerygebiet, mei gâns ferbettering fan berik, kaliber en trefsekerheid, makke pânsering needsaaklik.
As gefolch fan inkele Amerikaanske en Eastenrykske súksessen waard it ramen wer populêr. Sadwaande waard foar de Keninklike Marine yn 1868 de Zr. Ms. Skorpioen yn tsjinst steld. Yn datselde jier waarden trije susterskippen troch de marine yn gebrûk nommen: de Stier, de Buffel en de Guinea, saneamde raamtoerskippen. Dat wie in wichtige modernisearring fan de Nederlânske float. Se wienen bedoeld as ferfanging fan de houten skippen mei stoom- en seilkrêft en glêdloopfoarlaadkanons fan de Nederlânske marine. Om de iuwikseling hinne waarden torpedo’s en minen in bjuster oanfals- en ferdigeningswapen.
Op technysk gebiet rekke de Keninklike Marine hieltyd mear benefter by de Jeropeeske grutmachten. Moderne ûntwikkelingen as de stoommasine, bepânsering, torpedo's en ûnderseeboaten waarden hjir meastal letter yntrodusearre. Sa boude de Keninklike Marine noch pânserskippen doe’t dat konsept troch de komst fan de Dreadnought-type slachskippen op oare plakken al folslein efterhelle wie. Slachskippen, opnommen yn in floatplan fan 1912/1913, kamen der net. Noch yn 1925 waarden krusers yn gebrûk nommen mei kanonnen efter skylden, wylst oare marines dy yn tichte geskutstuorren setten. By de bou fan moderne oarlochsskippen brûkte de marine bûtenlânske ûntwerpen. De Rôfdier en de Admiralen klasse torpedoboatjagers wienen basearre op Ingelske ûntwerpen en de earste ûnderseeboat wie boud neffens in Amerikaansk ûntwerp. De ûnderseetsjinst waard oprjochte op 21 desimber 1906.
Dôchs waard, yn de jierren ‘30 fan de 20e iuw, ien grutte technyske ferbettering dien. It wie luitenant-ter-see Jan Jacob Wichers dy’t op it idee kaam ûnderseeboaten ta te rissen mei in snuver-ynstallaasje, wêrtroch’t se ûnder wetter op de diselmotor de akku's bylade koenen. Yn 1938 waard dit systeem foar it earst tapast. Nuver genôch liet de Royal Navy dit apparaat yn de Twadde Wrâldoarloch weihelje. De Dútsers, dy’t mei de snuver kennis makken nei de ynfal yn Nederlân, ûntwikkelen it lykwols fierder en risten harren lettere ûnderseeboaten der mei út. De Amerikanen ûntdekten it systeem oan’e ein fan de oarloch doe’t in Dútske ûnderseeboat yn har hannen foel en se beskôgen it ûnrjochtlik as in Dútske útfining.
Foar de kustferdigening fan Nederlân dienen lytsere typen as monitors en kanonnearboaten tsjinst. Yn Nederlânsk-Ynje wie lange tiid it skroefstoomskip de kearn fan de float, folge troch pânserskippen, torpedoboaten, krusers en ûnderseeboaten. Yn de Earste Wrâldoarloch wie de marine yn haadsaak yn de Yndyske wetters oanwêzich. Nei de oarloch krige de marine in nij wapen, it fleantúch. Yn 1917 waard de Marine Loftfearttsjinst oprjochte. Per 1 septimber 1928 waard it selsstannige Ministearje fan Marine opnommen yn in nij Ministearje fan Definsje. Yn de jierren ‘20 en ‘30 kamen de besunigingen op gong wat late ta staking en oproer op de Hr.Ms. De Zeven Provinciën yn 1933. It regear liet in bom goaie wat 23 deaden en 14 ferwûnen oplevere.
Oplieding Hoewol’t it meastepart fan de aspirant-ofsieren har oplieding yn de praktyk oan board fan oarlochsskippen krige, kaam der dêrneist foar it earst in adelboarstenoplieding oan de wâl. Op 10 jannewaris 1816 waard it Marine-Ynstitút foar de oplieding ta ofsier oprjochte. Op 28 augustus 1829 waard it Keninklik Ynstitút foar de Marine offisjeel oprjochte.
Nederlânsk Ynje Tusken 1783 en 1789 waarden foar it earst inkele marine-eskaders nei Nederlânsk-Ynje stjoerd ta stipe fan de VOC. Yn de 19e iuw, nei de opheffing fan de VOC, ferskode de haadtaak fan de Nederlânske seemacht nei Nederlânsk-Ynje. Dat wie mooglik troch beheining fan de taak yn Jeropa ta kustferdigening.
Op de bombardeminten op Algiers nei en wat skermutselingen tsjin de Súdlike opstannelingen tusken 1830 en 1832, wist Nederlân oan de Twadde Wrâldoarloch ta neutraal te bliuwen. Yn Ynje lei de seemacht him, neist de ferdigening fan it gebiet, ta op it bestriden fan seerôf en help by de pasifikaasje fan it binnenlân en de Bûtengewesten. Oant 1838 wie in Auxiliêr Eskader aktyf as assistinsje fan de selsstannige Koloniale Marine. Dêrnei wreiden de wurksumheden fan it Nederlânsk eskader fan de Keninklike Marine him sa út, dat yn de twadde helt fan de 19e iuw hast 60% fan de skippen en it personiel yn Ynje siet.
Twadde Wrâldoarloch Sawol foar de Earste as de Twadde Wrâldoarloch bestienen plannen foar de bou fan slachskippen. Yn 1940 waard, nei lang berie, it Slachkruserplan oannommen. Dit betsjutte de bou fan trije snelle slachskippen, of slachkrusers, foar de ferdigening fan Nederlânsk-Ynje. Binnen de marine wie dit plan omstriden, guon ofsieren yn de marinetop woenen de beskikbere fûnsen leaver bestede oan lytsere skippen en fleantugen. Mei de Dútske ynfal, inkele moannen letter, kaam fan dit plan neat mear terjochte.
Yn it begjin fan de jierren ‘30 wie al it floatplan Deckers, neamd nei de destiidske Minister fan Marine, oannommen. Dit wie in beskieden bouprogramma. Net alle skippen út dit plan koenen realisearre wurde foar de oarloch. De Keninklike Marine gie dêrom de oarloch yn mei mar 3 lichte krusers, 2 flottyljelieders, 8 torpedoboatjagers, in hânfol torpedoboaten en kanonnearboaten en in tweintichtal ûnderseeboaten. Se spilen dan ek gjin rol fan gruttte betsjutting.