De Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD, Sosjaaldemokratyske Partij fan Dútslân) is in politike partij yn Dútslân en de âldste noch besteande politike partij fan it lân. De partij beskôget de yn 1863 oprjochte Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein (ADAV) as ien fan har foarrinners. Yn 1875 waarden de ADAV en de Sozialdemokratische Arbeiterpartei (SDAP) gearfoege. De partij draacht sûnt 1890 har hjoeddeiske namme.Frank Decker, Etappen der Parteigeschichte der SPD, Bundeszentrale für politische Bildung, 16 jannewaris 2026.
De SPD wie lange tiid de Dútske politike partij mei it grutste ledetal. Oan 'e ein fan 2025 hie de partij 348.451 leden.CDU und SPD verlieren Mitglieder, Der Tagesspiegel, 27 jannewaris 2026. De partij wurdt ta it politike sintrumlofts rekkene en hat frijheid, gerjochtichheid en solidariteit as wichtige grûnwearden. Sûnt it Godesberger Programm fan 1959 beskôget de SPD har as in brede folkspartij op sosjaaldemokratyske grûnslach.Kompakter Überblick: Die SPD, Bundeszentrale für politische Bildung, 16 jannewaris 2026.
Skiednis De woartels fan de Dútske sosjaaldemokrasy lizze yn de arbeidersbeweging fan de njoggentjinde iuw. Op 23 maaie 1863 waard yn Leipzig ûnder lieding fan Ferdinand Lassalle de Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein oprjochte. Yn 1869 stiften August Bebel en Wilhelm Liebknecht de Sozialdemokratische Arbeiterpartei. Beide organisaasjes giene yn 1875 yn Gotha gear yn de Sozialistische Arbeiterpartei Deutschlands. Yn 1890 naam de partij de namme Sozialdemokratische Partei Deutschlands oan.
Yn de tiid fan it Dútske Keizerryk groeide de SPD út ta in grutte massapartij. Tusken 1878 en 1890 waard de sosjaaldemokratyske beweging beheind troch de saneamde anty-sosjalistewetten fan rykskânselier Otto von Bismarck. De partij sels koe yn dy perioade net normaal operearje, mar sosjaaldemokratyske kandidaten koene noch wol oan ferkiezings meidwaan. Nei it ôfskaffen fan de wetten groeide de SPD fierder. By de Ryksdeiferkiezings fan 1912 waard se de grutste fraksje yn de Ryksdei.
Oan 'e ein fan de Earste Wrâldkriich spile de SPD in wichtige rol by de oergong fan it keizerryk nei de Weimarrepublyk. Yn novimber 1918 waard SPD-politikus Friedrich Ebert regearingslieder en letter de earste Rykspresidint fan de Weimarrepublyk. Yn dy perioade rekke de arbeidersbeweging lykwols ek ferdield. In part fan de linkerfleugel hie de SPD yn de Earste Wrâldkriich ferlitten en foarme úteinlik mei oare groepen de Kommunistische Partei Deutschlands (KPD).
Yn de Weimarrepublyk wie de SPD ien fan de wichtichste partijen en naam se ferskate kearen diel oan de regearing. Nei't de nasjonaalsosjalisten yn 1933 de macht oernommen hiene, stimden de oanwêzige SPD-leden yn de Ryksdei as iennige fraksje tsjin de Machtigingswet fan 1933. Yn juny 1933 waard de SPD troch it nasjonaalsosjalistyske bewâld ferbean. In part fan de partij gie yn ballingskip en operearre dêr ûnder de namme Sopade.
Nei de Twadde Wrâldkriich waard de SPD yn 1945 weroprjochte. Yn de westlike besettingssônes waard Kurt Schumacher de wichtichste partijlieder. Yn de Sovjet-besettingssône waarden de SPD en de KPD yn 1946 ûnder druk gearfoege ta de Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (SED). Yn West-Dútslân bleau de SPD as selsstannige partij bestean en waard se ien fan de wichtichste partijen fan de nije Bûnsrepublyk Dútslân.
In wichtige programmatyske feroaring kaam mei it Godesberger Programm fan 1959. De SPD naam dêrmei ôfstân fan in marxistyske oriïntaasje en akseptearre ûnder oare de sosjale merkekonomy. De partij ûntwikkele har dêrmei fierder fan in tradisjonele arbeiderspartij ta in brede folkspartij.
Yn 1966 kaam de SPD foar it earst yn de Bûnsrepublyk yn de federale regearing, as partner fan de CDU/CSU yn in grutte koälysje. Yn 1969 waard Willy Brandt de earste SPD-bûnskânselier fan de Bûnsrepublyk. Hy foarme mei de FDP in sosjaal-liberale koälysje. Syn regear waard benammen bekend troch de Ostpolitik, dy't rjochte wie op it ferbetterjen fan de relaasjes mei East-Jeropa en de Dútske Demokratyske Republyk. Nei it ôftreden fan Brandt yn 1974 waard Helmut Schmidt bûnskânselier. Hy bleau dat oant de fal fan de sosjaal-liberale koälysje yn 1982.
Dêrnei siet de SPD sechstjin jier yn de opposysje. By de Bûnsdeiferkiezings fan 1998 wûn de partij ûnder lieding fan Gerhard Schröder. Schröder waard bûnskânselier fan in koälysje fan SPD en Bündnis 90/Die Grünen. Yn syn twadde regearingsperioade fierde it kabinet de ekonomyske en sosjale herfoarmingen fan de Agenda 2010 en de saneamde Hartz-herfoarmingen troch. Dy herfoarmingen wiene ek binnen de SPD kontroversjeel en droegen by oan spanningen binnen de partij.
Nei de Bûnsdeiferkiezings fan 2005 einige it kânselierskip fan Schröder. De SPD regearre fan 2005 oant 2009 mei de CDU/CSU ûnder bûnskânselier Angela Merkel. Nei in perioade yn de opposysje naam de partij fan 2013 oant 2021 op 'e nij diel oan grutte koälysjes ûnder Merkel.
By de Bûnsdeiferkiezings fan 2021 waard de SPD mei 25,7 persint fan de twadde stimmen de grutste partij. Olaf Scholz waard yn desimber 2021 bûnskânselier fan in koälysje fan SPD, Bündnis 90/Die Grünen en FDP, de saneamde Ampelkoalysje. It regear krige ûnder oare te krijen mei de gefolgen fan de Russyske ynvaazje fan Oekraïne, hegere enerzjyprizen en ynterne konflikten oer it ekonomyske en finansjele belied.
Yn novimber 2024 foel de Ampelkoalysje útinoar nei in konflikt tusken Scholz en FDP-minister Christian Lindner. Dêrtroch waarden de Bûnsdeiferkiezings ferfarske nei 23 febrewaris 2025. De SPD krige by dy ferkiezings 16,4 persint fan de twadde stimmen en 120 sitten. Dat wie it minste resultaat fan de partij by in lanlike ferkiezing sûnt 1887 en de SPD waard de tredde partij efter CDU/CSU en de AfD.Bundestagswahl 2025: Endgültiges Ergebnis, Die Bundeswahlleiterin, 14 maart 2025.
Nei de ferkiezings sleat de SPD in koälysje mei de CDU en CSU. Op 6 maaie 2025 waard CDU-foarsitter Friedrich Merz bûnskânselier. De SPD bleau dêrmei regearingspartij, mar no as juniorpartner. Lars Klingbeil waard fise-kânselier en minister fan Finânsjes. Op it federale partijkongres fan juny 2025 waarden Klingbeil en Bärbel Bas keazen ta de beide partijfoarsitters. Tim Klüssendorf waard sekretaris-generaal.Bärbel Bas und Lars Klingbeil als SPD-Vorsitzende gewählt, SPD, 27 juny 2025.
Yn de Bûnsrepublyk hat de SPD oant no ta fjouwer bûnskânseliers levere: Willy Brandt, Helmut Schmidt, Gerhard Schröder en Olaf Scholz.
Keppeling om utens Offisjele hiemside
Boarnen
Kategory:Dútske politike partij Kategory:Sosjalistyske politike partij Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1875