thumb|In Amish-famylje yn in tradisjonele hynstewein yn Lancaster County, Pennsylvania. De Amish binne in doperske kristlike mienskip dy't har woartels hat yn de reformaasje en de doperbeweging fan de 16e iuw. De beweging ûntstie yn 1693 út in skieding ûnder Switserske en Elzassyske dopersken om de predikant Jakob Ammann hinne. Syn folgelingen waarden nei him Amish neamd.Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, Elizabethtown College, Amish Origins, rieplachte 23 septimber 2026. De Amish en de menisten hawwe dêrom in mienskiplike doperske oarsprong, mar foarmje sûnt 1693 ûnderskate tradysjes.Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, Elizabethtown College, Mennonites, rieplachte 23 septimber 2026.
Yn de 18e en 19e iuw emigrearren grutte groepen Amish út Jeropa nei Noard-Amearika, dêr't se ûnder oare delsettings stiften yn Pennsylvania, Ohio en Indiana. Tsjintwurdich wenje de measte Amish yn de Feriene Steaten en Kanada. Neffens in rûzing fan it Young Center for Anabaptist and Pietist Studies wennen yn juny 2026 sa'n 421.200 Amish yn Noard-Amearika, ferspraat oer 33 Amerikaanske steaten en trije Kanadeeske provinsjes.Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, Elizabethtown College, Amish Population Profile 2026, juny 2026. Hast 60 persint fan de Noard-Amerikaanske Amish wennet yn Pennsylvania, Ohio en Indiana. Dêrnjonken besteane der lytse Amish-mienskippen yn Bolivia en, sûnt 2025, yn de Meksikaanske steat Campeche. De befolkingssifers fan it Young Center omfetsje de Amish-groepen dy't mei hynsteweinen ride; autoridende groepen mei in Amish-eftergrûn, lykas de Beachy Amish en de Amish-Mennoniten, wurde yn dy statistiken net meirekkene.
Skiednis De religieuze woartels fan de Amish lizze yn de doperbeweging dy't yn de earste helte fan de 16e iuw yn ferskate dielen fan Jeropa ûntstie. De dopersken ferskilden fan de grutte protestantske en katolike tsjerken ûnder oare troch harren klam op de frijwillige doop fan minsken dy't sels in leauwenskeuze meitsje koene. In protte iere dopersken waarden troch sawol roomske as protestantske oerheden ferfolge. Ien fan de wichtichste lieders út de earste generaasjes wie de út Fryslân ôfkomstige eardere katolike pryster Menno Simons, nei wa't de menisten ferneamd waarden.
Likernôch oardel iuw letter waard Jakob Ammann in foaroanman ûnder de Switserske dopersken. Hy ferfear nei de Elzas, dêr't ek oare Switserske dopersken har nei ferfolging fêstige hiene. Ammann besocht yn 1693 de doperske mienskip te herfoarmjen. Hy pleite ûnder oare foar it twa kear yn it jier hâlden fan it Nachtmiel, foar fuotwaskjen as ûnderdiel fan dy fiering en foar strangere tsjerketucht. Benammen syn opfetting dat ekskommunisearre leden mijd wurde moasten, late ta in konflikt mei oare doperske lieders yn Switserlân en de Elzas. Ut de skieding dy't dêrop folge ûntstie de Amish-tradysje.
Amish en menisten emigrearren yn ferskate weagen yn de 18e en 19e iuw nei Noard-Amearika. Se setten har geregeldwei yn deselde gebieten nei wenjen, mar beholden harren eigen tsjerklike organisaasjes. Pennsylvania waard ien fan de earste wichtige sintra, wêrnei't Amish-mienskippen har ek yn ûnder oare Ohio en Indiana ûntjoegen en letter oer in grut part fan de Feriene Steaten en Kanada ferspraten.
Yn Jeropa ferdwûnen de Amish stadichoan as selsstannige religieuze groep. In soad mienskippen mei in Amish-eftergrûn waarden yn de rin fan de 19e en 20e iuw opnommen yn bredere menistyske ferbannen.Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online, Amish Mennonites, rieplachte 23 septimber 2026. Yn Lúksemboarch waarden noch oant yn de earste helte fan de 20e iuw karakteristike Amish-gebrûken ûnderholden; nei it ferstjerren fan in âlde biskop yn 1941 ferdwûnen dêr de lêste dúdlik ûnderskate Amish-praktiken. Tsjintwurdich besteane yn Jeropa gjin selsstannige Amish-mienskippen mear.
Organisaasje en streamingen De Amish foarmje gjin sintraal bestjoerde tsjerke. De basis fan de tsjerklike organisaasje is it pleatslike church district, in gemeente dy't meastentiids út likernôch tweintich oant fjirtich húshâldings bestiet.Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, Elizabethtown College, Organization, rieplachte 23 septimber 2026. As in distrikt te grut wurdt, wurdt it ornaris opdield. Ferskate distrikten yn itselde geografyske gebiet foarmje in delsetting, wylst distrikten mei ferlykbere religieuze en kulturele regels yn bredere affiliations of streamingen ferbûn wêze kinne. Der is gjin lanlike tsjerklike autoriteit dy't foar alle Amish bepaalt hokker regels jilde; de pleatslike gemeente hat dêryn in grutte autonomy.
Dêrtroch binne der grutte ferskillen tusken Amish-groepen. It Young Center ûnderskiedt mear as fjirtich streamingen mei eigen gewoanten op it mêd fan ûnder oare klean, ferfier, technology en de omgong mei de omlizzende maatskippij.Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, Elizabethtown College, Diversity, rieplachte 23 septimber 2026. Under de groepen dy't mei hynsteweinen ride binne ûnder oare de Old Order Amish, ferskate New Order-groepen, de Swartzentruber Amish, de Lancaster Amish en de Nebraska Amish. New Order-groepen steane yn 'e regel mear technologyske middels ta as de tradisjonele Old Order-groepen, mar kinne op oare religieuze of morele mêden krekt strangere regels hawwe.
De nammen Beachy Amish en Amish Mennonites wurde ek brûkt foar groepen dy't út de Amish-tradysje fuortkommen binne. Dy groepen meie auto's brûke en elektrisiteit út it iepenbiere elektrisiteitsnet oanslute, en wurde dêrom yn moderne demografyske statistiken fan de hynstewein-ridende Amish ornaris net ta de Amish-befolking rekkene.
Demografy
De Amish-befolking groeit sûnt desennia sterk. Tusken 2017 en 2026 naam it rûsde tal Amish yn Noard-Amearika ta fan likernôch 318.390 nei 421.200, in groei fan sa'n 32 persint. Yn deselde perioade naam it tal pleatslike tsjerkedistrikten ta fan 2.363 nei 3.285. De befolking ferdûbelet neffens it Young Center likernôch om de tweintich jier.
De groei komt benammen troch de kombinaasje fan relatyf grutte húshâldings en in heech persintaazje jongeren dat úteinlik lid fan de tsjerke wurdt. Amish-húshâldings hawwe gemiddeld fiif of mear bern en nei skatting kiest 85 persint of mear fan de jongeren as jongfolwoeksene foar de doop en it lidmaatskip fan de Amish-tsjerke. Bekearlingen fan bûten de mienskip komme foar, mar leverje mar in lyts part fan de totale befolkingsgroei.
Ek geografysk nimt de fersprieding ta. Yn 2026 wiene der Amish-mienskippen yn 33 Amerikaanske steaten en yn de Kanadeeske provinsjes Ontario, Nij-Brunswyk en Prins Edwardeilân. Tusken 2025 en 2026 ûntstiene yn Noard-Amearika 43 nije geografyske delsettings en waard gjin besteande delsetting opheft. Mear as de helte fan de delsettings bestiet út mar ien tsjerkedistrikt, wylst âlde sintra lykas dy yn de omkriten fan Lancaster County yn Pennsylvania en Holmes County yn Ohio mear as trijehûndert distrikten telle kinne.
Taal De measte Amish prate yn it deistich libben Pennsylvania-Dútsk, ek wol Pennsylvania Dutch neamd. It is in Germaanske taalfoarm dy't ûntstien is út Dútske dialekten dy't troch ymmigranten nei Noard-Amearika meinommen waarden.Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, Elizabethtown College, Frequently Asked Questions, rieplachte 23 septimber 2026. Yn in lyts tal mienskippen wurde ynstee Switsersk-Dútske dialekten brûkt.
Ingelsk wurdt ornaris op skoalle leard en wurdt brûkt yn kontakten mei minsken bûten de Amish-mienskip. De measte Amish binne dêrom sawol it Ingelsk as harren eigen dialekt machtich, wylst mar in lyts part floeiend Standertdútsk praat. By religieuze gelegenheden hat it Dútsk noch in aparte funksje. Yn de tsjerketsjinsten wurdt ûnder oare yn it Dútsk songen, wylst de preken meast yn it Pennsylvania-Dútsk holden wurde.Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, Elizabethtown College, Religious Services, rieplachte 23 septimber 2026. Net-Amish wurde yn it taalgebrûk fan de Amish faak English neamd, los fan harren etnyske eftergrûn.
Leauwen en tsjerklik libben
It leauwen en it deistich libben binne yn de Amish-tradysje nau mei-inoar ferbûn. In sintraal begryp is it Dútske Gelassenheit, dat ûnder oare oerjefte oan Gods wil, beskiedenens, selsbeheining en it ûnderhearrich meitsjen fan persoanlike belangen oan dy fan de mienskip omfettet.Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, Elizabethtown College, Communal Values, rieplachte 23 septimber 2026. Beskiedenens en hearrigens wurde as wichtige deugden beskôge, en it mienskiplike belang krijt yn de religieuze kultuer in grut gewicht.
De Amish lizze, lykas oare doperske tradysjes, klam op leauwendedoop en net op bernedoop. Jongeren wurde ornaris tusken harren achttjinde en ienentweintichste doopt, nei't se sels besletten hawwe lid fan de tsjerke te wurden. By de doop tasizze se harren oan de lear en de regels fan de gemeente te hâlden.Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, Elizabethtown College, Church Discipline, rieplachte 23 septimber 2026. In lid dat dy regels earnstich skeint en nei oansprekken gjin fersoening siket, kin út de gemeente set wurde. Dêrnei kin, ôfhinklik fan de groep en de pleatslike praktyk, in foarm fan mijen of shunning folgje. Wa't de mienskip ferlit sûnder ea doopt te wêzen, hat gjin doopûnthjit ôflein en falt dêrom net ûnder dy tsjerketucht.
thumb|left|In Amish-hynstewein op in dyk yn Lancaster County. De reflektors en de oranje trijehoek binne oanpassingen oan de ferkearsregels.
De measte Amish hawwe gjin tsjerkegebouwen. De leden fan in distrikt komme om de twa wiken gear foar in tsjinst yn it hûs, de skuorre of in oare romte fan ien fan de húshâldings yn it distrikt; de lokaasje wikselet troch it jier hinne. De tsjinsten binne lang en ienfâldich fan foarm. Der wurdt sûnder muzykynstruminten stadich en ienstimmich yn it Dútsk songen út de Ausbund, it tradisjonele Amish-sangboek, en der wurde Skriftlêzingen, gebeden en twa preken holden. De geastlike lieders hawwe gjin formele teologyske oplieding. In distrikt hat ornaris in biskop, twa of trije predikanten en in diaken; hja wurde net betelle foar harren tsjerklik wurk en hawwe dêrnjonken in gewoan berop.Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, Elizabethtown College, Leadership, rieplachte 23 septimber 2026.
De Amish hingje in lear fan net-gewelddiedigens oan dy't basearre wurdt op harren lêzing fan it Nije Testamint, benammen de Berchrede. Se wize militêre tsjinst en persoanlik geweld ôf.Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, Elizabethtown College, Government, rieplachte 23 septimber 2026. Tagelyk wurdt fan leden ferwachte dat se de oerheid respektearje en har oan de wet hâlde foar safier't dy net yn striid achte wurdt mei harren religieuze oertsjûging.
Ordnung en libbenswize De regels foar it deistich libben wurde gearfette ûnder it begryp Ordnung, it Dútske wurd foar 'oarder'. De Ordnung bestiet út regels en gewoanten fan it pleatslike tsjerkedistrikt en is foar in grut part net skriftlik fêstlein, mar wurdt troch praktyk en mûnlinge tradysje trochjûn.Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, Elizabethtown College, Regulations, rieplachte 23 septimber 2026. De regels kinne gean oer ûnder oare klean, ferfier, technology, media en frijetiidsaktiviteiten en ferskille tusken streamingen en sels tusken pleatslike gemeenten.