mini|hochkant|Boieldieu mit Büste von Gluck, ca. 1800 (Louis-Léopold Boilly) mini|hochkant|Boieldieu, ca. 1826 (Dacurme nach Hippolyte-Louis Garnier). mini|hochkant|Boieldieus Grab auf dem Friedhof Père-Lachaise in Paris. François-Adrien Boieldieu ( oder ; * 16. Dezember 1775 in Rouen (Normandie); † 8. Oktober 1834 auf seinem Landsitz Jarcy bei Paris) war ein französischer Komponist, dessen Hauptbedeutung auf dem Gebiet der Opéra-comique liegt.
Leben Boieldieu war der Sohn des erzbischöflichen Sekretärs in Rouen und erhielt seine frühe musikalische Erziehung insbesondere durch Charles Broche, den Organisten der Kathedrale von Rouen. 1796 ging er nach Paris (Bekanntschaft mit Luigi Cherubini), wo er 1798 Klavierlehrer am Conservatoire wurde. Von 1803 bis 1810 war er Hofkomponist in Sankt Petersburg. 1811 kehrte er nach Paris zurück. 1817 wurde er Professor für Komposition am Conservatoire de Paris, eine Tätigkeit, die er bald darauf aus gesundheitlichen Gründen abgeben musste, worauf er sich auf seinen Landsitz zurückzog und sich der Malerei widmete, wobei er von einer Pension lebte, die ihm Louis-Philippe I. zugesprochen hatte.
Er war ein Meister der Opéra-comique. Seine mehr als 40 Opern und Vaudevilles (besonders Zoraime et Zulnar, 1798; Der Kalif von Bagdad, 1800; Jean de Paris, 1812; Die weiße Dame, 1825) zeichnen sich durch reiche flüssige Melodik und rhythmische Lebendigkeit aus. Er schrieb auch Kammermusik, ein Klavierkonzert und Romanzen. Das Harfenkonzert C-Dur schuf er wahrscheinlich im Jahr 1800 unter dem Einfluss und der Bekanntschaft zu Sébastien Érard, jenem Instrumentenbauer, der sein handwerkliches Können nicht nur für das Klavier, sondern auch für die Harfe verwendete. Erard arbeitete zu dieser Zeit wohl schon an der Doppelpedalmechanik der Harfe.
Werke Bühnenwerke La Fille coupable, Opéra-comique, 2 Akte, Libretto: François Adrien Boieldieu, 2. November 1793, Rouen, Théâtre des arts Rosalie et Myrza, Opéra-comique, 3 Akte, Libretto: Boieldieu, 28. Oktober 1795, Rouen, Théâtre des arts La Famille suisse, Opéra-comique, 1 Akt, Libretto: Claude Godard d’Aucort de Saint-Just, 11. Februar 1797 Paris, Opéra-Comique Feydeau L’Heureuse Nouvelle, Opéra-comique, 1 Akt, Libretto: Saint-Just, Charles de Longchamp, 7. November 1797 Paris, Opéra-Comique Feydeau Le Pari ou Mombreuil et Merville, Opéra-comique, 1 Akt, Libretto: Longchamps, 15. Dezember 1797, Paris, Opéra-Comique Favart Zoraïme et Zulnar, Opéra-comique, 3 Akte, Libretto: Saint Just, 10. Mai 1798, Paris, Opéra-Comique Favart La Dot de Suzette, Opéra-comique, 1 Akt, Libretto: Dejaure, Jean-Élie Bédéno de Jaure, 5. Sept. 1798 Paris, Opéra-Comique Favart Les Méprises espagnoles, Opéra-comique, 1 Akt, Libretto: Saint-Just, 18. April 1799, Paris, Opéra-Comique Feydeau Emma ou La Prisonnière, Opéra-comique, 1 Akt, Libretto: Victor-Joseph Étienne de Jouy, Saint-Just, Lonchamps, 12. Sept. 1799, Paris, Théâtre Montansier Béniovski ou Les Exilés du Kamchattka, Opéra-comique, 3 Akte, Libretto: Alexandre Duval, Alexandre Vincent Pineux-Duval nach August von Kotzebue, 8. Juni 1800, Paris, Opéra-Comique Favart EA Liège 1802; Braunschweig und Brüssel 1803; deutsch von G. F. Treitschke, Wien 1804, 20. Juli 1824, Paris, Opéra-Comique Feydeau; 2 Versionen Le calife de Bagdad, Opéra-comique, 1 Akt Der Kalif von Bagdad, Libretto: Saint-Juste; Claude Godard d’Aucour, 16. Sept. 1800, Paris, Opéra-Comique Favart Ma Tante Aurore ou Le Roman impromptu, Opéra-comique, 3 Akte, Libretto: Charles de Longchamps 13. Jan. 1803 Paris, Opéra-Comique, 15. Jan. 1803 Paris, Opéra-Comique, Version in 2 Akten Le Baiser et la quittance ou Une aventure de garnison, Opéra-comique, 3 Akte (mit Nicolas Isouard), Libretto: Louis-Benôit Picard, Joseph-Marie-Armand-Michel Dieulafoy, Longchamps, 18. Juni 1803 Paris, Opéra-Comique Aline, reine de Golconde, Opéra-comique, 3 Akte, Libretto: Jean-Baptiste-Charles Vial, Edmond-Guillaume-François de Favières, 17. März 1804 St. Petersburg, Eremitage-Theater La Jeune Femme colère, Opéra-comique, 1 Akt, Libretto: Claparède, nach Charles-Guillaume Étienner, 30. April 1805 St. Petersburg 12. Okt. 1812 Paris, Opéra-Comique Abderkan (1805) Un Tour de soubrette, Opéra-comique, 1 Akt, Libretto: N. Gersin, 28. April 1806 St. Petersburg Télémaque, Opéra-comique, 3 Akte, Libretto: Paul Dercy, 28. Dez. 1806 St. Petersburg Amour et mystère ou Lequel est mon cousin?, Opéra-comique, 1 Akt, Libretto: Joseph Pain, 1807, St. Petersburg Les Voitures versées (Le Séducteur en voyage), Opéra-comique, 2 Akte Die umgestürzten Wagen, Libretto: E. Mercier-Dupaty, 16. April 1808, St. Petersburg, Eremitage-Theater, 29. April 1820, Paris, Opéra-Comique La Dame invisible, Opéra-comique, 1 Akt, Libretto: Alexis Daudet und Randon, 1808, St. Petersburg Rien de trop ou Les Deux Paravents, Opéra-comique, 1 Akt, Libretto: Joseph Pain, 25. Dezember 1810 / 6. Jan. 1811, St. Petersburg, Eremitage-Theater, 19. April 1811, Paris, Opéra-Comique Jean de Paris, Opéra-comique, 2 Akte, von Saint-Just, 4. April 1812, Paris, Opéra-Comique Le nouveau Seigneur de village, Opéra-comique, 1 Akt, Auguste-François Creuzé de Lesser, Favières, 29. Juni 1813, Paris, Opéra-Comique Bayard à Mézières ou Le Siège de Mézières, Opéra-comique, 1 Akt (mit Isouard, Catel und Cherubini), Libretto: René Allisan de Chazet, Dupay, 12. Febr. 1814, Paris, Opéra-Comique; gemeinsam mit Catel, Cherubini, Isouard Le Béarnais ou Henri IV en voyage, Opéra-comique, 1 Akt Charles-Augustin Sewrin, 21. Mai 1814, Paris, Opéra-Comique Angéla ou L’Atelier de Jean Cousin, Opéra-comique, 1 Akt (mit Sophie Gail), G. Montcloux d’Épinay, 13. Juni 1814, Paris, Opéra-Comique La Fête du village voisin, Opéra-comique, 3 Akt, Sewrin, 5. März 1816, Paris, Opéra-Comique Charles de France ou Amour et gloire, Opéra-comique, 2 Akte (gemeinsam mit Ferdinand Hérold), Marie-Emmanuel Théaulon de Lambert, Armand Dartois, De Rancé, 18. Juni 1816, Paris, Opéra-Comique Le Petit Chaperon rouge, Opéra-comique, 3 Akte Rotkäppchen, Libretto: Théaulon de Lambert, 30. Juni 1818, Paris, Opéra-Comique Les Arts rivaux, scène lyrique, 1 Akt, Libretto: René Allisan de Chazet, 2. Mai 1821 Paris, Hôtel de Ville Blanche de Provence ou La Cour des fées Opéra 3 Akte (mit Berton und Rodolphe Kreutzer), Libretto: Lambert, De Rancé, 1. Mai 1821 Paris, Tuiléries. 3. Mai 1821 Paris, Opéra La France et l’Espagne, scène lyrique, 1 Akt, Libretto: Chazet, 15. Dezember 1823, Paris, Hôtel de Ville Les Trois Genres, scène lyrique, 1 Akt (gemeinsam mit Auber), Libretto: Eugène Scribe, Dupaty, Pichat, 27. April 1824, Paris, Théâtre de l’Odéon Pharamond, Opéra, 3 Akte, Libretto: Jacques-François Ancelot, Pierre-Marie-Alexandre Guiraud, Alexandre Soumet, 10. Juni 1825, Paris, Opéra La dame blanche (Die weiße Dame), Opéra-comique, 3 Akte, Libretto: Eugène Scribe, nach Sir Walter Scotts "Georg Mannering", 10. Dezember 1825, Paris, Opéra-Comique Les Deux Nuits, Opéra-comique, 3 Akte, Libretto: Bouilly, Scribe, 20. Mai 1829, Paris, Opéra-Comique Ventadour La Marquise de Brinvilliers, Opéra-comique, 3 Akte, Libretto: François-Henri-Joseph Blaze, Scribe, 31. Oktober 1831, Paris, Opéra-Comique (gemeinsam mit Auber, Batton, Berton, Blangini, Carafa, Cherubini, Hérold, Ferdinando Paër)
Instrumentalmusik Concerto für Klavier, 1792 Sonata für Harfe (verschollen), 1795 Sonata für Klavier op. 1, 1785 Sonata für Klavier op. 2, 1795 Primo Duo für Harfe und Klavier, 1796 Secondo Duo für Harfe und Klavier, 1796 Sonata für Violine op. 3, 1799 Sonata für Klarinette und Klavier Sonata für Klavier op. 4, 1799 Trio für Klavier op. 5, 1800 Sechs kleine Stücke und leichte Übungen für Klavier, 1800 Sonata für Klavier op. 6, 1800 Terzo Duo für Harfe und Klavier con polacca, 1800 Walzer für kleines Orchester, 1801 Concerto für Harfe, 1801 Quarto Duo für Harfe und Klavier, 1803 Sonata für Violine op. 7, 1807 Sonata für Violine op. 8, 1807 Romanze
Literatur Joseph-Marc Bailbé: La « Dame Blanche », ou le fantastique galant (Boïeldieu et Nodler). In: Etudes Normandes, (1984), No. 2, S. 7–16. Jacqueline Bellas: La Grande misère d’un musicien français, une lettre oubliée de François-Adrien Boildieu. In: Annales de la Faculté des Lettres de Toulouse, 11 (1962) fasc. 1, S. 5–21. Elisabeth Bernard: Correspondance entre François Boïeldieu et l’éditeur Janet. In: Etudes Normandes, (1984), No. 2, S. 29–41. Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The heritage encyclopedia of band music: composers and their music. Integrity Press, Westerville OH 1991, ISBN 0-918048-08-7 Michelle Biget: Le discours pianistique de Boïeldieu, Etudes Normandes. (1984), No. 2, S. 57–70. Pierre-Albert Castanet: L’apothéose de Boïeldieu ou les hommages posthumes de 1834. In: Etudes Normandes, (1984), No. 2, S. 21–28. Francis Claudon: Dictionnaire de l’opéra-comique français. Peter Lang, Paris 1995, ISBN 978-3-906753-42-3, 531 p. Marie Cornaz: Inventaire complet du fonds musical des archives privées de la famille d’Arenberg à Enghien. In: Revue Belge de Musicologie, vol. LVIII (2004), S. 81–202. Christian Doumet, Claude Pincet: Les musiciens français (Reliure inconnue). Editions Ouest-France, Rennes 1982, ISBN 978-2-85882-420-5, 438 p. Georges Favre: Deux lettres d’Adrien Boïeldieu, Etudes Normandes. (1984), No. 2, S. 17–19. Georges Favre: Boïeldieu, 1a vie. Reimpr. en facs. de l’ed. de Paris, 1944, Slatkine Reprints, Genève 1977. VIII, 340 S. Georges Favre: Quelques lettres inédites de Boïeldieu. In: La Revue Musicale, 19, 1-10; 103-12. Georges Favre: Boïeldieu, la vie et son œuvre, 1944/1945 Christian Goubault: Adrien Boïeldieu (1815–1883), compositeur d’opéras comiques. L’ombre de son pére. In: Etudes Normandes, (1984), No. 2, S. 43–56. Karin Huber: François-Adrien Boïeldieu: 1775-1975 Dt. Bibljothekzverb., Arbeitsstelle für d. Bibliothekswesen, Berlin 1975. 48 S. Roman Jasinski: Boieldieu i jego Biala dama, Ruch Muzyczny 29:26-7 N7 1985 Roman Jasinski: O francuskiej operze komicznej i Janie z Paryza, Ruch Muzyczny 29:26-7 N9 1985 Brigitte Labat-Poussin, Jean Favier: Personnels des Theatres (Table). In: Archives du Théâtre national de l’Opéra. (AJ13 1 à 1466), Inventaire, Archives Nationales, Paris 1977, 677 p. K. Leuders: Franse organisten in het midden van de 20e eeuw en het fenomeen-Lemmens (1). In: Adem – driemaandelijks tijdschrift voor liturgische muziek, 32:N2 1996, S. 68–69 Françoise Lesure, Marie-Noëlle Collette, Joël-Marie Fauquet, Adélaïde de Place, Anne Randier, Nicole Wild: La musique à Paris en 1830-1831, Paris: Bibliotheque Nationale, 1983, ISBN 2-7177-1656-4, 418 p. Sarah J. Mantel: An examination of selected opera-comiques of Adrien Boieldieu. Illinois (Urbana). 1985. Sergio Martinotti: L’arpa di Boieldieu. In: Chigiana, 14 (1981), S. 243–253. Sergio Martinotti: Bojeldieu e Mehul: echi classici e avvisaglie romantiche nel primo Ottocento strumentale francese. In: Chigiana, 13 (1979), S. 9–101. Spire Pitou: The Paris opera. – An encyclopedia of operas, ballets, composers, and performers; growth and grandeur, 1815–1914. Greenwood Press, New York 1990, 1608 S., ISBN 978-0-313-26218-0 Jozef Robijns, Miep Zijlstra: Algemene muziekencyclopedie. De Haan, Haarlem (1979)–1984, ISBN 978-90-228-4930-9 Franco Rossi, Michele Girardi: Indice Dei Nomi. In: Il teatro la Fenici: chronologia degli spettacoli 1938–1991. Albrizzi Editore, Venezia 1992, 650 S., ISBN 88-317-5509-9 Franco Rossi, Michele Girardi: Indice Dei Nomi. In: Il teatro la Fenici: cronologia degli spettacoli (1792–1936). Albrizzi Editore, Venezia 1989, 491 S., ISBN 88-7837-007-X Ulrich Schreiber: Opernführer für Fortgeschrittene. Die Geschichte des Musiktheaters. Band 1: Von den Anfängen bis zur Französischen Revolution. Bärenreiter-Verlag, Kassel 1988, ISBN 3-7618-0899-2 Ulrich Schreiber: Opernführer für Fortgeschrittene. Die Geschichte des Musiktheaters. Band 2: Das 19. Jahrhundert. Bärenreiter Verlag, Kassel 1991, ISBN 3-7618-1028-8