Kardinalprotopriester (auch italienisch protoprete oder primoprete) ist ein hauptsächlich protokollarisches Amt im Kardinalskollegium, das der jeweils dienstälteste Kardinalpriester innehat.
Er ist primus inter pares seiner Kardinalsklasse und der ranghöchste Kardinal nach den Kardinalbischöfen. Er hat im Konklave nach Punkt 74 des Apostolisches Schreiben Universi Dominici gregis ermahnende Worte zu sprechen, wenn es länger andauert. Ferner spricht er bei der Inthronisation, also der feierlichen Einführung eines Papstes in sein Amt, das Gebet für den neuen Pontifex.
Kardinalprotopriester wird derjenige Kardinalpriester, dessen Kreierung am längsten zurückliegt. Bei Datumsgleichheit entscheidet die Platzierung auf der Kreierungsurkunde, die die Reihenfolge wiedergibt, in der der Papst im selben Konsistorium die Ernennung bekanntgegeben hat, welcher Kardinal den Titel erhält.
Bei der Einführungsfeier von Papst Benedikt XVI. fiel Stephen Kim Sou-hwan die Aufgabe zu, das formale Gebet zu sprechen. Bei der Einführung von Papst Franziskus sprach diesen Teil der dienstälteste anwesende Kardinalpriester Godfried Danneels, da Paulo Evaristo Arns mit 91 Jahren aus Altersgründen nicht nach Rom gereist war. Bei der Amtseinführung Leos XIV. sprach nicht der Kardinalprotopriester Michael Michai Kitbunchu das Gebet, sondern der Erzbischof von Kinshasa, Fridolin Ambongo Besungu.
Vom 16. bis ins 19. Jahrhundert war die Funktion oft mit der Titelkirche San Lorenzo in Lucina verbunden, wobei fallweise der Titelinhaber protoprete wurde, obwohl er nicht der dienstälteste Kardinal war.
Liste der Amtsinhaber
NameGeburtsjahrSterbejahrErnennung zum KardinalKardinalprotopriesterAmtsdauer in JahrenTitelkircheBemerkungStephan * ? † 891882882?–8853 anschl. Papst Stephan V. …Emanno * ? † ~108810611088?0Bonifazio * ? † ~108810621088?0Pietro * ? † ~109910881088?–1099?11Giovanni OSB * ? † ~111710881099–1117?Amico OSB * ? † ~112210881117?–1120/22?Bonifacio * ? † ~112911141120/22?–1129Gregorio Papareschi senior CRL * ~1075 † 114310881129–11301 anschl. Papst Innozenz II. …Gerardus Caccianemici CRSA * vor 1100 † 114511221140–11444 anschl. Papst Lucius II.Gregorio CRSA * ? † 115511381144–115511Guido Bellagi CRSA * ? † 115811381155–11583Ottaviani de Monticelli * 1095 † 116411381158–11591 anschl. Gegenpapst Viktor IV.Rainaldo di Collemezzo OSBCas *~1110 † 116611401159–11656Giovanni Gaderisio * ? † 118111501165–118116Alberto di Morra CRSA * 1105/10 † 118711551182–11875 anschl. Papst Gregor VIII. …Guillaume de Champagne * 1135 † 120211791191?–1196?Konrad von Wittelsbach * 1120/30 † 120011631196–12004wurde bereits 1163 Kardinalbischof von Sabina-Poggio MirtetoPandolfo Masca * ? † 120111821200–12011 …Gregorio Crescenzi * ? † 120811881202–12086Soffred * ? † 121011821208–12102 …Roffredo dell’Isola OSBCas * ? † 121211911211–12121Cencio * ? † 121711931212–12175San Lorenzo in Lucina Kardinalbischof von Porto-Santa RufinaGuala Bicchieri Can.Reg. di S. Pietro of Pavia * ~1150 † 122712051217–122710 …Leone Brancaleone Can.Reg. di S. Frediano of Lucca * ? † 123012001228–12302Tommaso da Capua * ? † 124312161230–124313Stefano de Normandis dei Conti * ? † 125412161243–125411Johannes von Toledo OCist * ? † 127512441254–12628 anschl. Kardinalbischof von Porto-Santa RufinaRiccardo di Montecassino OSB * ? † 126212551261(?)–1262Simone Paltanieri * ~1200 † 127712611262–127715Anchero Pantaléon * ~1210 † 128612621277–12869Jean Cholet * ? † 129312811286–12937Benedetto Caetani * ~1230/40 † 130312811293–12941 anschl. Papst Bonifaz VIII.Pietro Peregrosso * ~1225 † 129512881294–12951Tommaso di Ocre OCel * ? † 130012941295–13005 …Jean Lemoine * 1240/50 † 131312941305–13138Arnaud de Canteloup * ? † 1313130513130Nicolas de Fréauville OP * ~1250 † 131313051313–132310Guillaume Teste * ? † 132613121323–? …Annibaldo di Ceccano * 1280/82 † 135013271327–13303San Lorenzo in LucinaJacques Fournier OCist * 1280/85 † 13421327?–1333 anschl. Papst Benedikt XII. …Raymond de Mostuéjouls OSB * ? † 133513271334–13351Pierre de Chappes * ? † 133613271335–13361Matteo Orsini OP * ? † 134013271336–13382 anschl. Kardinalbischof von Sabina-Poggio MirtetoPedro Gómez Barroso * ? † 134813271338–13413 anschl. Kardinalbischof von Sabina-Poggio MirtetoImbert Dupuis * ? † 134813271341–13487Élie Talleyrand de Périgord * ~1301 † 1364133113480 anschl. Kardinalbischof von AlbanoPierre Bertrand * 1280 † 134913311348–13491Guillaume Court OCist * ? † 136113381349–13501 anschl. Kardinalbischof von FrascatiGuillaume d’Aure, OSB * ? † 135313391350–13533Hugues Roger OSB * 1393/95 † 136313421353–136310nahm im Konklave 1362 die Wahl zum Papst nicht anGuillaume d’Aigrefeuille OSB * 1326 † 136913501363–13674 anschl. Kardinalbischof von Sabina-Poggio MirtetoPierre de Monteruc * ? † 138513561367–?Pietro Pileo di Prata * 1320/1330 † 1400/0113781381–13854 anschl. Kardinalbischof von FrascatiLuca Ridolfiucci de Gentili * ? † 138913781385–13894Andrea Bontempi Martini * ? † 139013781389–13901Poncello Orsini * ? † 139513781390–13955Bartolomeo Mezzavacca * ? † 139613781395–13961Adam Easton OSB *~1330 † 139813811396–13982Bálint Alsáni *~1330 † 140813841398–140810Angelo d’Anna de Sommariva OSBCam *? † 142813841408–14124 anschl. Kardinalbischof von PalestrinaGiovanni Dominici OP *~1356 † 141914081412–14197 …Antonio Panciera *~1350 † 143114111427–14314Pseudokardinal kreiert von Gegenpapst Johannes XXIII. …Domingo Ram i Lanaja CRSA *~1345 † 144514231434–144410 anschl. Kardinalbischof von Porto-Santa RufinaHenry Beaufort * 1375 † 144714261444–14473 …Louis Aleman CRSJ (Regularkleriker von Saint-Jean de Lyon) *~1390 † 145014261449–14501Domenico Capranica * 1400 † 145814231450–14588Peter von Schaumberg * 1388 † 146914391458–146911 …Jean Rolin * 1408 † 148314481472–148311Luis Juan del Milà * 1430/1432 † 151014561483–1510?27Domenico Grimani * 1461 † 1523149315080 anschl. Kardinalbischof von AlbanoPhilipp von Luxemburg * 1445 † 151914951508–15091 anschl. Kardinalbischof von AlbanoJaime Serra i Cau *~1427–1430 † 151715001509–15112 anschl. Kardinalbischof von AlbanoFrancisco de Borja * 1441 † 1511150015110Tamás Bakócz * 1442 † 152115001511–152110François Guillaume de Castelnau de Clermont-Lodève * 1480 † 154115031521–15232 anschl. Kardinalbischof von Frascati …Alessandro Farnese * 1520 † 1589153415640 anschl. Kardinalbischof von Sabina-Poggio Mirteto …Giulio della Rovere * 1533 † 157815471567–15703 in pectore ernannt, 1548 publiziert wurde als Protodiakon zum Kardinalpriester erhoben und ausnahmsweise direkt zum Protopriester ernannt