Conophytum ist eine Pflanzengattung aus der Familie der Mittagsblumengewächse (Aizoaceae). Der botanische Name der Gattung leitet sich von den griechischen Worten κωνος (conus) für „Kegel“ und φυτόν (phyton) für „Pflanze“ ab und verweist auf die bei vielen Arten konisch verwachsenen Blätter.
Beschreibung Die Pflanzen der Gattung Conophytum wachsen kompakt bis rasenbildend. Sie bilden flache Matten, gewölbte Kissen oder chaotisch geformte, niedrige Büschelchen. Der verkehrt-kegelförmige, kugelförmige, zylindrische oder kegelförmige Pflanzenkörper besteht aus einem Paar vollständig oder fast auf der gesamten Länge miteinander verwachsener Laubblätter, die an der Spitze häufig durch einen Spalt getrennt sind. Die grünen bis braunen, rötlichen oder weißlich blauen Blätter sind kahl bis dicht papillös und an ihrer Endfläche für gewöhnlich punktiert oder liniert sowie häufig samtig, warzig oder gefenstert. Alte Blätter verwandeln sich während der Trockenperiode in eine trockene Hülle, die die neu ausgebildeten Blätter schützt. Die äußere Epidermisschicht enthält Kristallsand, wobei die Kristalle von der Blattspitze zur Basis hin meistens größer werden.
Die Hochblätter sind im Pflanzenkörper verborgen. Die gestielten Blüten erscheinen einzeln oder in kleinen Gruppen mit bis zu drei Einzelblüten. Der Kelch ist vier- bis achtzipflig. Die basal verwachsenen, rosa-, lila- purpurfarbenen, schwarz-purpurnen, roten, kastanienbraunen, orangefarbenen, goldenen, gelben, braunen oder weißen Kronblätter bilden eine Röhre. Die Staubblätter sind weiß, gelb, grün, rot oder purpurfarben. Der kurze oder lange Fruchtknoten ist manchmal nicht verwachsen und besitzt drei bis acht Fruchtblätter.
Die meisten Arten blühen im Herbst. Die Blüten öffnen sich entweder am Tag bzw. in der Abenddämmerung oder nachts. Einige Arten weisen ein außergewöhnliches Blühverhalten auf. Conophytum burgeri öffnet die Blüten nur am Abend für eine Stunde. Conophytum smorenskaduense schließt die Blüten nach dem Öffnen nicht mehr. Einige Arten (beispielsweise Conophytum rugosum) sind kleistogam, d. h., sie öffnen die Blüten nicht.
Die drei bis acht fächrigen Früchte ähneln denen der Gattung Delosperma. Die sehr kleinen, meist goldbraunen, selten dunkel- oder blassbraunen Samen sind birnen- bis fast kugelförmig und 0,5 bis 0,75 Millimeter lang sowie 0,30 bis 0,35 Millimeter breit.
Systematik, Chromosomenzahl und Verbreitung Das Verbreitungsgebiet der Gattung Conophytum erstreckt sich in Namibia von Lüderitz südwärts bis nach Warmbad und in Südafrika in der Provinz Nordkap durch das Namaqualand, über Calvinia, reicht westlich bis nach Kenhardt (Gemeinde ) und im Süden bis nach Kapstadt. Von Kapstadt aus erstreckte es sich in einem schmalen Streifen bis nach Steytlerville in der Provinz Westkap. Das Hauptverbreitungsgebiet der Arten ist das Namaqualand. Die Pflanzen wachsen auf gut durchlässigem felsigen Untergrund in den unterschiedlichsten Substraten, häufig in Felsspalten oder Geröll und oft gemeinsam mit Moosen und Flechten. Die jährliche Niederschlagsmenge liegt unter 300 Millimeter, wobei der Hauptanteil im Winter fällt.
Die Chromosomenzahl ist , selten .
Die Erstbeschreibung wurde 1922 von Nicholas Edward Brown veröffentlicht.Nicholas Edward Brown: Mesembryanthemum and some new genera separated from it. In: Gardeners’ Chronicle. 3. Folge, Band 71, S. 198, London 1922. Die Typusart ist Conophytum truncatum. Nach Steven A. Hammer und Andrew J. Young (2017) wird die Gattung in zwei Untergattungen gegliedert und umfasst folgende Arten:
mini|Conophytum breve mini|Conophytum bilobum mini|Conophytum flavum subsp. novicium mini|Conophytum calculus mini|Conophytum burgeri mini|Conophytum minimum mini|Conophytum minutum Untergattung Conophytum Sektion Barbata Conophytum depressum Conophytum depressum subsp. depressum Conophytum depressum subsp. perdurans Conophytum phoeniceum Conophytum pubicalyx Conophytum stephanii Conophytum stephanii subsp. stephanii Conophytum stephanii subsp. helmutii Sektion Batrachia Conophytum armianum Sektion Cataphracta Conophytum breve Conophytum calculus Conophytum calculus subsp. calculus Conophytum calculus subsp. vanzylii Conophytum pageae Conophytum stevens-jonesianum Sektion Cheshire-Feles Conophytum achabense Conophytum acutum Conophytum maughanii Conophytum maughanii subsp. maughanii Conophytum maughanii subsp. armeniacum Conophytum maughanii subsp. latum Conophytum subterraneum Sektion Conophytum Conophytum comptonii Conophytum ficiforme Conophytum hammeri Conophytum joubertii Conophytum minimum Conophytum obcordellum Conophytum obcordellum subsp. obcordellum Conophytum obcordellum subsp. rolfii Conophytum obcordellum subsp. stenandrum Conophytum piluliforme Conophytum piluliforme subsp. piluliforme Conophytum piluliforme subsp. edwardii Conophytum truncatum Conophytum truncatum subsp. truncatum Conophytum truncatum subsp. viridicatum Conophytum uviforme Conophytum uviforme subsp. uviforme Conophytum uviforme subsp. decoratum Conophytum uviforme subsp. rauhii Conophytum uviforme subsp. subincanum Sektion Costata Conophytum angelicae Conophytum angelicae subsp. angelicae Conophytum angelicae subsp. tetragonum Sektion Saxetana Conophytum carpianum Conophytum halenbergense Conophytum hians Conophytum klinghardtense Conophytum klinghardtense subsp. klinghardtense Conophytum klinghardtense subsp. baradii Conophytum loeschianum Conophytum quaesitum Conophytum quaesitum subsp. quaesitum Conophytum quaesitum subsp. densipunctatum Conophytum saxetanum
Untergattung Derenbergia Sektion Biloba Conophytum bilobum Conophytum bilobum subsp. bilobum Conophytum bilobum subsp. altum Conophytum bilobum subsp. claviferens Conophytum bilobum subsp. gracilistylum Conophytum chauviniae Conophytum cupreiflorum Conophytum frutescens Conophytum meyeri Conophytum velutinum Conophytum velutinum subsp. velutinum Conophytum velutinum subsp. polyandrum Sektion Cylindrata Conophytum buysianum Conophytum buysianum subsp. buysianum Conophytum buysianum subsp. politum Conophytum cylindratum Conophytum khamiesbergense Conophytum reconditum Conophytum roodiae Conophytum roodiae subsp. roodiae Conophytum roodiae subsp. corrugatum Conophytum roodiae subsp. sanguineum Conophytum rugosum Conophytum youngii Sektion Herreanthus Conophytum blandum Conophytum herreanthus Conophytum herreanthus subsp. herreanthus Conophytum herreanthus subsp. rex Conophytum marginatum Conophytum marginatum subsp. marginatum Conophytum marginatum subsp. haramoepense Conophytum marginatum subsp. littlewoodii Conophytum regale Conophytum semivestitum Sektion Minuscula Conophytum albiflorum Conophytum antonii Conophytum auriflorum Conophytum auriflorum subsp. auriflorum Conophytum auriflorum subsp. turbiniforme Conophytum bicarinatum Conophytum brunneum Conophytum bruynsii Conophytum cubicum Conophytum ectypum Conophytum ectypum subsp. ectypum Conophytum ectypum subsp. brownii Conophytum ectypum subsp. cruciatum Conophytum ectypum subsp. ignavum Conophytum ectypum subsp. sulcatum Conophytum jarmilae Conophytum hanae Conophytum hyracis Conophytum longibracteatum Conophytum luckhoffii Conophytum marnierianum Conophytum minusculum Conophytum minusculum subsp. minusculum Conophytum minusculum subsp. aestiflorens Conophytum minusculum subsp. leipoldtii Conophytum mirabile Conophytum pium Conophytum swanepoelianum Conophytum swanepoelianum subsp. swanepoelianum Conophytum swanepoelianum subsp. proliferans Conophytum swanepoelianum subsp. rubrolineatum Conophytum tantillum Conophytum tantillum subsp. tantillum Conophytum tantillum subsp. amicorum Conophytum tantillum subsp. eenkokerense Conophytum tantillum subsp. helenae Conophytum tantillum subsp. inexpectatum Conophytum tantillum subsp. lindenianum Conophytum turrigerum Conophytum violaciflorum Sektion Ophthalmophyllum Conophytum caroli Conophytum concordans Conophytum devium Conophytum devium subsp. devium Conophytum devium subsp. stiriiferum Conophytum friedrichiae Conophytum limpidum Conophytum longum Conophytum lydiae Conophytum praesectum Conophytum pubescens Conophytum verrucosum Sektion Pellucida Conophytum arthurolfago Conophytum lithopsoides Conophytum lithopsoides subsp. lithopsoides Conophytum lithopsoides subsp. boreale Conophytum lithopsoides subsp. koubergense Conophytum pellucidum Conophytum pellucidum subsp. pellucidum Conophytum pellucidum subsp. cupreatum Conophytum pellucidum subsp. saueri Sektion Subfenestrata Conophytum burgeri Conophytum concavum Conophytum ratum Conophytum subfenestratum Sektion Verrucosa Conophytum fulleri Conophytum hermarium Conophytum smorenskaduense Conophytum vanheerdei Sektion Wettsteinia Conophytum bachelorum Conophytum bolusiae Conophytum bolusiae subsp. bolusiae Conophytum bolusiae subsp. primavernum Conophytum chrisocruxum Conophytum chrisolum Conophytum ernstii Conophytum ernstii subsp. ernstii Conophytum ernstii subsp. cerebellum Conophytum flavum Conophytum flavum subsp. flavum Conophytum flavum subsp. novicium Conophytum francoiseae Conophytum fraternum Conophytum globosum Conophytum jucundum Conophytum jucundum subsp. jucundum Conophytum jucundum subsp. fragile Conophytum jucundum subsp. marlothii Conophytum jucundum subsp. ruschii Conophytum minutum Conophytum obscurum Conophytum obscurum subsp. obscurum Conophytum obscurum subsp. barbatum Conophytum obscurum subsp. sponsaliorum Conophytum obscurum subsp. vitreopapillum Conophytum ricardianum Conophytum schlechteri Conophytum smaleorum Conophytum taylorianum Conophytum taylorianum subsp. taylorianum Conophytum taylorianum subsp. ernianum Conophytum taylorianum subsp. rosynense Conophytum wettsteinii Conophytum wettsteinii subsp. francoiseae Conophytum wettsteinii subsp. ruschii
Keiner Untergattung zugeordnet sind die Arten: Conophytum fibuliforme Conophytum inornatum Conophytum irmae Conophytum tomasii
Nachweise Literatur P. S. Green, Klaus Kubitzki, E. Götz, K. U. Kramer: The Families and Genera of Vascular Plants. Band 1, S. 60, Springer, 1990, ISBN 3-540-55509-9 S. A. Hammer: Conophytum. In: Heidrun E. K. Hartmann: Illustrated Handbook of Succulent Plants: Aizoaceae A-E, Springer Verlag, Berlin/Heidelberg/New York 2001, S. 124–175, ISBN 3-540-41691-9 Gideon Smith u. a.: Mesembs of the World: Illustrated Guide to a Remarkable Succulent Group. Briza Publications 1998, S. 86–93. ISBN 1-875093-13-3
Einzelnachweise
Weiterführende Literatur Steven Hammer: The Genus Conophytum: A Conograph. Umdaus Press, South Africa 1993, ISBN 0-620-17633-4 Steven Hammer: Dumpling and His Wife: New Views of the Genus Conophytum. EAE Creative Colour Ltd. 2002, ISBN 0-9539326-1-3
Weblinks
Artikel zur Gattung in Avonia-News Nr. 7, 2008 Bilder vom Standort und aus Kultur
Kategorie:Mittagsblumengewächse Kategorie:Aizoaceae