Die Liste der römischen Heermeister enthält alle namentlich bekannten Heermeister (magistri militum) der Spätantike.
Das Amt wurde von Konstantin dem Großen (306–337) eingeführt und bestand bis unter Kaiser Herakleios (610–641). Es war eines der wichtigsten römischen Ämter, dessen Inhaber besonders seit dem Ende des 4. Jahrhunderts einen kaum zu überschätzenden Einfluss auf die Reichspolitik nahmen, da sie mit dem ihnen unterstehenden Heer ein mächtiges Druckmittel in der Hand hatten.
Aus der Zeit Konstantins des Großen sind noch keine Heermeister namentlich bekannt. Die ersten magistri militum begegnen erst unter dessen Söhnen Constans (337–350) und Constantius II. (337–361). Zunächst scheint es nur zwei Heermeister gegeben zu haben: Den magister equitum, den Befehlshaber der Reiterei, und den magister peditum, den Heermeister der Infanterie. Constantius II. erweiterte das Kollegium nach und nach um neue magistri militum, die bestimmte Sprengel zugeteilt bekamen. Der erste dieser „Sprengelgeneräle“ war wohl ab etwa 350/351 Ursicinus, der als magister equitum per Orientem die Verbände im Osten des Reiches befehligte. Marcellus war dann der erste magister equitum per Gallias und Lucillianus scheint der erste Heermeister für Illyrien (magister equitum per Illyricum) gewesen zu sein. Am Ende der Herrschaftszeit des Constantius gab es also fünf Heermeisterstellen, die gleichzeitig besetzt werden konnten.
4. Jahrhundert
HeermeisterGenauer RangAmtszeitAnmerkungenLiteraturverweiseConstans (337–350)Flavius Saliamagister peditum344–348Konsul 348Demandt, Sp. 562; PLRE I 1112Vetraniomagister peditumbis 350Demandt 562f.Constantius II. (337–361)Hermogenesmagister equitum?–342342 bei einem Aufstand getötetDemandt 564Sallustius Bonosusmagister peditum, magister equitumKonsul 344Demandt 564f.Eusebiusmagister equitum et peditum?–vor 353Konsul 347Demandt 365; PLRE I 307f.; RE VI,1, 1366 (Seeck)Arbitiomagister equitum351/54–362Konsul 355Demandt 567; 581f.; PLRE I 94f.; RE II,1 412 (Seeck)Silvanusmagister peditum?–355nach einer Usurpation in Köln getötetDemandt 567f.; RE III A,1 125f. (Seeck)Barbatiomagister peditum?–359359 hingerichtetDemandt 568f.; PLRE I 146f.; RE III,1 1f. (Seeck)Agilomagister peditum359–362von Julian übernommenDemandt 581; PLRE I 28f.; RE I,1 809 (Seeck)Ursicinusmagister equitum per Orientemca. 350–359; 359–360Demandt 569ff.; RE IX A,1 1058ff. (Lippold)Lucillianusmagister equitum per Illyricum359–361von Julian abgesetztDemandt 570f.; 575f.Sabinianusmagister equitum per Orientem359–?RE:Sabinianus 7 (Seeck); Demandt, Sp. 572f.Marcellusmagister equitum per Gallias355–Winter 356/357Demandt 573f.; RE:Marcellus 14 (XIV,2 1491) (Enßlin)Severusmagister equitum per Gallias356/357–nach 358RE:Severus 25 (Seeck); Demandt, Sp. 574; PLRE I 832 s. v. Severus 8Lupicinusmagister equitum per Gallias358/9–360/1von Julian abgesetztDemandt, Sp. 574f.Gomoariusmagister equitum per Gallias360/1–361von Julian abgesetztDemandt, Sp. 575Magnentius (Usurpator, 350–353)Gaisomagister equitum350–351vermutlich bei Mursa gefallenDemandt, Sp. 563Romulusmagister peditum350–353?Demandt, Sp. 563f.Julian (360–363)übernahm zunächst Arbitio und AgiloNevittamagister equitum per Gallias (nominell)361–363Konsul 362Demandt 580; PLRE I 626f.Iovinusmagister equitum per Illyricum et per Gallias361–Ende 369Konsul 367Demandt 580ff.; 588–90Hormisdasmagister equitum362–363Demandt 581; RE:Hormisdas 3 (Seeck)Victormagister peditum praesentalis362–379Demandt, Sp. 582, 712 f.; RE:Victor 9 (Enßlin)Arinthaeusmagister peditum362–364Demandt 583; RE II,1, 831 f. (Seeck)Jovian (363–364)übernahm Iovinus, Victor und ArintheusLucillianusmagister equitum (?)363bereits mag. mil. unter Constantius (s. o.), nun erneut eingesetztDemandt 585Lupicinusmagister equitum per Orientem363–364bereits mag. mil. unter Constantius (s. o.), nun erneut eingesetztDemandt 585f.Dagalaifusmagister equitum (?)363–366vmtl. Nachfolger des Lucillianus; Konsul 366Demandt 585f.; PLRE I 239Ianuarius (?)magister militum oder comes rei militaris363–364PLRE I 1113Valentinian I. (364–375)übernahm Iovinus (bis 369); Dagalaifus (bis 366)Equitiusmagister militum per Illyricum365–375Konsul 374Demandt, Sp. 588f.; PLRE I 1113Severusmagister peditum praesentalis367–372PLRE I 833 s. v. Severus 10Theodosiusmagister equitum per GalliasEnde 369–375Demandt 590f.Valens (364–378)übernahm Victor (bis ca. 379), Arinthaeus (bis 378)Lupicinusmagister militum per Orientem364–367PLRE I 1113Iuliusmagister militum per Orientem ca. 371–ca. 379Demandt Sp. 710 f. (zum Ende); RE:Iulius 7 (Seeck)Saturninusmagister militum per Thracias377–378PLRE I 1113Traianusmagister peditum per Thracias377–378RE:Traianus 2 (Enßlin); PLRE I 1113Sebastianusmagister peditum–378bei Adrianopel gefallenPLRE I 1114ProfuturusGratian (375–383)Merobaudesmagister militum praesentalis375–PLRE IVitalianusmagister militum per IllyricumWinter 380/381vielleicht auch nur comes (nach Demandt und PLRE, Enßlin hält ihn für einen magister militum)RE:Vitalianus 1 (Enßlin); Demandt, Sp. Sp. 602 f., 605, 716; PLRE I 969 f.Sapor378RE:Sapor 4 (Seeck); Demandt, Sp. 599f.Bautomagister equitum380–vor 388Konsul 385Demandt, Sp. 600f.; RE III,1, 176 (Seeck); PLRE I 159f.; Enßlin 132f.Valentinian II. (375–392)Rumoridus384PLRE I 1114Arbogastmagister utriusque militae385/8–394mächtiger Heermeister, überschattete Valentinian II.Chariettomagister militum per Gallias389/390III,2, S. 2139 (Seeck); PLRE I 200Domninos (?) bzw. Syrusmagister peditum389/390laut einer Spekulation DemandtsDemandt Sp. 610 f.Theodosius I. (379–395)übernahm zunächst Victor als magister militum praesentalis sowie wohl Sapor als magister militum per OrientemMaiorianusmagister militum per Illyricum379–380Demandt, Sp. 716; RE XIV,1 589f. (Enßlin); PLRE I 537Modaresmagister militum praesentalis (?)380–382RE XV,2 2315 (Enßlin); PLRE I, 605Butherichmagister militum per Illyricum–390Demandt, Sp. 717Richomerzunächst magister militum per Orientem, dann vermutlich praesentalis383; 388–393PLRE I 765 f.; Demandt Sp. 718 f.; RE:Richomeres 1 (Seeck)Ellebichus (auch Hellebichos)magister militum per Orientemspätestens 383–mindestens 388 Demandt Sp. 711Timasiusmagister militum praesentalisca. 383–396Konsul 389RE:Timasius 1 (Enßlin); Demandt Sp. 727 f.Promotusmagister peditum praesentalisca. 383–391Konsul 389Demandt Sp. 714 f.Saturninusvor 392–ca. 394Demandt Sp. 717 f., laut PLRE jedoch 382–383Moderatus (?)magister militum per Orientem392spekulativDemandt Sp. 711Abundantiusmagister militum per Illyricum392–395Konsul 393RE I,1, 126 (Seeck); PLRE I 4f.; Demandt, Sp. 717Addaeusmagister militum per Orientem393–396Demandt Sp. 711 f., RE:Addaios 2 (Seeck)Gildomagister militum per Africam393–398das Amt des magister militum per Africam wurde extra für Gildo geschaffenDemandt, Sp. 719; RE:Gildo (Seeck)Stilichomagister militum praesentalis392/3 (?)–408mächtiger HeermeisterPLRE IMagnus Maximus (Usurpator, 383–388)Andragathiusmagister equitum383 (?)–388RE:Andragathius 1 (Seeck); Demandt 606Nannienus?387 (?)–388PLRE I 615 f.Quintinus?388PLRE I 1114HeermeisterGenauer RangAmtszeitAnmerkungenLiteraturverweise
Westrom 395–476
HeermeisterGenauer RangAmtszeitAnmerkungenLiteraturverweiseHonorius (395–423) Stilicho magister peditum; magister utriusque militiae ca. 391–408 Konsul 400, 405; mächtigster Heermeister im Westreich bis zu seinem Tod 408 Demandt Sp. 613ff., 715 f. (zum Beginn); RE:Stilicho (Seeck) Iacobus magister equitum praesentalis um 401 Demandt Sp. 636; RE:Iakobos 2a (Demandt) Vincentius magister equitum praesentalis ?–408 mit Stilicho erschlagen Demandt Sp. 636; RE:Vincentius 6 (Enßlin) Varanes magister peditum praesentalis 408–409 direkter Nachfolger Stilichos, ging 409 ins Ostreich Demandt Sp. 628 Turpilio magister equitum praesentalis 408–Frühjahr 409 Demandt Sp. 636 f. Vigilantius magister equitum 408–Frühjahr 409 Demandt Sp. 642; RE:Vigilantius 1 (Enßlin); PLRE II, S. 1165 Generidus magister militum per Illyricum (im Westteil Illyriens) Winter 408/409– RE:Generidus (Seeck); Demandt Sp. 646f.; Zosimos 5,46,2 Allobichus magister equitum per Gallias (laut Demandt) Frühjahr 409–410 RE:Allobichus (Seeck); Demandt, Sp. 642 f.; PLRE II, S. 61 Valens magister equitum praesentalis Frühjahr 409–410? Demandt Sp. 637 Flavius Constantius magister peditum praesentalis 409/410–421 dominierender Heermeister seit 411, 421 selbst Kaiser Demandt Sp. 629 ff. Sarus magister equitum? 410 Demandt Sp. 637–639 Ulfilas 410Asteriusmagister peditum praesentalis420/422PLRE II 1288 (Fasti)Crispinusmagister equitum praesentalis423PLRE II 1288 (Fasti)Konstantin III. (Usurpator, 407–411)Edobich407–411PLRE II 386; RE:Edobicus (Seeck)Iustinianus407/408RE:Iustinianus 4 (Seeck)NebiogastesRE:NebiogastesGerontiusPriscus Attalus (Usurpator; 409–410)AlarichJohannes (Usurpator; 423–425) Gaudentius magister militum praesentalis oder magister militum per Gallias Castinus magister peditum praesentalis 422/423–425PLRE II 1288 (Fasti)Valentinian III. (425–455) Felix magister peditum praesentalis 425–430 PLRE II 1288 (Fasti)Cassiusmagister militum per Galliasum 428RE:Cassius 9 (Seeck); Demandt Sp. 662 f., 666; PLRE II S. 269Aëtiuszunächst magister militum per Gallias, dann magister militum praesentalis429–454 Demandt Sp. 652ff., 663–666Bonifatius magister peditum praesentalis 432 PLRE II 1288 (Fasti)Sebastianusmagister peditum praesentalis432–433PLRE II 1288 (Fasti) Litorius magister militum per Gallias 436(?)–439 Demandt Sp. 666 f.Sigisvultus magister militum praesentalis ca. 437–ca. 449 Konsul 437 RE:Sigisvultus (Seeck)Avitusmagister militum per Gallias437 später selbst KaiserAstyrius 441–443 in Hispanien PLRE II S. 174 f.Merobaudes 443 in Hispanien PLRE II S. 758Vitus magister utriusque militiae 446 RE:Vitus 1 (Enßlin)Agrippinusmagister militum per Gallias452–457; 461/462Avitus (455–456) und kurz danach (–457)Ricimermagister militum praesentalis456–18. August 472PLRE II 1288 (Fasti)Remistusmagister militum praesentalis455/456Messianusmagister militum praesentalis456 PLRE II S. 761 f. („doubtless under Avitus“, vermutlich Nachfolger des Remistus); RE:Missianus (Enßlin)Flavius Iulius Valerius Maiorianusmagister equitum praesentalis28. Februar 457 PLRE II 1288 (Fasti)Majorian (457–461)Aegidiusmagister militum per GalliasNepotianusmagister militum praesentalis458–461Anthemius (467–472)Marcellinusmagister militum praesentalis467–468Valilamagister militum praesentalis471Bilimermagister militum per Gallias472RE:Bilimer (Seeck)Letzte Jahre des weströmischen Kaisertums (472–476)Gundobadmagister militum praesentalis472–473/474Beginn unter Olybrius, Kaisermacher des Glycerius, später Burgunderkönig und mag. mil. per GalliasRE:Gundobadus (Seeck); PLRE II 1288 (Fasti)Ecdiciusmagister peditum praesentalis474–475PLRE II 1288 (Fasti)OdoakerOrestesmagister peditum praesentalis475–476PLRE II 1288 (Fasti)HeermeisterGenauer RangAmtszeitAnmerkungenLiteraturverweise
Ostrom nach 395