mini|Panorama von Orta San Giulio

I borghi più belli d’Italia () ist eine private Vereinigung, die die kleinen, meist mittelalterlichen Zentren Italiens, manchmal auch einzelne Stadtteile, Fraktionen und Burgen mit „herausragendem historischem und künstlerischem Interesse“ fördert.

Diese Orte liegen meist außerhalb der normalen Touristenstrecken, und trotz ihres kulturtouristischen Wertes riskieren sie in Vergessenheit zu geraten und sind folglich der Entvölkerung, dem Verfall und der Verwahrlosung preisgegeben.

Geschichte Der Verein entstand im März 2001 auf Initiative der Associazione Nazionale Comuni Italiani (ANCI)anci.it - Chi siamo, eines gemeinnützigen Vereines, der 1901 gegründet wurde und aus 7041 italienischen Gemeinden (Stand 2018) besteht. Die ANCI erfüllt verschiedene Funktionen, wie z. B. die Interessenvertretung ihrer Mitglieder gegenüber den zentralen Organen des Staates (Parlament, Regierung, Regionen) (offizielle Website).

Vorbild war die französische Vereinigung , die 1982 entstand. Aufgrund der „europäischen Nähe“ legten die französischen, wallonischen und italienischen Vereine im Jahr 2003 den Grundstein für die Zusammenarbeit bei der Schaffung der Vereinigung in Collonges-la-Rouge, einer Föderation, die die vorhandenen Vereine der „schönsten Orte“ vereinigtLes plus beaux villages de la Terre (Offizielle Website). Im Jahr 2012 schlossen sich die Verbände von Québec und Japan dem internationalen Verein an. Im Januar 2024 wurde mit der Stadt San Marino als Gastort erstmals ein nicht auf italienischem Staatsgebiet liegender Ort befristet aufgenommen.

In Italien gab es im Januar 2026 375 Orte mit dem Prädikat I borghi più belli d’Italia. Es handelt sich zum großen Teil um im Mittelalter entstandene Orte, in denen meist (mit Ausnahme des Anwohnerverkehrs) Fahrverbot herrscht. Andere Orte sind autofrei wegen zu enger Straßen.

Zulassungskriterien Die Kriterien für die Aufnahme in den Verein entsprechen den folgenden Bedingungen: Gemeinden mit bis zu 15.000 Einwohnern oder bis zu 2000 Einwohnern im Fall von Fraktionen, Orts- oder Stadtteilen; Mindestens 70 % der Gebäude im Ort stammen aus der Zeit vor 1939, mit Bezug auf das Gesetz Nr. 1089/1939 zum Schutz des künstlerischen und historischen Kulturerbes; Nur ein historischer Stadtteil kann je Gemeinde aufgenommen werden.

Sind diese Kriterien erfüllt prüft eine Zulassungskommission weitere Faktoren wie die urbanistische und architektonische Struktur des Ortes, Maßnahmen die zur Aufwertung, Entwicklung und Förderung des Ortes beitragen sowie über ein Veranstaltungsprogramm verfügen und Umweltschutzmaßnahmen durchsetzen.

Die Vereinsmitgliedschaft ist an die Zahlung eines Jahresbeitrages gebunden. Neben diesen ordentlichen Mitgliedern können laut Statut auch Gemeinden über 15.000 Einwohnern als sogenannte Gastorte (Borgo Ospite) zeitlich befristet auf maximal 2 Jahre aufgenommen werden, die die anderen Zulassungskriterien erfüllen.

Initiativen Der Verein organisiert in den Orten Festspiele, Ausstellungen, Messen, Konferenzen und Konzerte, die das künstlerische und architektonische, traditionelle, historische, kulturelle, gastronomische und mundartliche Erbe betonen. Dabei werden die Einwohner und die lokalen Institutionen, Gemeinden, Schulen, Kulturvereine, lokale Musiker und Dichter mit einbezogen.

Regionale Aufteilung Die Mitglieder, verteilt nach Regionen: 33 in Umbrien, 32 in den Marken, 30 in der Toskana, 28 in Ligurien, 28 in der Lombardei, 27 in den Abruzzen, 25 im Latium, 25 in Sizilien, 20 im Piemont, 17 in der Emilia-Romagna, 16 in Kalabrien, 16 in Trentino-Südtirol, 15 in Friaul-Julisch Venetien, 14 in Apulien, 14 in Kampanien, 11 in Venetien, 10 in der Basilikata, 9 in Sardinien, 5 im Molise und 3 im Aostatal.

(Stand Januar 2026) Die Orte (Stand Januar 2026) Norditalien {| class="wikitable sortable" style="float:left;text-align:center;" ! class="unsortable" | Region ! class="unsortable" | Provinz ! class="unsortable" | Ort ! class="unsortable" | Foto |- valign=top | rowspan=3|Aostatal200px | rowspan=3| |Bard |150px |- valign=top |Étroubles |150px |- valign=top |Fontainemore |150px |- valign=top | rowspan=20|Piemont200px |rowspan=2|Metropolitanstadt Turin |Ingria |150px |- valign=top |Usseaux |150px |- valign=top | rowspan=3|Provinz Alessandria |Cella Monte |150px |- valign=top |Garbagna |150px |- valign=top |Volpedo |150px |- valign=top |rowspan=3|Provinz Asti |Castagnole delle Lanze |150px |- valign=top |Cocconato |150px |- valign=top |Mombaldone |150px |- valign=top |rowspan=2|Provinz Biella |Ricetto di Candelo,Fraktion von Candelo |150px |- valign=top |Rosazza |150px |- valign=top | rowspan=7|Provinz Cuneo |Barolo |150px |- valign=top |Chianale |150px |- valign=top |Guarene |150px |- valign=top |Garessio |150px |- valign=top |Monforte d’Alba |150px |- valign=top |Neive |150px |- valign=top |Ostana |150px |- valign=top |Provinz Novara |Orta San Giulio |150px |- valign=top |Provinz Verbano-Cusio-Ossola |Vogogna |150px |- valign=top |Provinz Vercelli |Rassa |150px |- valign=top | rowspan=28|Ligurien200px | rowspan=2|Metropolitanstadt Genua |Campo Ligure |150px |- valign=top |Moneglia |150px |- valign=top | rowspan=11|Provinz Imperia |Apricale |150px |- valign=top |Badalucco |150px |- valign=top |Ceriana |150px |- valign=top |Cervo |150px |- valign=top |Diano Castello |150px |- valign=top |Lingueglietta,Fraktion von Cipressa |150px |- valign=top |Perinaldo |150px |- valign=top |Pieve di Teco |150px |- valign=top |Seborga |150px |- valign=top |Taggia |150px |- valign=top |Triora |150px |- valign=top | rowspan=7|Provinz La Spezia |Brugnato |150px |- valign=top |Deiva Marina |150px |- valign=top |Framura |150px |- valign=top |Montemarcello,Fraktion von Ameglia |150px |- valign=top |Tellaro |150px |- valign=top |Varese Ligure |150px |- valign=top |Vernazza |150px |- valign=top | rowspan=8|Provinz Savona |CollettaFraktion von Castelbianco |150px |- valign=top |Castelvecchio di Rocca Barbena |150px |- valign=top |FinalborgoFraktion von Finale Ligure |150px |- valign=top |Laigueglia |150px |- valign=top |Millesimo |150px |- valign=top |Noli |150px |- valign=top |Verezzi,Fraktion von Borgio Verezzi |150px |- valign=top |Zuccarello |150px |- valign=top | rowspan=28|Lombardei200px | rowspan=2|Metropolitanstadt Mailand |Cassinetta di Lugagnano |150px |- valign=top |Morimondo |150px |- valign=top | rowspan=4|Provinz Bergamo |Clusone |150px |- valign=top |Cornello dei Tasso,Fraktion von Camerata Cornello |150px |- valign=top |Gromo |150px |- valign=top |Lovere |150px |- valign=top | rowspan=6|Provinz Brescia |Bagolino |150px |- valign=top |Bienno |150px |- valign=top |Gardone Riviera |150px |- valign=top |Limone sul Garda |150px |- valign=top |Monte Isola |150px |- valign=top |Tremosine sul Garda |150px |- valign=top |Provinz Como |Tremezzo |150px |- valign=top | rowspan=3|Provinz Cremona |Castelponzone,Fraktion von Scandolara Ravara |150px |- valign=top |Gradella,Fraktion von Pandino |150px |- valign=top |Soncino |150px |- valign=top | rowspan=2|Provinz Lecco |Corenno Plinio |150px |- valign=top |Bellano |150px |- valign=top | rowspan=5|Provinz Mantua |Castellaro Lagusello,Fraktion von Monzambano |150px |- valign=top |Grazie,Fraktion von Curtatone |150px |- valign=top |Pomponesco |150px |- valign=top |Sabbioneta Palazzo Ducale 02.JPG|Sabbioneta |150px |- valign=top |San Benedetto Po |150px |- valign=top | rowspan=4|Provinz Pavia |Fortunago |150px |- valign=top |Golferenzo |150px |- valign=top |Varzi |150px |- valign=top |Zavattarello |150px |- valign=top |Provinz Varese |Maccagno Imperiale |150px |- valign=top | rowspan=16|Trentino-Südtirol200px | rowspan=5|Provinz Bozen |Glurns |150px |- valign=top |Kastelruth |150px |- valign=top |Klausen |150px |- valign=top |Neumarkt |150px |- valign=top |Sterzing |150px |- valign=top | rowspan=11|Provinz Trient |Bondone |150px |- valign=top |Borgo Valsugana |150px |- valign=top |Caldes |150px |- valign=top |Canale di Tenno |150px |- valign=top |Lusern |150px |- valign=top |Mezzano |150px |- valign=top |Ossana |150px |- valign=top |Pieve Tesino |150px |- valign=top |Rango,Fraktion von Bleggio Superiore |150px |- valign=top |San Giovanni di Fassa |150px |- valign=top |San Lorenzo in Banale |150px |- valign=top | rowspan=11|Venetien200px | rowspan=2|Provinz Belluno |Mel |150px |- valign=top |Sottoguda,Fraktion von Rocca Pietore |150px |- valign=top | rowspan=2|Provinz Padua |Arquà Petrarca |150px |- valign=top |Montagnana |150px |- valign=top | rowspan=4|Provinz Treviso |Asolo |150px |- valign=top |Cison di Valmarino |150px |- valign=top |Follina |150px |- valign=top |Portobuffolé |150px |- valign=top | rowspan=3|Provinz Verona |Borghetto |150px |- valign=top |Malcesine |150px |- valign=top |San Giorgio,Fraktion von Sant’Ambrogio di Valpolicella |150px |- valign=top | rowspan=15|Friaul-Julisch Venetien 200px | rowspan=15| |- valign=top |Clauiano,Fraktion von Trivignano Udinese |150px |- valign=top |Cordovado |150px |- valign=top |Fagagna |150px |- valign=top |Gradisca d’Isonzo |150px |- valign=top |Palmanova |150px |- valign=top |Poffabro,Fraktion von Frisanco |150px |- valign=top |Polcenigo |150pxù |- valign=top |Sappada vecchia-Plodn |150px |- valign=top |Sesto al Reghena |150px |- valign=top |Spilimbergo |150px |- valign=top |Strassoldo,Fraktion von Cervignano del Friuli |150px |- valign=top |Toppo,Fraktion von Travesio |150px |- valign=top |Valvasone Arzene |150px |- valign=top |Venzone |150px |- valign=top | rowspan=17 | Emilia-Romagna200px |Metropolitanstadt Bologna |Dozza |150px |- valign=top | rowspan=2 | Provinz Forlì-Cesena |Bagno di Romagna |150px |- valign=top |Bertinoro |150px |- valign=top |Provinz Modena |Fiumalbo |150px |- valign=top | rowspan=2|Provinz Parma |Compiano |150px |- valign=top |Montechiarugolo |150px |- valign=top | rowspan=3|Provinz Piacenza |Bobbio |150px |- valign=top |Castell’Arquato |150px |- valign=top |Vigoleno,Fraktion von Vernasca |150px |- valign=top | rowspan=2|Provinz Ravenna |Bagnara di Romagna |150px |- valign=top |Brisighella |150px |- valign=top |Provinz Reggio Emilia |Gualtieri |150px |- valign=top | rowspan=5|Provinz Rimini |Montefiore Conca |150px |- valign=top |Montegridolfo |150px |- valign=top |San Giovanni in Marignano |150px |- valign=top |San Leo |150px |- valign=top |Verucchio |150px

Mittelitalien {| class="wikitable" style="float:left;text-align:center;" ! class="unsortable" | Region ! class="unsortable" | Provinz ! class="unsortable" | Ort ! class="unsortable" | Foto |- valign=top | rowspan="30" | Toskana200px | rowspan=5| Metropolitanstadt Florenz | Montaione |150px |- valign=top | Montefioralle |150px |- valign=top | Palazzuolo sul Senio |150px |- valign=top |San Donato in Poggio |150px |- valign=top | Scarperia e San Piero |150px |- valign=top | rowspan=6| Provinz Arezzo |Anghiari |150px |- valign=top |Castelfranco di Sopra |150px |- valign=top |Loro Ciuffenna |150px |- valign=top |Lucignano |150px |- valign=top |Raggiolo |150px |- valign=top |Poppi |150px |- valign=top | rowspan=7| Provinz Grosseto |Capalbio |150px |- valign=top |Giglio Castello |150px |- valign=top |Montemerano |150px |- valign=top |Pitigliano |150px |- valign=top |Porto Ercole |150px |- valign=top |Santa Fiora |150px |- valign=top |Sovana |150px |- valign=top | rowspan=3 | Provinz Livorno |Campiglia Marittima |150px |- valign=top |Populonia |150px |- valign=top |Suvereto |150px |- valign=top | rowspan=3 | Provinz Lucca |Barga |150px |- valign=top |Castiglione di Garfagnana |150px |- valign=top |Coreglia Antelminelli |150px |- valign=top |Provinz Massa-Carrara |Mulazzo |150px |- valign=top | rowspan=2 | Provinz Pisa |Casale Marittimo |150px |- valign=top |Montescudaio |150px |- valign=top | rowspan=3 | Provinz Siena |Buonconvento |150px |- valign=top |Cetona |150px |- valign=top |San Casciano dei Bagni |150px |- valign=top | rowspan=32 | Marken200px | rowspan=5 | Provinz Ancona |Arcevia |150px |- valign=top