mini|Martin Chladni Martin Chladni, auch Chladen, Chladenius, Chladenio (* 25. Oktober 1669 in Kremnitz, Königreich Ungarn, heute: Slowakei; † 12. September 1725 in Wittenberg), war ein lutherischer Theologe.
Leben Als Sohn des lutherischen Geistlichen Georg Chladni (1637–1692) und seiner Frau Catharina (geb. Clement) erlebte Martin Chladni wohl eher unbewusst die Verfolgung seiner Familie durch den Bischof von Neutra. Aufgrund ihres evangelischen Glaubens sah sich die Familie am 19. Oktober 1637 genötigt, Ungarn aus Furcht vor weiteren Übergriffen zu verlassen. Über Breslau gelangte die Familie am 18. November nach Görlitz, wo Georg von seinem Vater bis zum sechsten Lebensjahr unterrichtet wurde.
Ab 1675 besuchte er das Gymnasium in Görlitz, wechselte 1681 nach Sorau, wo er sich bereits mit Griechisch, Hebräisch und Lateinisch beschäftigte. Auf Wunsch seines Vaters bezog er 1683 das Gymnasium in Grimma, wechselte dann, als dieses renoviert wurde, an die Landesschule in Meißen. Da sein Vater jedoch ein Studium nicht finanzieren konnte, fand er in der Familie von Gersdorff honorige Gönner und immatrikulierte sich am 16. Juni 1688 an der Universität Wittenberg.
Er fand Aufnahme im Haus des damaligen Adjunkten der philosophischen Fakultät Johann Baptist Röschel und konnte unter der Anleitung der Professoren Johann Deutschmann, Michael Walther und Christian Röhrensee als vielversprechender Student nach einem Jahr an ein kurfürstliches Stipendium gelangen. Am 28. April 1691 absolvierte er den akademischen Magistergrad der philosophischen Fakultät und war dann bei Caspar Löschers Privatschule als Gelehrter tätig.
Nebenbei besuchte er weiter die Vorlesungen an der Universität und ging 1694 als Lehrer der Kinder des Geheimrates Bernhard Zech nach Dresden. 1695 wird er als Pfarrer in Übigau ordiniert, übernimmt 1703 eine Pfarrstelle in Lausick und wird 1703 Oberpfarrer und Superintendent in Jessen. Daraufhin begibt er sich 1704 wiederum nach Wittenberg, um dort im März den für die Superintendentur nötigen akademischen Grad eines Lizentiaten der Theologie zu erwerben. Nach dem Ausscheiden Valentin Ernst Löschers und Johann Georg Neumanns aus dem Wittenberger Universitätsbetrieb der theologischen Fakultät wurde Chladni an die vierte Stelle als ordentlicher Professor der Theologie berufen, die er am 28. Februar 1710 antrat.
Während dieser Zeit setzte sich Chladni vor allen Dingen mit dem Abenteurer Johann Konrad Dippel literarisch auseinander, der den Glauben an geheimnisvolle Naturmächte und mystische Künste mit dem Pietismus verknüpfen wollte. Nachdem 1712 wiederum eine Professur an der theologischen Fakultät vakant wurde, stieg Chadni in die dritte Professur auf und las über die Episteln Pauli. 1719 übernahm er die zweite Professur an der theologischen Fakultät, wurde damit Propst an der Wittenberger Schlosskirche und trat dem Wittenberger Konsortium als Konsistorialrat bei. Mehrmals übernahm er das Dekanat der theologischen Fakultät und vom Herbst 1720 bis Ostern 1721 war er nach Sitte der Wittenberger Universität Rektor der Einrichtung.
Chladni setzte sich für die Reinheit der lutherischen Lehre ein und führte Auseinandersetzungen mit den Vertretern der römisch-katholischen Kirche. Des Weiteren setzte er sich für die Vereinigung mit den reformierten Kirchen ein.
Seit dem 18. Juli 1699 war Chladni verheiratet mit Charitas (beigesetzt am 15. Juni 1743 in der Schlosskirche), der sechsten Tochter des evangelischen Theologen Justus Sieber. Von den elf aus der Ehe stammenden Kindern verstarben zwei Söhne und drei Töchter frühzeitig im Kindesalter. Von den Kindern sind bekannt Justus Georg Chladni, Theodor (der Landphysikus in Großenhain war), Johann Martin Chladni, Benjamin Gottlob, Ernst Martin Chladni und Benedicta Hedwig († vor 1725).
Seine Gesundheit war begleitet von hypochondrischen Anfällen. Am 23. August 1725 erkrankte er an einem Fieber und verstarb um 11:00 Uhr am 12. September 1725. Am 30. September wurde er in der Wittenberger Schlosskirche beigesetzt.
Werke Bücher und Traktate Commentatio de Ecclesiis Colchicis cum Praesat. Conradi Sam. Schutzfleichii, Wittenberg 1702 Der verklärte Jesus oder 12 Betrachtungen über die Historie der Verklärung Christi, Wittenberg 1709 Institutiones Homileticae regulis & observationibus luculentissimis instructae, Wittenberg 1724 Institutiones Exegeticae regulis & observationibus luculentissimis instructae Wittenberg 1725 Institutiones Theologiae Moralis, regulis & observationibus luculentissimis instructae, cum Praefart. D. Gottlieb Wernsdorffii, Wittenberg 1726 Erbauliches Handbüchlein gläubiger Beter, Wittenberg 1721 Institutiones Passionales fuccinctae, Editore M.J.G.H., Schneeberg 1732
Predigten Das unschuldige Frolocken in den Hütten der gerechten: oder drey evangelische Jubel=predigten bey dem dreytägigen Jubel Feste, Wittenberg 1717 Zwey Eedle Güter aus dem Heil=Brunnen Jesu Christo, oder Leichenpredigt auf Fr. Cleophe Salome Löscherin, Wittenberg 1717 Die erfreuliche Friedenspredigt Esaia an sein Volck, aus Jes. LV.6.7. oder Bußpredigt in der Schlosskirche zu Wittenberg gehalten, 1720 Der evangelische Prediger, der da kömmt, die Sünder zur Busse zu ruffen: oder Antrittsredean die Gemeinde Gottes in der Schlosskirche zu Wittenberg, 1719 Die heilige Sorge eines gläubigen Kindes Gottes bey dem unschuldig vergossen Blute eines unglücklich entleibten, am XIII. Sonntage nach Trinitatis 1720 Die unschuldige und Gott geheiligte Nahmensfreude gläubiger Seelen, am Tage St. Johannis des Täufers aus dem ordentlichen Fest Evangelio vorgestellt, 1712
Orationen und Episteln Caspar Loescherus Alexandro Alexandrino compartus 1719 Allocutio ad Bernhardum, Ludovicum Adolphum & Wilhelmum Ernesttum des Zech’ de obitu Patris Bernhardi Zech & c. Epistola ad Facultatem Theologicam Wittebergensem de Jubilaeo Academico 1702 Vita Benedicti Nursmi ad Carpzovius filios de obitu Patris Benedicti Carpzovii Auspicia Seculi Tertii Theologorum ordini Academiae Wittebergensis precatur Mart. Chladenius, 1702 de Syncretismo Sabbatico ad Jo. Hieronymum de Wedig, 1707 Ad Theodorum Dassovium de obitu uxoris 1720 de mente Bernhardi Conner ‘ circa creationem Evae ad virum excellentissimum Bernhardum Zechium Gratulatio ob matrimonium cum nobiliss. Jobinia consummatum 1708
Dissertationen de Exemplo Principis, Resp. Jo. Christian Dresler, Obernav. Misn. 1691 de Fide & Ritibus Ecclasiae Graecae hodiernae, Resp. Mich. Török, Sopron. Hung. 1693 de Diptychis veterum, Resp. Barthol. Capesio, Schasburg, Trasylv. 1693 de formatione Christi in Galatis, Resp. M. Imman. David Garmann, Annab. Sax. 1710 de asseveratione doctrinae ad Tit. III. 8 pro Licentia August. Müller, Past & Superint. Jessensis, 1710 de tactu Dei in gentilibus, Resp. M. Joh. Gottlieb Dehn, Grünb. Misn. 1710 de Monothelismo Honorii Papae, Resp. August Christian. Brunst, Rugian 1710 de conciliatione Mosis & Stephani circa annos Abrahammi Act. VII. 4 Resp. Jo. Guil. Rudolph Svevort. Franc. 1710 de metu diei extremae apud heterodoxos aut intempestivo, aut nullo, Resp. M. Jo. Jac. Rühr Dresd. 1711 de ecclesia plantata, Resp. Frid. Karb, Novisol. Hung. 1711 de verbis institutionis in S Coena ex formula Judaica non explicandis, Resp. M. Mich. Herrmann, Bitterf. Sax. 1711 de cognitione Christi fecundum carnem ad 2. Cor. V. 16. Resp. Constant. Fried. Hansch 1711 de haeresibus antiquis falso nobis imputatis, Resp. Wilhelm. Steinbach, Thum. Misn. 1711 de factis factitiis testibus Enthusiasmi in Papismo sufficientissimis, Resp. M. Ant. Günth. Moehring, Servest. Anhalt 1712 de natura absolutionis evangelicae, pro Licentia M. Jo. Christianus Buckius, Past. & Superint. Torgaviensis 1712 Vindiciae baptismi Evangelico Lutherani adversus novatorum conatus, Resp. M. Wenc. Sigism. Gerhard, Lignic. Sil. 1712 de cognomine Βοανέγες filiisZebedaei binis imposito Marc. III. 7. Resp. Jo. Hermanno Siricio, Lubec 1717 de computo Dei in salvandis electis, Resp. M. Maurit. Wilhelm Wagner, Martinsb. Past. Lebus. 1712 de violatione templi mystici ad I. Cor. III. 17. Resp. M. Jo Daniel Bodenburg. Mansfeld 1712 Examen Theologiae pacisicae & comparativae a Jacob Gärdino propositae, Resp. M. Daniel Goetze, Stolberg. Misn. 1712 de Philadelphianismo reces Ecclasiae nostrae obolato, Resp. M. Christoph. Ludov, Stieglitz, Lips 1713 Θεολογουμευα Synesii Cyrenensis, Resp. Christoph Richter, Schneeberg. Misn. 1713 de damnis & emolumentis ex controversia circa Theologram impiorum Resp. Christian Teuerlein; Calov. Lus. 1713 de πληςοςία justificatorum cum absolutione ministri conciliabili Resp. Petro Magulacs Hung. 1713 de abrenunciatone baptismali ad I Petr. III. Resp. Mich. Gottlieb Sartoeio, Gedan. 1713 de professione fidei baptismali ad I. Petr. III. 21 Resp. M. Imman Henr. Kauderbach Gessing. Misn. 1731 de fide simplici ad 2. Cor. XI. 3 Resp. M. Dan Rosenfeld, Lips. 1715 Trisolium insaustum Chiliasmi, Desmi & Apocatastatismi, Resp. M. Jo Christian. Francke, Gelen. Misn. 1715 De oeconomiia nova per praeconium poenitentiae extraordinarium non expectanda, Resp. M. Christian. Marbach, Svidn. Sil. 1715 Θεομαχια ex consilio Gamalielis cavenda, Resp.Bartol. Melas, Schasburg, Transylv. 1715 de revelationibus Brigitttae Svecicae, Resp. M. Benjamin Capsio, Emlebio Hohenloico. 1715 de significatione voculae ταϋτο in veribis coenae demonstrativa, non comparativa, Resp. M. Car. Fried. Bergmann 1715 de visionibus Hildegardis, Resp.David Christian Lange, Wittenberg 1716 de conscientis cauteriata, Resp. M. Friedrich Boltz, Regiom. 1716 Examendoctrinae Quesnellianae de fide justisicante in Bulla papali condemnate: pro Licentia M. Christ. Carol. Stempel Past. & Superintend. Jessen 1716 Examen doctrinae Quesnellianae de Ecclessia Diss. Altera, Resp. M. Joh. Gottlieb Erlmann, Palaeo Bergera Misn 1718 de spolio seductorum in fideles commisso ad Col II. 8, Resp. M. Christian. Sam. Claro, Witteb. 1717 Vindiciae Reformationis Lutheri, Resp. M. Jo. Gottfr. Lessing, Camentio Lus. 1717 Diss. I. Contra Lamindum Pritanium vindicans methodum Evangelicorum de inquirenda veritate coelesti: pro Licentia M. Albert Boetticher Past. & Superint. Dobriluccensis. 1717 Diss. II contra Lamindum Pritanium, Resp. Jo. Georg. Werner, Koenigstein. Misn 1717 de Israelis sua religione Constantia, Resp. M. Jacob. Frid. Junge, Tubing 1717 de promovendis commodis ecclesiae Evangelico Lutheranae, Resp. Henr. John Bütemeiste, Cellensi. 1718 de Pharifaeis & Scribis in cathedra Mosis sedentibus audiendis, Resp. Daniel Hainoczy, Hungar. 1718 de sanctis Poirettianis non fanctis, Resp. M. Christian Gottf. Eccart, Lastaviensi Misn. 1718 Diss. II ejusdem argumenti, Resp. Christophoro Stollio, Zittav. Lus. 1719 de poenitentia insantum, Resp. Joh. Schroeder, Helfingora Dano 1719 de fidei probatione divina, Resp. M. Gottfr. Sam. Seyfried, Freiberg Misn, 1720 Num bona opera fint ipsa vita aeterna? Resp. Joh. Gottfr. Ertelio, Cremnitio Hung. 1720 de studio pietatis genuino, Resp. Joh. Georg Tiemann, Isleb. Sax 1720 de consilio Irenico novissimi Alloguii Tubingensis circa doctrinaam de persona Christi, Resop. M. Balth. Gottlob Hoffmann 1722 Senentia Henrici Mori de Enthusiasta pre Atheno incurabili, Resp. Joh. Satorio, Rosnav. Hung. 1722 de fummo gradu tentationum spiritualium: pro Licentia Henr. Augustinus Andreae, Superint. & Consortii Assesor in Comitatu Schaumburgico, ac nunc Hagae Pastor Prim. 1723 de introversione hominis in fe ipsum cum vera tum Fanatica, Resp. M. Joh. Christian. Letsch, Wratislav 1723 Epilogus orationis Dominicae Matth. VI. 13. vindicatus, Resp. M. Christian. Fried. Fischer Schneeberg. Misn. 1724 de methodo concionandi Christi, Resp. M. Jo. Breu, Argentor. 1724 de Theologia Emblematica, Resp. M. Benjamin Biehler, Past. Betav. 1725 d Lectione Scripturae omnibus hominibus libera: pro Licentia M. Joh. Gottfr. Rochau, Past & Superint. Ilsenburg 1725
Programme