Die Schildfische (Gobiesocidae), auch Schildbäuche oder Ansauger genannt, sind eine Familie aus der Gruppe der Barschverwandten (Percomorphaceae). Sie sind am nächsten mit den Schleimfischartigen (Blenniiformes) verwandt.Ricardo Betancur-R, Edward O. Wiley, Gloria Arratia, Arturo Acero, Nicolas Bailly, Masaki Miya, Guillaume Lecointre und Guillermo Ortí: Phylogenetic classification of bony fishes. BMC Evolutionary Biology, BMC series – Juli 2017, DOI: 10.1186/s12862-017-0958-3 Die über 170 Arten in etwa 50 Gattungen leben in gemäßigten, subtropischen und tropischen Meeren, wenige auch im Süßwasser und Brackwasser.
Merkmale Es handelt sich um grundelähnliche, stark spezialisierte Tiere. Die Bauchflossen sind zu einer Saugscheibe, mit der sich die Fische am Untergrund festhalten können, verwachsen. Die Haut hat keine Schuppen, aber eine dicke Schleimschicht. Eine Schwimmblase fehlt. Zu erwähnen wären noch die Genitalpapille der Männchen und das Fehlen von Basi- und Orbitosphenoid im Schädel. Die Kiemen am vierten Bogen fehlen zur Hälfte oder ganz.
Meist werden die Fische nur um die fünf Zentimeter lang, einige nur 2–3 Zentimeter, die größte Art (Chorisochismus dentex) kann 30 Zentimeter lang werden. Die Arten der Gattung Alabes (Unterfamilie Cheilobranchinae) sind aal- („Küstenaale“) oder eigentlich (wegen ihrer geringen Größe) wurmförmig, ihr Saugnapf ist klein oder verschwunden.
Lebensweise Schildfische bewohnen meist Flachgewässer mit felsigem Grund und Algenbewuchs oder leben in Seegraswiesen. Nur wenige Arten kommen in Korallenriffen vor. Einige Arten leben auch in Symbiose mit Wirbellosen, so der Haarstern-Schildbauch (Discotrema crinophila) und der Seeigel-Schildbauch (Diademichthys lineatus). Beim Seeigel-Schildbauch, der zwischen den Stacheln von Diadem-Seeigeln (Diadema sp.) lebt, hat man allerdings festgestellt, dass er die Füßchen der Seeigel frisst. Somit ist es wohl eher Parasitismus.
Innere Systematik Die Schildfische werden in neun Unterfamilien unterteilt. Unterfamilie Cheilobranchinae Gattung Alabesmini|Alabes dorsalis Alabes bathys Hutchins, 2006 Alabes brevis Springer & Fraser, 1976 Alabes dorsalis (Richardson, 1845) Alabes elongata Hutchins & Morrison, 2004 Alabes gibbosa Hutchins & Morrison, 2004 Alabes hoesei Springer & Fraser, 1976 Alabes obtusirostris Hutchins & Morrison, 2004 Alabes occidentalis Hutchins & Morrison, 2004 Alabes parvula (McCulloch, 1909) Alabes scotti Hutchins & Morrison, 2004 Alabes springeri Hutchins, 2006 Gattung Barryichthys Conway et al., 2019 Barryichthys hutchinsi Conway et al., 2019 Barryichthys algicola Conway et al., 2019 Gattung Cochleocepsmini|Cochleoceps bicolor Cochleoceps bassensis Hutchins, 1983 Cochleoceps bicolor Hutchins, 1991 Cochleoceps orientalis Hutchins, 1991 Cochleoceps spatula (Günther, 1861) Cochleoceps viridis Hutchins, 1991 Gattung Erdmannichthys Erdmannichthys alorensis Allen & Erdmann, 2012 Gattung Parvicrepis Parvicrepis parvipinnis (Waite, 1906) Unterfamilie Chorisochisminae Gattung Chorisochismusmini|Chorisochismus dentex Chorisochismus dentex (Pallas, 1769) Gattung Eckloniaichthys Eckloniaichthys scylliorhiniceps Smith, 1943 Unterfamilie Diademichthyinae Whitley, 1950 (Syn.: Aspasminae) Gattung Aspasma Aspasma minima (Döderlein, 1887) Gattung Aspasmichthysmini|Aspasmichthys ciconiae Aspasmichthys ciconiae (Jordan & Fowler, 1902) Gattung Aspasmodes Aspasmodes briggsi Smith, 1957 Gattung Briggsia Briggsia hastingsi Craig & Randall, 2009 Gattung Diademichthys Diademichthys lineatus (Sauvage, 1883) Gattung Discotrema Discotrema crinophilum Briggs, 1976 Discotrema monogrammum Craig & Randall, 2008 Discotrema nigrum (Fricke, 2014) Discotrema zonatum Craig & Randall, 2008 Gattung Flabellicauda Fujiwara, Conway & Motomura, 2021 Flabellicauda akiko (Allen & Erdmann, 2012) Flabellicauda bolini (Briggs, 1962) Flabellicauda cometes Fujiwara, Conway & Motomura, 2021 Gattung Flexor Conway, Stewart & Summers, 2018 Flexor incus Conway, Stewart & Summers, 2018 Gattung Lepadichthysmini|Lepadichthys frenatus Lepadichthys bilineatus Craig et al., 2015 Lepadichthys caritus Briggs, 1969 Lepadichthys coccinotaenia Regan, 1921 Lepadichthys ctenion Briggs & Link, 1963 Lepadichthys erythraeus Briggs & Link, 1963 Lepadichthys frenatus Waite, 1904 Lepadichthys minor Briggs, 1955 Lepadichthys sandaracatus Whitley, 1943 Lepadichthys springeri Briggs, 2001 Gattung Lepadicyathus Lepadicyathus mendeleevi Prokofiev, 2005 Gattung Liobranchia Liobranchia stria Briggs, 1955 Gattung Lissonanchus Lissonanchus lusheri Smith, 1966 Gattung Pherallodichthys Pherallodichthys meshimaensis Shiogaki & Dotsu, 1983 Gattung Pherallodusmini|Pherallodus indicus Pherallodus indicus (Weber, 1913) Pherallodus smithi Briggs, 1955 Gattung Propherallodus Propherallodus briggsi Shiogaki & Dotsu, 1983 Propherallodus longipterus Fujiwara & Motomura, 2018 Gattung Rhinolepadichthys Fujiwara et al., 2024mini|Rhinolepadichthys lineatus Rhinolepadichthys lineatus (Briggs, 1966) Rhinolepadichthys geminus (Fujiwara & Motomura, 2021) Rhinolepadichthys heemstraorum (Fujiwara & Motomura, 2021) Rhinolepadichthys polyastrous (Fujiwara & Motomura, 2021) Unterfamilie Diplocrepinae Gattung Diplocrepis Diplocrepis puniceus (Richardson, 1846) mini|Diplocrepis puniceus Unterfamilie Haplocylicinae Gattung Gastrocyathus Gastrocyathus gracilis Briggs, 1955 Gattung Gastrocymba Gastrocymba quadriradiata (Rendahl, 1926) Gattung Gastroscyphus Gastroscyphus hectoris (Günther, 1876) Gattung Haplocylix Haplocylix littoreus (Forster, 1801) Unterfamilie Gobiesocinae Gattung Acyrtops Acyrtops amplicirrus Briggs, 1955 Acyrtops beryllinus (Hildebrand & Ginsburg, 1927) Gattung Acyrtusmini|Acyrtus artius Acyrtus artius Briggs, 1955 Acyrtus lanthanum Conway, Baldwin & White, 2014 Acyrtus pauciradiatus Sampaio, de Anchieta, Nunes & Mendes, 2004 Acyrtus rubiginosus (Poey, 1868) Gattung Arcosmini|Arcos nudus Arcos decoris Briggs, 1969 Arcos erythrops (Jordan & Gilbert, 1882) Arcos macrophthalmus (Günther, 1861) Arcos nudus (Linnaeus, 1758) Arcos poecilophthalmos (Jenyns, 1842) Arcos rhodospilus (Günther, 1864) Gattung Derilissus Derilissus altifrons Smith-Vaniz, 1971 Derilissus kremnobates Fraser, 1970 Derilissus nanus Briggs, 1969 Derilissus vittiger Fraser, 1970 Gattung Gobiesoxmini|Gobiesox strumosus Gobiesox adustus Jordan & Gilbert, 1882 Gobiesox aethus (Briggs, 1951) Gobiesox barbatulus Starks, 1913 Gobiesox canidens (Briggs, 1951) Gobiesox crassicorpus (Briggs, 1951) Gobiesox daedaleus Briggs, 1951 Gobiesox eugrammus Briggs, 1955 Gobiesox fluviatilis Briggs & Miller, 1960 Gobiesox fulvus Meek, 1907 Gobiesox funebris Gilbert, 1890 Gobiesox juniperoserrai Espinosa Pérez & Castro-Aguirre, 1996 Gobiesox juradoensis Fowler, 1944 Gobiesox lucayanus Briggs, 1963 Gobiesox maeandricus (Girard, 1858) Gobiesox marijeanae Briggs, 1960 Gobiesox marmoratus Jenyns, 1842 Gobiesox mexicanus Briggs & Miller, 1960 Gobiesox milleri Briggs, 1955 Gobiesox multitentaculus (Briggs, 1951) Gobiesox nigripinnis (Peters, 1859) Gobiesox papillifer Gilbert, 1890 Gobiesox pinniger Gilbert, 1890 Gobiesox potamius Briggs, 1955 Gobiesox punctulatus (Poey, 1876) Gobiesox rhessodon Smith, 1881 Gobiesox schultzi Briggs, 1951 Gobiesox stenocephalus Briggs, 1955 Gobiesox strumosus Cope, 1870 Gobiesox varius (Briggs, 1955) Gobiesox woodsi (Schultz, 1944) Gattung Gouaniamini|hochkant|Gouania willdenowi Gouania willdenowi (Risso, 1810) Gattung Lecanogaster Lecanogaster chrysea Briggs, 1957 Lecanogaster gorgoniphila Fricke & Wirtz, 2017 Gattung Nettorhamphos Conway et al., 2017 Nettorhamphos radula Conway et al., 2017 Gattung Opeatogenys Opeatogenys cadenati Briggs, 1957 Opeatogenys gracilis (Canestrini, 1864) Gattung Posidonichthys Posidonichthys hutchinsi Briggs, 1993 Gattung Rimicolamini|Rimicola eigenmanni Rimicola cabrilloi Briggs, 2002 Rimicola dimorpha Briggs, 1955 Rimicola eigenmanni (Gilbert, 1890) Rimicola muscarum (Meek & Pierson, 1895) Rimicola sila Briggs, 1955 Gattung Sicyasesmini|Sicyases sanguineus Sicyases brevirostris (Guichenot, 1848) Sicyases hildebrandi Schultz, 1944 Sicyases sanguineus Müller & Troschel, 1843 Gattung Tomicodonmini|Tomicodon fasciatus Tomicodon absitus Briggs, 1955 Tomicodon abuelorum Szelistowski, 1990 Tomicodon australis Briggs, 1955 Tomicodon bidens Briggs, 1969 Tomicodon boehlkei Briggs, 1955 Tomicodon briggsi Williams & Tyler, 2003 Tomicodon chilensis Brisout de Barneville, 1846 Tomicodon clarkei Williams & Tyler, 2003 Tomicodon cryptus Williams & Tyler, 2003 Tomicodon eos (Jordan & Gilbert, 1882) Tomicodon fasciatus (Peters, 1859) Tomicodon humeralis (Gilbert, 1890) Tomicodon lavettsmithi Williams & Tyler, 2003 Tomicodon leurodiscus Williams & Tyler, 2003 Tomicodon myersi Briggs, 1955 Tomicodon petersii (Garman, 1875) Tomicodon prodomus Briggs, 1969 Tomicodon reitzae Briggs, 2001 Tomicodon rhabdotus Smith-Vaniz, 1969 Tomicodon rupestris (Poey, 1860) Tomicodon vermiculatus Briggs, 1955 Tomicodon zebra (Jordan & Gilbert, 1882) Unterfamilie Lepadogastrinae Gattung Apletodonmini|Apletodon incognitus Apletodon bacescui (Murgoci, 1940) Apletodon barbatus Fricke, Wirtz & Brito, 2010 Apletodon dentatus (Facciolà, 1887) Apletodon gabonensis ricke & Wirtz, 2018 Apletodon incognitus Hofrichter & Patzner, 1997 Apletodon pellegrini (Chabanaud, 1925) Apletodon wirtzi Fricke, 2007 Gattung Diplecogastermini|Diplecogaster bimaculata Diplecogaster bimaculata (Bonnaterre, 1788) Diplecogaster ctenocrypta Briggs, 1955 Diplecogaster megalops Briggs, 1955 Diplecogaster tonstricula Fricke et al., 2015 Diplecogaster umutturali Bilecenoğlu et al., 2017 Gattung Lepadogastermini|Lepadogaster candolii Connemara-Schildbauch (Lepadogaster candolii) Risso, 1810 Blaufleckiger Ansauger (Lepadogaster lepadogaster) (Bonnaterre, 1788) Lepadogaster purpurea (Bonnaterre, 1788) Unterfamilie Protogobiesocinae Fricke et al., 2016 Gattung Gymnoscyphus Gymnoscyphus ascitus Böhlke & Robins, 1970 Gattung Kopua Kopua japonica Moore, Hutchins & Okamoto, 2012 Kopua kuiteri Hutchins, 1991 Kopua nuimata Hardy, 1984 Kopua vermiculata Shinohara & Katayama, 2015 Kopua yoko Fujiwara et al., 2018 Gattung Protogobiesox Fricke et al., 2016 Protogobiesox asymmetricus Fricke et al., 2016 Unterfamilie Trachelochisminae Gattung Dellichthysmini|Dellichthys morelandi Dellichthys morelandi Briggs, 1955 Dellichthys trnskii Conway et al., 2018 Gattung Trachelochismus Trachelochismus aestuarium Conway et al., 2017 Trachelochismus melobesia Phillipps, 1927 Trachelochismus pinnulatus (Forster, 1801) incertae sedis Gattung Aspasmogaster Aspasmogaster costata (Ogilby, 1885) Aspasmogaster liorhyncha Briggs, 1955 Aspasmogaster occidentalis Hutchins, 1984 Aspasmogaster tasmaniensis (Günther, 1861) Gattung Conidensmini|Conidens laticephalus Conidens laticephalus (Tanaka, 1909) Conidens samoensis (Steindachner, 1906) Gattung Creocele Creocele cardinalis (Ramsay, 1882) Gattung Modicus Modicus minimus Hardy, 1983 Modicus tangaroa Hardy, 1983
Literatur Joseph S. Nelson: Fishes of the World, John Wiley & Sons, 2006, ISBN 0-471-25031-7
Einzelnachweise Kevin W. Conway, Andrew L. Stewart and Adam P. Summers. 2018. A New Genus and Species of Clingfish from the Rangitāhua Kermadec Islands of New Zealand (Teleostei, Gobiesocidae). ZooKeys. 786: 75–104. DOI: 10.3897/zookeys.786.28539
Conway, K.W., Moore, G.I. & Summers, A.P. (2019): A new genus and two new species of miniature clingfishes from temperate southern Australia (Teleostei, Gobiesocidae). ZooKeys, 864: 35-65.