Die Familie der Leierfische (Callionymidae) ist eine Gruppe der Barschverwandten (Percomorphaceae). Es gibt 20 Gattungen und über 190 Arten.

Verbreitung Fast alle sind bodenbewohnende Fische des tropischen Indopazifiks. Im Mittelmeer leben sieben Arten der Gattung Callionymus. Leierfische leben auf Sandböden und Riffen.

Aussehen Leierfische sind kleine langgestreckte, schuppenlose Bodenfische. Sie haben zwei Rückenflossen, die erste hat ein bis vier Hartstrahlen (bei zwei Arten fehlt sie ganz). Es gibt bei vielen Arten einen Geschlechtsdimorphismus; Männchen haben meist eine größere und farbenprächtigere erste Rückenflosse. Die Bauchflossen sind sehr groß und stehen weit auseinander. Leierfische benutzen die Bauchflossen als Stützen, wenn sie auf dem Boden ruhen. Der Kopf ist groß, von oben gesehen dreieckig, das Maul klein und zugespitzt. Die Augen sitzen oben. Der Vorderkiemendeckel trägt einen kräftigen Dorn, der mit Widerhaken besetzt sein kann, der Kiemendeckel ist stachellos. Die Kiemenöffnung ist nur klein und liegt auf der Kopfoberseite. Das Seitenlinienorgan ist vollständig. Leierfische werden je nach Art zwei bis 30 Zentimeter lang. Viele Leierfische sind sehr farbenprächtig.

Flossenformel: Dorsale 0-IV/5-11, Anale 4-10

Gattungen und Arten mini|Callionymus caeruleonotatus mini|Callionymus carebares mini|Callionymus curvicornis mini|Callionymus decoratus mini|Callionymus grossi mini|Callionymus pusillus mini|Callionymus richardsonii mini|Callionymus risso

Gattung Anaora Gray, 1835 Anaora tentaculata Gray, 1835 Gattung Bathycallionymus Nakabo, 1982 Bathycallionymus kaianus (Günther, 1880) Bathycallionymus sokonumeri (Kamohara, 1936) Gattung Callionymus Linnaeus, 1758 Callionymus aagilis Fricke, 1999 Callionymus acutirostris Fricke, 1981 Callionymus afilum Fricke, 2000 Callionymus africanus (Kotthaus, 1977) Callionymus alisae Fricke, 2016 Callionymus altipinnis Fricke, 1981 Callionymus amboina Suwardji, 1965 Callionymus annulatus Weber, 1913 Callionymus australis Fricke, 1983 Callionymus belcheri Richardson, 1844 Callionymus beniteguri Jordan & Snyder, 1900 Callionymus bentuviai Fricke, 1981 Callionymus bifilum Fricke, 2000 Callionymus bleekeri Fricke, 1983 Callionymus boucheti Fricke, 2017 Callionymus carebares Alcock, 1890 Callionymus colini Fricke, 1993 Callionymus comptus Randall, 1999 Callionymus cooperi Regan, 1908 Callionymus corallinus Gilbert, 1905 Callionymus curvicornis Valenciennes, 1837 Callionymus decoratus (Gilbert, 1905) Callionymus delicatulus Smith, 1963 Callionymus doryssus Jordan & Fowler, 1903 Callionymus draconis Nakabo, 1977 Callionymus enneactis Bleeker, 1879 Callionymus erythraeus Ninni, 1934 Callionymus fasciatus Valenciennes, 1837 Callionymus filamentosus Valenciennes, 1837 Callionymus flavus Fricke, 1983 Callionymus fluviatilis Day, 1876 Callionymus formosanus Fricke, 1981 Callionymus futuna Fricke, 1998 Callionymus gardineri Regan, 1908 Callionymus goodladi (Whitley, 1944) Callionymus grossi Ogilby, 1910 Callionymus guentheri Fricke, 1981 Callionymus hainanensis Li, 1966 Callionymus hildae Fricke, 1981 Callionymus hindsii Richardson, 1844 Callionymus huguenini Bleeker, 1858 Callionymus io Fricke, 1983 Callionymus izuensis Fricke & Zaiser Brownell, 1993 Callionymus japonicus Houttuyn, 1782 Callionymus kailolae Fricke, 2000 Callionymus keeleyi Fowler, 1941 Callionymus koreanus (Nakabo, Jeon & Li, 1987) Callionymus kotthausi Fricke, 1981 Callionymus leucobranchialis Fowler, 1941 Callionymus leucopoecilus Fricke & Lee, 1993 Callionymus limiceps Ogilby, 1908 Callionymus luridus Fricke, 1981 Gestreifter Leierfisch (Callionymus lyra) Linnaeus, 1758 Callionymus macclesfieldensis Fricke, 1983 Callionymus macdonaldi Ogilby, 1911 Gefleckter Leierfisch (Callionymus maculatus) Rafinesque, 1810 Callionymus madangensis Fricke, 2014 Callionymus margaretae Regan, 1905 Callionymus marleyi Regan, 1919 Callionymus marquesensis Fricke, 1989 Callionymus martinae Fricke, 1981 Callionymus mascarenus Fricke, 1983 Callionymus megastomus Fricke, 1982 Callionymus melanotopterus Bleeker, 1851 Callionymus meridionalis Suwardji, 1965 Callionymus moretonensis Johnson, 1971 Callionymus mortenseni Suwardji, 1965 Callionymus muscatensis Regan, 1905 Callionymus neptunius (Seale, 1910) Callionymus obscurus Fricke, 1989 Callionymus ochiaii Fricke, 1981 Callionymus octostigmatus Fricke, 1981 Callionymus ogilbyi Fricke, 2002 Callionymus omanensis Fricke et al., 2014 Callionymus oxycephalus Fricke, 1980 Callionymus persicus Regan, 1905 Callionymus petersi Fricke, 2016 Callionymus planus Ochiai, 1955 Callionymus platycephalus Fricke, 1983 Callionymus pleurostictus Fricke, 1982 Callionymus profundus Fricke & Golani, 2013 Callionymus pusillus Delaroche, 1809 Callionymus regani Nakabo, 1979 Ornament-Leierfisch (Callionymus reticulatus) Valenciennes, 1837 Callionymus richardsonii (Bleeker, 1854) Callionymus risso Lesueur, 1814 Callionymus rivatoni Fricke, 1993 Callionymus russelli Johnson, 1976 Callionymus sagitta Pallas, 1770 Callionymus sanctaehelenae Fricke, 1983 Callionymus scaber McCulloch, 1926 Callionymus scabriceps Fowler, 1941 Callionymus schaapii Bleeker, 1852 Callionymus semeiophor Fricke, 1983 Callionymus sereti Fricke, 1998 Callionymus simplicicornis Valenciennes, 1837 Callionymus sphinx Fricke & Heckele, 1984 Callionymus spiniceps Regan, 1908 Callionymus stigmatopareius Fricke, 1981 Callionymus sublaevis McCulloch, 1926 Callionymus superbus Fricke, 1983 Callionymus tenuis Fricke, 1981 Callionymus tethys Fricke, 1993 Callionymus umbrithorax Fowler, 1941 Callionymus valenciennei Temminck & Schlegel, 1845 Callionymus variegatus Temminck & Schlegel, 1845 Callionymus virgis Jordan & Fowler, 1903 Callionymus whiteheadi Fricke, 1981 Callionymus zythros Fricke, Gattung Calliurichthysmini|Calliurichthys izuensismini|Calliurichthys japonicus Calliurichthys izuensis Fricke & Zaiser Brownell, 1993 Calliurichthys scaber McCulloch, 1926 Gattung Dactylopus Gill, 1859mini|Dactylopus dactylopus Dactylopus dactylopus (Valenciennes, 1837) Dactylopus kuiteri Fricke, 1992 Gattung Diplogrammus Gill, 1865mini|Diplogrammus xenicus Diplogrammus goramensis Bleeker, 1858 Diplogrammus gruveli Smith, 1963 Diplogrammus infulatus Smith, 1963 Diplogrammus pauciradiatus (Gill, 1865) Diplogrammus paucispinis Fricke et al., 2014 Diplogrammus pygmaeus Fricke, 1981 Diplogrammus randalli Fricke, 1983 Diplogrammus xenicus (Jordan & Thompson, 1914) Gattung Draculo Snyder, 1911 Draculo celetus (Smith, 1963) Draculo maugei (Smith, 1966) Draculo pogognathus (Gosline, 1959) Draculo shango (Davis & Robins, 1966) Gattung Eleutherochir Bleeker, 1879 Eleutherochir mirabilis (Snyder, 1911) Eleutherochir opercularis (Valenciennes, 1837) Gattung Eocallionymus Nakabo, 1982 Eocallionymus papilio (Günther, 1864) Gattung Foetorepus Whitley, 1931mini|Foetorepus agassizii Foetorepus agassizii (Goode & Bean, 1888) Foetorepus australis Nakabo & McKay, 1989 Foetorepus calauropomus (Richardson, 1844) Foetorepus dagmarae (Fricke, 1985) Foetorepus delandi Fowler, 1943 Foetorepus garthi (Seale, 1940) Foetorepus goodenbeani Nakabo & Hartel, 1999 Foetorepus kamoharai Nakabo, 1983 Foetorepus kanmuensis Nakabo, Yamamoto & Chen, 1983 Foetorepus kinmeiensis Nakabo, Yamamoto & Chen, 1983 Foetorepus masudai Nakabo, 1987 Foetorepus paxtoni (Fricke, 2000) Foetorepus phasis (Günther, 1880) Foetorepus talarae (Hildebrand & Barton, 1949) Foetorepus valdiviae (Trunov, 1981) Gattung Neosynchiropusmini|Neosynchiropus sp.mini|Augenfleck-Leierfisch (Neosynchiropus ocellatus) Neosynchiropus ijimae (Jordan & Thompson, 1914) Augenfleck-Leierfisch (Neosynchiropus ocellatus (Pallas, 1770)) Gattung Orbonymus Whitley, 1947 Orbonymus rameus (McCulloch, 1926) Gattung Paracallionymus Barnard, 1927 Paracallionymus costatus (Boulenger, 1898) Gattung Paradiplogrammus Nakabo, 1982mini|Paradiplogrammus bairdi Paradiplogrammus corallinus Gilbert, 1905 Paradiplogrammus curvispinis (Fricke & Zaiser Brownell, 1993) Paradiplogrammus parvus Nakabo, 1984 Gattung Protogrammus Fricke, 1985 Protogrammus alboranensis Farias et al., 2016 Protogrammus antipodus Fricke, 2006 Protogrammus sousai (Maul, 1972) Gattung Pseudocalliurichthys Nakabo, 1982 Pseudocalliurichthys brevianalis (Fricke, 1983) Pseudocalliurichthys ikedai Nakabo, Senou & Aizawa, 1998 Gattung Pterosynchiropus Nakabo, 1982 Pterosynchiropus occidentalis (Fricke, 1983) Gattung Repomucenus Whitley, 1931mini|Repomucenus benitegurimini|Repomucenus huguenini Repomucenus calcaratus (Macleay, 1881) Repomucenus lunatus (Temminck & Schlegel, 1845) Repomucenus macdonaldi (Ogilby, 1911) Repomucenus olidus (Günther, 1873) Repomucenus ornatipinnis (Regan, 1905) Gattung Synchiropus Gill, 1859mini|Synchiropus kiyoaemini|Mandarin-Leierfisch (Synchiropus splendidus)mini|LSD-Leierfisch (Synchiropus picturatus) Synchiropus altivelis (Temminck & Schlegel, 1845) Synchiropus atrilabiatus (Garman, 1899) Synchiropus bartelsi Fricke, 1981 Synchiropus circularis Fricke, 1984 Synchiropus claudiae Fricke, 1990 Synchiropus grandoculis Fricke, 2000 Synchiropus grinnelli Fowler, 1941 Synchiropus hawaiiensis Fricke, 2000 Synchiropus ijimae Jordan & Thompson, 1914 Synchiropus kiyoae Fricke & Zaiser, 1983 Synchiropus laddi Schultz, 1960 Synchiropus lateralis Richardson, 1844 Synchiropus lineolatus (Valenciennes, 1837) Synchiropus marmoratus Peters, 1855 Synchiropus minutulus Fricke, 1981 Synchiropus monacanthus Smith, 1935 Synchiropus morrisoni Schultz, 1960 Synchiropus moyeri Zaiser & Fricke, 1985 Synchiropus novaecaledoniae Fricke, 1993 Synchiropus novaehiberniensis Fricke, 2016 Synchiropus occidentalis Fricke, 1983 Synchiropus orientalis Bloch & Schneider, 1801 Synchiropus orstom Fricke, 2000 Synchiropus phaeton (Günther, 1861) LSD-Leierfisch (Synchiropus picturatus) (Peters, 1877) Synchiropus postulus Smith, 1963 Synchiropus rameus McCulloch, 1926 Synchiropus randalli Clark & Fricke, 1985 Synchiropus richeri Fricke, 2000 Synchiropus rosulentus Randall, 1999 Synchiropus rubrovinctus (Gilbert, 1905) Synchiropus sechellensis Regan, 1908 Synchiropus signipinnis Fricke, 2000 Mandarin-Leierfisch (Synchiropus splendidus) (Herre, 1927) Synchiropus springeri Fricke, 1983 Stern-Leierfisch (Synchiropus stellatus) Smith, 1963 Synchiropus sycorax Tea & Gill, 2016 Synchiropus zamboangana Seale, 1910 Gattung Tonlesapia Motomura & Mukai, 2006 Tonlesapia amnica Ng & Rainboth, 2011 Tonlesapia tsukawakii Motomura & Mukai, 2006

Aquarienhaltung Einige Leierfisch-Arten sind beliebte Zierfische und zeigen auch im Meerwasseraquarium ein interessantes Balzverhalten. Die beiden buntesten Arten sind die im Riff vorkommenden Mandarin-Leierfische (Synchiropus splendidus) und die LSD-Leierfische (Synchiropus picturatus). Beide Arten wurden schon im Aquarium nachgezüchtet. Die eher an Sand gebundenen, und nicht so auffällig gefärbten Stern-Leierfische (Synchiropus stellatus) und Augenfleck-Leierfische (Synchiropus ocellatus) werden ebenfalls öfter angeboten. Andere Leierfische sind nur sehr selten in Meerwasseraquarien zu sehen.

Leierfische sind nicht leicht zu halten, da sie ständig fressen müssen und ihnen ein kleines Aquarium oft nicht das notwendige Lebendfutter bietet.

Literatur Joseph S. Nelson: Fishes of the World. John Wiley & Sons, 2006, ISBN 0-471-25031-7.

Weblinks

Kategorie:Leierfischartige