Pietro d’Argellata oder Pietro di Argellata sowie Pietro Argellata, Peter de la Cerlata und latinisiert Petrus de Argellata (* in der zweiten Hälfte des 14. Jahrhunderts in Argelato bei Bologna; † 20. Januar 1423 in Bologna) war ein italienischer Arzt, Chirurg und Anatom.
Leben und Wirken Pietro di Argellata, der Sohn eines Arztes, lebte zu Beginn des 15. Jahrhunderts in Bologna, wo er studierte und 1391 promoviert wurde (Laurea sowohl in Medizin als auch in den Künsten/Artes). Dort lehrte er an der Universität Philosophie und Medizin auf der Grundlage des Kanon der Medizin des Avicenna und der Chirurgie seines LehrersHeinrich Haeser: Lehrbuch der Geschichte der Medicin (= Lehrbuch der Geschichte der Medicin und der epidemischen Krankheiten. Band 1). 2., völlig umgearbeitete Auflage. Friedrich Mauke, Jena 1853, S. 356 (§ 285). Guy de Chauliac. 1392/93 unterrichtete er Logik, 1395/96 Astrologie und von 1397 bis 1406 Medizin „in nonis et de sera per reformatores studii“, 1410/11 Chirurgie und 1411 bis 1421 Medizin „in nonis“Mario Crespi: Argellata, Pietro. In: Alberto M. Ghisalberti (Hrsg.): Dizionario Biografico degli Italiani (DBI). Band 4: Arconati–Bacaredda. Istituto della Enciclopedia Italiana, Rom 1962. Dabei wurde damals unterschieden zwischen den regulären Vorlesungen (ordinarie), die an Wochentagen morgens („de mane“) und abends („de sero“) gehalten wurden und außerordentlichen (extraordinarie) Vorlesungen und Dozenturen, die nachmittags („in nonis“) und an Festtagen („diebus festibus“) gehalten wurden und nach damaligem Kanon nachrangigere Fächer behandelten, mit entsprechender Abstufung des Rangs und Gehalts der Professoren oder Dozenten.Jonathan Davies: Marsilio Ficino: Lecturer at the Studio fiorentino. In: Renaissance Quarterly. Band 45, 1992, S. 785–790, hier: S. 788. jstor.
Im Jahr 1410 wurde er damit beauftragt, im Falle des verstorbenen Papstes Alexander V. die Leichenkonservierung vorzunehmen, was er nach dem auch in seinem Werk beschriebenen Verfahren tat. Da der Verdacht einer Vergiftung bestand, nahm Pietro eine Autopsie vor, die den Verdacht nicht bestätigte.
Seine Chirurgie-Abhandlung in sechs Büchern erschien zuerst 1480 in Venedig, war sofort von großem Erfolg und wurde 1492, 1497, 1499, 1513, 1520 und 1531 nachgedruckt. Darin arbeitete er auch eigene Erfahrungen ein. Er galt als ausgezeichneter und erfahrener Chirurg (unter anderem bei operativer Versorgung von Hernien, Blasensteinen, Knochenbrüchen und Schädeloperationen) und konnte auch Fehler eingestehen, aus denen er lernte und das auch an seine Schüler weitergab. In dem Traktat De extractione foetus a matrice in muliere mortua et non morta schlug er als Erster vor die Linea alba als Schnittlinie beim Kaiserschnitt zu verwenden.Volker Lehmann: Der Kayserliche Schnitt. Die Geschichte einer Operation. Schattauer, Stuttgart 2006, S. 35. Pietro erkannte die Bedeutung des Knochenmarks für die Ernährung der Knochen. Er galt als einer der gebildetsten Ärzte seiner Zeit und hatte großen Einfluss auf die Entwicklung der Chirurgie.Christoph Weißer: Chirurgenlexikon. S. 9.
Er liegt in der Kirche Giacomo Maggiore in Bologna begraben. 1820 wurde der Anatomiesaal der Universität Bologna nach ihm benannt.
Handschriften Lateinisch Bergamo, Biblioteca Civica «Angelo Mai», MA 519 (Gamma V 24), fol. 1ra–70vb Bern, Burgerbibliothek, A. 43, fol. 1r–246r Bethesda, MD, National Library of Medicine, MS E 35catalog.nlm.nih.gov, Loren MacKinney, Thomas Herndon: American Manuscript Collections of Medieval Medical Miniatures and Texts. In: Journal of the History of Medicine and Allied Sciences. Band 17, 1962, Nr. 2, S. 284–307, hier: S. 303 (). Brescia, Biblioteca Civica Queriniana di Brescia, ms.E. II.1Manus Online, Richard J. Durling: A guide to the medical manuscripts mentioned in Kristeller’s „Iter Italicum“ I–II. In: Traditio. Band 44, 1988, S. 485–536, hier: S. 490 (), Ders.: A guide to the medical manuscripts mentioned in Kristeller’s „Iter Italicum“' V–VI. In: Traditio. Band 48, 1993, S. 253–316, hier: S. 257 (). Breslau, Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, III F 26 (Digitalisat)Richard J. Durling: A guide to the medical manuscripts mentioned in Kristeller’s „Iter Italicum“ IV. In: Traditio. Band 46, 1991, S. 347–379, hier; S. 351 (). Budapest, Országos Széchényi Könyvtár, lat. 117 Florenz, Biblioteca nazionale centrale, Palatino 1068, fol. 53r–142v (Auszüge)Pier Liberale Rambaldi, Anna Maria Saitta Revignas (Bearb.): I manoscritti palatini. 3. Band, 1. Faszikel. Rom 1950, S. 74–75 (), Richard J. Durling: A guide to the medical manuscripts mentioned in Kristeller’s „Iter Italicum“ I–II. In: Traditio. Band 44, 1988, S. 485–536, hier: S. 490 (). Florenz, Biblioteca Riccardiana, 2153 (L.III.12), fol. 1ra–56vb Frankfurt, Universitätsbibliothek, Praed. 18, fol. 99ra–231vb (Digitalisat)Menso Folkerts: Jordanus. An International Catalogue of Medieval Scientific Manuscripts. Krakau, Biblioteka Jagiellońska, 834 III, fol. 31r–163v (Digitalisat) Lucca, Biblioteca Statale (olim Biblioteca Governativa), 421, fol. 73r-149v Lyon, Bibliothèque municipale, Ms 315 (olim 251)Catalogue collectif de France: Ms 315. Pierre de Argellata. Chirurgia. Madrid, Biblioteca Nacional de España, 1549 (Digitalisat)Inventario General de Manuscritos de la Biblioteca Nacional. 4. Band. Madrid 1958, S. 444–445 (Digitalisat), Richard J. Durling: A guide to the medical manuscripts mentioned in Kristeller’s „Iter Italicum“ IV. In: Traditio. Band 46, 1991, S. 347–379, hier: S. 351 (). München, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 7, Petri de Argillata sex libri de chirurgia. Medizinische Sammelhandschrift aus dem Besitz Hartmann Schedels, 15. Jahrhundert (Digitalisat) Oxford, Bodleian Library, Laud Misc. 617, fol. 202Medieval Manuscripts in Oxford Libraries: MS. Laud Misc. 617. Summary Catalogue no.: 877. Padua, Biblioteca del Seminario Vescovile, Forc. M.2.8 Paris, Bibliothèque Nationale de France, lat. 7135 Paris, Bibliothèque Nationale de France, nouv. acq. lat. 1536 (Auszüge) ()Archives et manuscrits. NAL 1536. Auf: archivesetmanuscrits.bnf.fr Prag, Národní knihovna České republiky, VIII.H.34, fol. 180v (Auszüge) (Digitalisat)Josef Truhlář: Catalogus codicum manu scriptorum latinorum, qui in c. r. bibliotheca publica atque Universitatis Pragensis asservantur. 1. Band. Prag 1905, Nr. 1652, S. 611 (). Salzburg, Erzabtei St. Peter, Benediktinerstift, Bibliothek, b XII 18manuscripta.at, Richard J. Durling: A guide to the medical manuscripts mentioned in Kristeller’s „Iter Italicum“ III. In: Traditio. Band 41, 1985, S. 341–365, hier: S. 342 (). Turin, Biblioteca Nazionale Universitaria, F - III - 13Francesco Cosentini: Torino (= Inventari dei manoscritti delle biblioteche d’Italia. Band 28). Florenz 1922 (Nachdruck 1952), S. 90, Nr. 877 (), Giovanni Fantuzzi: Notizie degli scrittori Bolognesi. 1. Band. Bologna 1781, S. 275 (). Udine, Biblioteca civica Vincenzo Joppi, Fondo Joppi 61, fol. 6v, 7v–8 und 17v (Auszüge) (Digitalisat)Richard J. Durling: A guide to the medical manuscripts mentioned in Kristeller’s „Iter Italicum“ V–VI. In: Traditio. Band 48, 1993, S. 253–316, hier: S. 290 (). Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek, Cod. Guelf. 76.19 Aug. 2°Otto von Heinemann: Die Augusteischen Handschriften. 3. Band. Frankfurt am Main 1966 (Nachdruck der Ausgabe 1898), S. 400, Nr. 2743 (Digitalisat).
Volkssprachlich Edinburgh, National Library of Scotland, Adv.MS.73.1.22 (Digitalisat) München, Bayerische Staatsbibliothek, Cgm 144, Die Wundarzneikunst des Petrus von Argillata, I. und II. Buch. Zwischen 1480 und 1495 übersetzt für Eberhardt Graf zu Württemberg von Dr. Bartholomäus Scherrenmüller (Digitalisat) Oxford, Bodleian Library, Selden Supra 32Medieval Manuscripts in Oxford Libraries: MS. Selden Supra 32. Summary Catalogue no.: 3420.
Drucke Cirurgia magistri Petri de largelata. Venedig 9. August 1480 --- (Digitalisat Gallica) SW-Kopie des Exemplars der National Library of Medicine --- (Digitalisat NLM) Incipit liber primus Cirugie magistri petri de la cerlata de bõnia artium et medicine doctoris. Farbige Wiedergabe des Exemplars der U. S. National Library of Medicine (ehemals aus der Bibliothek des Klosters Ochsenhausen (Druckfehler im Incipit)) Venedig 28. April 1492 (Digitalisat Freiburg i. Br.) Venedig 28. April 1492 (Ausführliches Register zum Digitalisat Wolfenbüttel) Venedig 1497 Venedig 12. September 1499 (Digitalisat München BsB) Johannes und Gregorius de Gregoriis, Venedig 12. Mai 1513 (Digitalisat München BsB) Venedig 1. März 1520 (Digitalisat München BsB mit angehängter Chirurgia Albucasis) Venedig 1531
Literatur
Antoine-Jacques-Louis Jourdan: Argellata, Pierre D’. In: C. L. F. Panckoucke (Hrsg.): Dictionnaire des sciences médicales. Biographie médicale. Band 1. Paris 1820, S. 315–316. (Digitalisat). Eduard Caspar von Siebold: Versuch einer Geschichte der Geburtshülfe. 2 Bände. Berlin 1839–1845. Band 1. S. 337 f. (§ 139: Peter de la Cerlata) (Digitalisat). Ernst Julius Gurlt, August Hirsch (Hrsg.): Biographisches Lexikon der hervorragenden Ärzte aller Zeiten und Völker. Band 1. Urban & Schwarzenberg, Wien/Leipzig 1884, S. 187–188 (Digitalisat). E. Nicaise: Chirurgie de Pierre Franco de Turriers en Provence. Composée en 1561. Nouvelle édition. Alcan, Paris 1895, S. XXII–XXIII (Digitalisat). Ernst Julius Gurlt: Geschichte der Chirurgie und ihrer Ausübung. Band 1. Berlin 1898, S. 831–856 (Digitalisat). A. Sorbelli: Storia dell'Università di Bologna, 2 Bände, Medio Evo, Bologna 1940, S. 119, 124, 255. G. G. Forni: L'insegnamento della chirurgia nello Studio di Bologna, Bologna 1948, S. 47–48. Arturo Castiglioni: Argellata, Pietro d’. In: Enciclopedia Italiana. Band 4: Arbo–Asse. Rom 1929. (Digitalisat).
Barbara I. Tshisuaka: Argellata, Pietro d‘. In: Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil, Wolfgang Wegner (Hrsg.): Enzyklopädie Medizingeschichte. De Gruyter, Berlin / New York 2005, ISBN 3-11-015714-4, S. 97. Christoph Weißer: Argellata, Pietro d’. In: Chirurgenlexikon. Springer, Berlin / Heidelberg 2019, S. 9.
Weblinks
Mirabileweb Eintrag im EDIT16
Einzelnachweise
Kategorie:Mediziner (15. Jahrhundert) Kategorie:Hochschullehrer (Universität Bologna) Kategorie:Chirurg Kategorie:Historische Person (Italien) Kategorie:Geboren im 14. Jahrhundert Kategorie:Gestorben 1423 Kategorie:Mann